Azərbaycan Memarliqi (Azerbayjanian Architectur)

Bu muzey Təbriz ( Güney Azərbaycanın ən böyük şəhəri ) şəhərinin ən qədim məhəllələrindən biri olan şeşgilan məhəlləsində yerləşib.

Qacar türk şahlıq sülaləsi dövründə Təbrizin bu məhəlləsində çoxlu gözəl və tarixsəl bina salınmışdır , Əmir Nizam Gəruslu binasıda bu görkəmli binalardan sayılmaqdadır.

Hal hazırda Qacar muzeyi kimi istifadəyə verilən bu bina Nasirəddin şah qacar dövründə və Əmir Nizam Gərusinin xidməti zamanı tikilmişdir.

Ədəbiyyata ( qaynaqlar) əsasən bu bina o tarixdən Qacar dövrünün sonunadək Azərbaycan Əyalətinin ( Qacar dövründə indiki İran adlanan ölkənin adı “ Qacar qorunmuş məmləkətləri “ adlanırmış ki Azərbaycan əyaləti bu ölkənin ən önəmli və ən öncül əyaləti kimi tanınırdı ) , valilik binası kimi istifadə edilirmiş.

Qacar muzeyi kimi istifadəyə verilməsinin səbəbi Təbriz şəhərinin Darolsəltənə ( sultanlıq divanı ) olması və Tehrandan sonra “ Qacar qorunmuş məmləkətlərinin “ ən önəmli şəhəri olmasıdır.

Qacar sülaləsinin başlanğıcından və Abbas Mirza vəliəhd ( sultanın əvəzedicisi və ya prəns ) olan zamandan bəri Təbriz şəhəri vəliəhd və şahzadə şəhəri kimi önə sürüldü , Qacar şahzadələri Təbriz və Azərbaycanda vali və başçı kimi başarılı olarsaydılar , Şah öləndən sonra Tehrana və siyasi başkəndə gedərlərmiş. Bu əsasda Təbriz gələcəkdə şah olacaq fərdin sınaq və imtahan yeri kimi idi !! həmçinin Rus və Qacar Türk sülaləsinin savaşları zamanı Təbriz orduya komandanlık və başçılıq yeri kimi görünürdü.

 BİNANIN ÖZƏLLİKLƏRİ ( KARAKTERİSTİKASI )

Bina 1500 metr kvadrat ( mürəbbə-kare ) və iki qatda tikilibdir , içində hovuzlar və fəvvarələr olan iki iç və dış həyətə malikdir. 16 ədəd sütun bu binanın balkonun saxlayıb. başqa sözlə desək bu bina memarlıq sərgisi və incə sənət nümunəsidir.

MUZEYDƏ QALERİLƏR

Birinci qatın qaleriləri ; pul , tikiş , çini , şüşə , metallar və musiqi qaleriləri. Yer altı qatın qaleriləri ; daş , silah , sərkərdələr və paşalar və memarləq və şəhər salma qaleriləri.

1920-ci ilin iyun ayında Azərbaycan SSR Xalq Maarif Kоmissarlığının məktəbdənkənar işlər şöbəsində yaradılmış “Muzekskurs” yarımşöbəsinin nəzdində az sоnra “Dоğma diyarın tədris muzeyi – İstiqlal” təşkil edildi. Artıq iyul ayından məşhur neft sahibkarı və xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin yaşayış mülkündə yerləşdirilmiş bu muzey həmin ilin оktyabr ayının 25-dən Azərbaycan SSR Dövlət Muzeyi adı ilə işləməyə başlamış, 1921-ci ilin may ayından ilk tamaşaçılarını qəbul etmişdir.

Yarandığı ilk dövrdə muzeydə tarix, arxeоlоgiya və etnоqrafiya, bоtanika və zооlоgiya, minerоlоgiya və geоlоgiya, təsviri incəsənət və bədii sənət, xalq təhsili, köməkçi tədris müəssisələri şöbələri, eləcə də Azərbaycan Dоğma Diyarın Tədqiqi Cəmiyyəti və Qədim abidələrin mühafizəsi kоmissiyası fəaliyyət göstərirdi. 1923-cü ildə yaradılan və muzeylə sıx əlaqədə fəaliyyət göstərən Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti muzeyin tərkibindəki cəmiyyət və kоmissiyanı özündə cəmləşdirdi. 1925-ci ildə XMK Kоllegiyasının təsdiq etdiyi Azərbaycan Dövlət Muzeyinin “Əsasnamə”sinə görə Muzeyin strukturunda edilən dəyişiklik əsasında tarix-etnоqrafiya, incəsənət, biоlоgiya, geоlоgiya şöbələri və Qafqaza və Şərqə dair kitabları əhatə edən zəngin kitabxana fəaliyyətini davam etdirdi. Sоnrakı illər dövrün tələbinə uyğun оlaraq muzeydə dəfələrlə struktur dəyişikliyi edildi.

30-cu illərin оrtalarında böyüməkdə оlan nəslin siyasi-tərbiyə məsələlərinə qarşı diqqətin artması, muzey ekspоzisiyalarında sоsialist cəmiyyətinin üstünlüklərini nümayiş etdirməyin vacibliyinə dair partiya və hökumətin tələbləri tarixin öyrənilməsi və təbliğini günün əsas məsələlərindən biri etdi. Məktəblərdə tarixin tədrisinə artırılan diqqət yeni tarix və tarix-diyarşünaslıq muzeylərinin yaranması ilə müşayiət оlundu. Azərbaycan XKŞ-in 31 mart 1936-cı il qərarına görə Azərbaycan Dövlət Muzeyinin yenidən qurulması tarix prоfilli muzeyin yaradılması və оnun Azərbaycan Tarixi Muzeyi adı ilə yenicə təşkil edilmiş Ittifaq EA-nın Azərbaycan filialına verilməsi ilə nəticələndi. Bu, keçmiş Dövlət muzeyinin tərkibindən 1934-cü ildə оndan şaxələnərək ayrılmış Teatr muzeyindən başqa, qeyri-tarix prоfilli digər sahələrin də ayrılmasına və yeni muzeylərin (Təbiət, Incəsənət, Ateizm və din, Ədəbiyyat və b.) yaranmasına səbəb оldu. 30-cu illərin sоnu – 40-cı illərin əvvəllərində baş verən kütləvi repressiya və müharibə alimlərin və muzey işçilərinin sıralarını seyrəltdi. Akademiyanın ayrı-ayrı institutlarında struktur dəyişiklikləri edildi. Hətta 1941-ci ildə bu vaxtadək müstəqil qurum оlan Tarix Muzeyi (о dövrdə Azərbaycan xalqlarının Tarixi Muzeyi) fəaliyyətini yeni təşkil оlunmuş Tarix, Dil və Ədəbiyyat Institutunda Muzey şöbəsi adı ilə davam etdirdi. 1943-cü ildə Azərbaycan Tarixi Muzeyi EA Azərbaycan filialının qərarı ilə Rəyasət heyətinin nəzdində yenidən müstəqil vahid qurum kimi təsdiq edildi.

Bütün bu müddət ərzində 1941-ci ilədək həm Tağıyev mülkündə, həm də Şirvanşahlar Sarayında əsasən müxtəlif tarixi mövzularda sərgilər təşkil edən Muzey (1941-1952-ci illərdə Tağıyev mülkündə AzSSR XKŞ, sоnralar Nazirlər Sоveti yerləşdirilmişdi) müharibə və sоnrakı illərdə elmi-tədqiqat (xüsusilə arxeоlоji) işlərinə daha çоx üstünlük verirdi. Bu isə Muzeydə bilavasitə öz istiqamətinə uyğun işlərin zəifləməsinə gətirib çıxartdı. Yalnız 1953-cü ildə Tağıyev mülkünün yenidən Muzeyə qaytarılması və dövlətin muzey quruculuğu sahəsində gördüyü tədbirlər Tarix Muzeyində xalqımızın ta qədimdən bu günədək tarixini əks etdirən elmi ekspоzisiyanın qurulması üçün şərait yaratdı.

Muzeydə hal-hazırda altı şöbə (Azərbaycanın qədim və оrta əsrlər dövrü tarixinin ekspоzisiyası, Azərbaycanın yeni dövr tarixinin ekspоzisiyası, Azərbaycanın ən yeni dövr tarixinin ekspоzisiyası, Etnоqrafiya, Numizmatika və epiqrafika, Elmi-ekskursiya və kütləvi işlər şöbələri), Muzey əşyalarının bərpası labоratоriyası, 12 fоnd, 4 qrup və kitabxana fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Tarixi Muzeyində ekspоzisiya, elmi-tədqiqat, elmi-kütləvi və fоnd işlərinin əsas istiqamətlərini tarix elminin sоn illərdə əldə etmiş оlduğu nailiyyətlərə və muzeyşünaslığın dünya təcrübəsi ilə təsdiq оlunan müasir prinsiplərinə əsaslanaraq ekspоzisiyanın qurulması, оnun daim zənginləşdirilərək təkmilləşdirilməsi, Azərbaycan xalqının qədim dövrdən bu günədək tarixini əks etdirən maddi və mənəvi mədəniyyət abidələrinin tоplanması və mühafizəsi, tədqiqi, nəşri, оnların ekspоzisiya və sərgilərdə nümayişi və təbliği təşkil etmişdir.

Yarandığı ilk gündən həm mədəni-maarif, həm də elmi-tədqiqat müəssisəsi kimi fəaliyyət göstərən Azərbaycan Tarixi Muzeyinin işi haqqında danışarkən tez-tez “birinci” və ya “ilk dəfə” sözlərini işlətmək lazım gəlir. Belə ki, hələ 1925-ci ildə Xоcalıda və Naxçıvanda təşkil оlunan arxeоlоji ekspedisiyalar Azərbaycan ərazisində qədim maddi-mədəniyyət abidələrinin elmi baxımdan öyrənilməsinin əsasını qоydu. Sоnrakı illərdə muzey əməkdaşları Qafqaz Albaniyasının paytaxtı Qəbələdə, оrta əsr şəhərləri Gəncədə, Xarabagilanda, Örənqalada arxeоlоji tədqiqatlar apardılar. Qəbələ rayоnu ərazisində aşkar edilən Yalоylutəpə mədəniyyəti Böyük Qafqaz ərazisindəki maraqlı tapıntılardan оldu. Azərbaycan tarixinin erkən оrta əsrlər dövrünün mühüm məsələlərini işıqlandıran Mingəçevir arxeоlоji ekspedisiyası isə əldə edilən elmi nəticələrinə görə о dövrdə respublika, hətta Ittifaq miqyasında böyük uğur kimi qiymətləndirildi. Məhz bu ekspedisiyanın materialları muzeyin salоnlarının yaraşığına çevrildi, neçə-neçə kitab və dissertasiya üçün mənbə rоlunu оynadı.

---

Tarixi və memarlıq abidələri

Bərdə rayonu ərazisində, şəhərdə 1322-ci ildə tikilmiş Bərdə türbəsi,

 

Bərdə türbəsi

VI əsrə aid köhnə şəhər divarlarının (torpaq) qalıqları, XVIII əsrə aid İbrahim məscidi və qəbiristanlıq, Tərtər çayı üzərində VII-IX əsrlərə aid körpü, XIV əsrə aid Axsadan baba türbəsi, Güloğlular kəndində XVIII əsrə aid səkkizguşəli türbə vardır. Bunlar dövlət mühafizəsindədir.

 

Ərazidə bunlardan əlavə, 1905-ci ildə tikilmiş cümə məscidi (Bərdə şəhərində), Şirvanlı kəndində XIX əsrə aid hamam, Uğurbəyli məscidi (XIX əsr), Bəhmən Mirzə Qacar məqbərəsi (1880) və s. tarixi və memarlıq abidələri var.

Coğrafiyası

Babək rayonu qərbdə Kəngərli, şimal-şərqdə Şahbuz, şərqdə Culfa rayonları ilə cənubda İran İslam Respublikası, şimal-qərbdə Ermənistanla həmsərhəddir. Rayonun ərazisi 0,92 min kv.km., əhalisi 65040 nəfərdir. Rayonda bir şəhər tipli qəsəbə, 39 kənd vardır.

Rayonun relyefi şimalda Dərələyəz silsiləsinin cənub yamaclarından, cənub-şərqdə Zəngəzur silsiləsindən ayrılmış qollardan olan təpələrdən və yüksəkliklərdən, cənubda Naxçıvan düzənliyi adlanan maili düzənliklərdən, cənub-şərqdə Gülüstan düzənliyi adlanan düzənliklərdən ibarətdir. Ən yüksək zirvə Buzqov dağıdır (2475). Babək rayonunun ərazisi faydalı qazıntılarla - daş, duz, tikinti materialları ilə zəngindir. Burada Sirab, Vayxır, Cəhri, Qahab və sair mineral su bulaqları vardır.

Rayonun əsas çayları inzibati ərazini yarıya bölən Naxçıvançay və onun qolu Cəhriçaydır. Bu çaylar süvarmada mühüm rol oynayırlar. Rayon ərazisində Araz su qovşağının su anbarı, Uzunoba, Nehrəm, Sirab, Cəhri, Qahab kimi su anbarları və suvarma kanalları vardır.

Ərazidə bitki və heyvanat aləmi zəngindir. Araz su qovşağının su anbarında müxtəlif növ balıqlar vardır.

Babək rayonunun ərazisi tarixi arxeoloji abədələrlə də zəngindir. Buranın təbii coğrafi mövqeyi rayonda əkinçi-maldar tayfaların qədim dövrlərdən məskunlaşmasına və uzun müddət yaşamasına şərait yaratmışdır. I Kültəpə və II Kültəpə kimi dünya miqyaslı abidələr Babək rayonu ərazisindədir.

Tarixi və memarliq abidələri

Babək rayonunun ərazisi tarixi arxeoloji abidələrlə zəngindir. Buranın təbii coğrafi mövqeyi rayonda əkinçi-maldar tayfaların qədim dövrlərdən məskunlaşmasına və uzun müddət yaşamasına şərait yaratmışdır. I Kültəpə və II Kültəpə kimi dünya miqyaslı abidələr Babək rayonu ərazisindədir.
I Kültəpə Babək rayon mərkəzindən 14 km şimalda, Kültəpə kəndi ərazisində, Naxçıvançayın sol sahilində yerləşir. Eneolit - ilk Dəmir dövrünə, e.ə. IV minillik - e.ə. I minilliyin əvvəlinə aid yaşayış yeridir. İlk dəfə 1904-cü ildə kəşfiyyat xarakteli tədqiqat işləri aparılmış, əldə olunmuş materialların bir qismi 1905-ci ildə Tiflis Qafqaz muzeyinə verilmişdir. Qazıntılar sonralar davam etdirilmiş 22,2 m qalınlığında 4 mədəni təbəqə öyrənilmişdir. Qalınlığı təqribən 9 m olan alt təbəqədən Eneolit dövrünə aid dairəvi planlı, bünövrəsi çay daşları və gil məhlulu, divarları möhrə palçıqla hörülmüş yaşayış binaları, təsərrüfat tikililəri, ocaq və qəbrlər aşkar edilmişdir. Burada tək, qoşa və kollektiv dəfn olunmuş qəbrlər aşkar edilmiş, qəbrlərdə məişət avadanlıqları, əmək alətləri, bəzək əşyaları tapılmışdır. Eyni zamanda Yaxın Şərq ölkələrindən gətirilmiş boyalı qablar tapılmış, 9,5 m qalınlığında olan 2-i təbəqədən Tunc dövrünə (e.ə. III minilik) aid yaşayış binaları, alət və avadanlıqlar, yarma naxışlı və cızma bəzəkli cilalanmış boz və qara saxsı qablar, heyvan fiqurları, kömürlənmiş arpa, buğda, darı əldə edilmişdir. Qalınlığı 2 m olan mədəni təbəqədən orta və son Tunc dövrünə aid materiallar əldə edilmiş, qalınlığı 1,5 m olan 4-cü təbəqədən isə ilk Dəmir dövrünə aid nümunələr tapılmışdır. Bütün bu tapıntılar Kür-Araz mədəniyyəti üçün səciyyəvidir. Burada tapılmış Polixram boyalı qablar bədii tərtibatına görə nəinki Azərbaycanın, eləcə də qədim dünyanın ən nadir incəsənət nümunələri sayıla bilər.

II Kültəpə abidəsi Babək rayon mərkəzindən 16 km şimalda, Didivar və Yuxarı Uzunbora kəndlərinin yaxınlığında, Cəhriçayla Naxçıvançayın birləşdiyi ərazidə yerləşir. Bura e.ə. IV-I minilliklərə aid yaşayış yeridir. Qalınlığı 14 m olan 4 mədəni təbəqə öyrənilmiş, Kür-Araz mədəniyyətinə aid edilmiş alt təbəqədən dairəvi yaşayış binaları, müdafiə divarı, təsərrüfat tikililəri, daş, tunc, sümükdən əmək alətləri, gil qablar, kömürləşmiş taxıl qalığı, heyvan sümükləri aşkar edilmişdir. 2-ci təbəqədən isə dulusçuluq emalatxanaları, dulus kürələri, metaləritmə sobasının qalıqları tapılmış, metal emalı ilə bağlı alətlər, təsərrüfat alətləri, tikililər üzə çıxarılmışdır. Buradan tapılmış maddi mədəniyyət nümunələri o dövrdə Yaxın Şərq ölkələri ilə iqtisadi, mədəni əlaqələrin olduğunu sübut edir.

Babək rayonu ərazisində, rayon mərkəzindən 28 km şimal-qərb istiqamətində, Payız kəndi yaxınlığında, Cəhriçayın sağ sahilində, təbii cəhətdən əlverişli mövqedə, tunc dövrünə aid Çalxanqala qala abidəsi yerləşir. Qala hündür dağ üstündədir. Çalxanqala abidəsi böyük daş divarlarla əhatə olunmuşdur. Buranın e.ə. II minillikdə təşəkkül tapmış iri tayfa ittifaqının əsas müdafiə qalası olduğu ehtimal olunur. Arxeoloji qazıntılar zamanı xeyli maddi mədəniyyət nümunələri tapılmışdır.

Rayon mərkəzindən 4 km cənub-qərbdə Araz çayı sahilində hərbi istehkam tipli Abbasabad qalası mövcul olmuş, qala 1809-1810-cu illərdə fransız hərbi mütəxəssislərinin layihəsi əsasında tikilmiş, beşbucaq şəklində olan qala bücləri müdafiə xarakteri daşımışdır. Qala su arxı ilə əhatə olunmuş, dəfələrlə döyüş meydanına çevrilmişdir. Araz su anbarı tikilən zaman qalanın qalıqları su altında qalmışdır.

Bundan başqa rayon ərazisində elmi əhəmiyyətə malik Eneolit, Tunc, Dəmir dövrünə və Antik dövrə aid arxeoloji abidələr, qədim duzdağ yatağı, orta əsrlərə aid yaşayış yerləri, nekropollar, maddi mədəniyyət qalıqları və onlarla digər arxeoloji, tarixi, memarlıq abidəsi, zəngin materiallar aşkara çıxarılmış və tədqiq edilmişdir. Son illər rayonun Çeşməbasar kəndində "Heydər" məscidi, Nehrəm, Qahab, Zeynəbbin, Cəhri, Sirab kəndlərində və Babək qəsəbəsində memarlıq baxımından gözəl məscidlər inşa edilmişdir.

Rayonun mərkəzində Babəkin heykəli, Şəhidlərin abidə kompleksi, Nehrəmdə şəhidlər abidə kompleksi, Çeşməbasarda Şəhid bulağı, Tumbulda Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarının xatirə abidəsi ucaldılmışdır.

Hər il Nyu-Yorkta dünyanın ən yaxşı dizaynerləri arasında bir yarışma təşkil olunur və bir neçə sahədə seçilən dizayn işləri mükafatlandırılır. Beynəlxalq Dizayn Mükafatı (International Design Awards - IDA) yarışmasında hər kəs iştirak edə bilər, amma finala təqdim olunan işlərin seçilməsi çox ciddi və tələbkardır. Jüri üzvləri dünyanın ən tanınmış dizaynerləridir. Mükafat çox yüksək olmasada (sadəcə 3 min $), bu mükafatın alınması çox spestijli sayılır. Demək olar ki, IDA mükafatı, dizayn aləminin Nobel mükafatıdır. Yarışmada memarlıq, interyer (daxili məkan), məhsul, geyim və qrafika kateqoriyalarında qaliblər seçılır. Hər kateqoriyanın çox sayıda alt kateqoriyaları var və minlərcə dizaynerlər, minlərcə işlərini nümaiş etdirmək fürsətini əldə edirlər.

2007-ci ildə İDA ən yaxşı nəqliyyat məhsulu seçılən VOLITAN proyektinin müəllifləri Türkiyəli dizaynerlər Hakan Gürsu və Sözüm Doğandır verilmişdir.

Mənbə

http://blog.ilk10.az

Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti, Azərbaycanın ali təhsil mərkəzlərindən biridir.

Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri Universiteti (AzİMU) 1920-ci ildən Bakı Politexnik İnstitutunun tərkibində inşaat fakültəsi, 1930-1934-cü illərdə müstəqil İnşaat və Me’marlıq İnstitutu, 1934-cü ildən Azərbaycan Sənaye İnstitutunun, 1951-ci ildən isə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun tərkibində inşaat-me’marlıq yönümlü ixtisasları birləşdirən bir neçə fakültə kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1975-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutu yaradılmışdır. 1992-ci ildə institut universitet statusu almışdır. AzİMU inşaat sahəsində Zaqafqaziyada ilk və hələlik yeganə ali təhsil müəssisəsidir. Universitet indiyə qədər 25 mindən çox yüksəkixtisaslı me’mar və inşaatçı-mühəndis hazırlamışdır. 2000-ci il iyun ayının 13-də Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər Əliyevin Fərmanı ilə bu ali məktəb Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti adlandırılmışdır.

Fakültələr
Tikintinin iqtisadiyyatı və idarə edilməsi
Bələdiyyə tikintisi və təsərrüfatının iqtisadiyyatı və idarə edilməsi
Menecment (inşaatda)
Marketinq (inşaatda)
Me’marlıq
Me’marlıq mühitinin dizaynı
Me’marlıq abidələrinin bərpası və yenidən qurulması
Bağ, park və landşaft quruculuğu
Sənaye və mülki tikinti
Hidrotexniki tikinti
Bələdiyyə tikintisi və təsərrufatı
Meliorasiya mühəndis sistemlərinin tikintisi
İstilik qaz təchizatı və ventilyasiya
Su təchizatı və suayırma
Dəmir yol tikintisi və təsərrüfatı
Avtomobil yolları və aerodromların tikintisi
Körpülər və nəqliyyat tunelləri
Tikinti materialları, mə’mulatları və konstruksiyalarının istehsal texnologiyası
Ağac e’malının texnologiyası
Çətinəriyən qeyri-metal və silikat materiallarının texnologiyası
Tətbiqi geodeziya
Tikinti və tikinti materialları sənaye müəssisələrinin elektrik təchizatı.
İnşaatda texnoloji proseslərin və istehsalın avtomatlaşdırılması.
İnşaat, yol maşın və avadanlıqları
Tikinti materialları və mə'mulatları sənayesi müəssisələrinin maşın və avadanlığı
Tikinti və tikinti materialları sənayesi müəssisələrinin texnoloji, nəqliyyat maşın və avadanlağının texniki istismarı və servis xidməti
Materiallar fizikası (inşaatda)
Materialşünaslıq və yeni materiallar texnologiyası (inşaatda)
Mexanikləşdirmə və avtomatlaşdırma (inşaatda)
Hidrotexniki və meliorasiya mühəndis sistemləri tikinti işlərinin mexanikləşdirilməsi
Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi (inşaatda)
Su ehtiyatlarının mühafizəsi və kompleks istifadəsi

Mühəndis kadrlarının hazırlanması ilə 700 nəfərdən ibarət professor-müəllim hey’əti məşğul olur. Bunlardan 100 nəfərdən çoxu elmlər dokturu, professor, 400 nəfərdən çoxu elmlər namizədi, dosent və baş müəllimdir. Onlarla yanaşı respublika tikinti kompleksinin aparıcı mütəxəssisləri də tədris prosesinə cəlb edilmişdir.

Universitetdə 42 kafedra fəaliyyət göstərir. Bunlar sosial-siyasi və humanitar, ümumi elmi, ümumi texniki və ixtisas kafedralarına bölünür.

Universitetin maddi-texniki bazası ildən ilə möhkəmlənir. Hazırda ali məktəbin ümumi sahəsi 49000 kv.m olan 5 tədris korpusu vardır. Auditoriya fondunun genişlənməsilə bağlı bir çox kafedralar müasir avadanlıqlarla, kompüterlərlə təchiz olunmuş, tədris və elmi tədqiqat laboratoriyaları yaradılmışdır. AzİMU-nun Musabəyov qəsəbəsində yerləşən tələbə şəhərciyində 5 yataqxana korpusu, o cümlədən xarici tələbələr üçün ayrıca doqquz mərtəbəli 2 yataqxana korpusu vardır.

Tələbələr burada dərslərə hazırlaşmaqla bərabər öz asudə vaxtlarını da xoş keçirə bilirlər. Bunun üçün onlar burada “OCAQ” tələbə klubu, şahmat klubu, idman meydançaları, “Çənki” kinokonsert salonu və tələbə kafesindən istifadə edə bilirlər. Tələbə şəhərciyində sanatoriya-profilaktoriya fəaliyyət göstərir. Universitetin nəzdində tələbə poliklinikası, əsaslı kitabxana, tədris korpuslarında şö’bələri və oxucu salonları, aspirantura şö’bəsi, elmi tədqiqat bölməsi, istehsalat təcrübə şö’bəsi vardır. Öz səhifələrində Universitet həyatını işıqlandıran “İnşaatçı kadrlar” adlı çoxtirajlı qəzet buraxılır.

Universitetin xarici əlaqələri aşağıdakı strukturlar vasitəsilə həyata keçirilir.

1. Xarici tələbələrlə iş üzrə dekanlıq
2. Xarici tələbələr üçün hazırlıq fakültəsi
3. Xarici əlaqələr şö’bəsi

Xarici tələbələrlə iş üzrə dekanlıq 1977-ci ildən fəaliyyət göstərir və xarici ölkələr üçün mütəxəssislər hazırlayır. Ötən müddət ərzində dünyanın 40-dan artıq ölkəsindən 1000-ə yaxın tələbə universiteti bitirmiş, 50-yə yaxın xarici ölkə vətəndaşı alimlik dərəcəsi almışdır. Hazırda AzİMU-da dünyanın 15 ölkəsindən 400-yə yaxın tələbə və aspirant təhsil alır.

AzİMU-da təhsil alan xarici vətəndaşlar universitetin yataqxanasında yerləşdirilir, müqavilə bağlanır, qeydiyyat və viza məsələləri həll edilir. Xarici tələbələrlə iş üzrə dekanlıq xarici ölkə universitetlərinin inşaat bölümləri və digər təşkilatlarla əlaqə saxlayır. Xarici vətəndaşların hazırlığı ilə 65 nəfər müəllim məşğul olur. Onlardan 2 nəfəri elmlər doktoru, professor, 15 nəfəri elmlər namizədi, dosentdir. Təhsil 2 yolla aparılır: müqavilə və dövlət xəttilə.

Universitetin bir çox təcrübəli, qabaqcıl müəllimləri tez-tez xarici ölkələrə dərs deməyə göndərilir. Müəllimlərimizin elmi-pedaqoji sahədəki fəalyyəti xarici ölkələrdə (Əlcəzair, Tunis, Mali, Seneqal, Qvineya, İran, Yaponiya, Yəmən, İngiltərə, Əfqanıstan, Kamboca, Hindistan, Efiopiya, Turkiyə və s.) yüksək qiymətləndirilir. Müəllimlərimiz beynəlxalq simpoziumlarda, elmi konfranslarda fəal iştirak edirlər. Təhsildə xüsusilə fərqlənən tələbələrimiz təhsillərini Amerika, İngiltərə və Fransada davam etdirirlər. Mə’zunlar üçün tə’yinat imkanları digər ali məktəblərdə olduğu kimidir.

AzİMU çoxpilləli təhsil sisteminə keçmişdir: bakalavr pilləsi-4 il, magistr pilləsi-2 ildir. Universitetdə təhsil əyani və qiyabi formalarda, ödənişli və ödənişsiz əsaslarla həyata keçirilir. Tələbələrimiz ali məktəblər arasında keçirilən idman yarışlarında, müsabiqələrdə fəal iştirak edirlər. Bir çox idmançılarımız dünya çempionu, beynəlxalq idman ustası adlarını qazanmışlar. Universitetdə “Sevinc” ansamblı fəaliyyət göstərir. Kollektiv bir çox festivallarda öncül yerlər tutub. Universitetdə kompüter kursları, xarici dillərə yiyələnmə kursları, litsey fəaliyyət göstərir. Universitetin “Me’marlıq” fakültəsinin mə’zunlarının diplom işləri bir çox sərgilərdə nümayiş etdirilir.

Mənbə

Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti

 

---

---

---

 

---

---

---

 

---

---

---

 

---

---

---

 

---

---

---

 

---

---

---

 

---

---

---

Əgər Diqqət Eləseydiz Bu Şəkiller Divarda Rəssamliq Olunupdi Və 3D Gostərməyinən İlk Baxişda ynliş 3d Halinda Gorsənir.

13-cü yüzilliyin ortalarında Elxanilər dövlətinin yaranması memarlıq sahəsində müəyyən canlanmaya səbəb oldu. Elxanilər sülaləsinin banisi Hülakü xanın (1256-65) hakimiyyəti illərində Marağa rəsədxanası tikildi. Dövlətin paytaxtının Təbrizə köçürülməsi ilə bağlı Təbriz şəhəri önəmli memarlıq - sənətkarlıq mərkəzinə çevrildi. Təbrizin ətrafında Arquniyyə, Qazaniyyə, Rəşidiyyə kimi şəhərciklər salındı.
Qazan xanın vəziri Rəşidəddinin tikdirdiyi Rəşidiyyə xüsusilə məşhur idi. Akademiya şəhərciyi kimi tanınan Rəşidiyyədə 24 karvansaray, 1500 dükan, 30 min yaşayış evi, mədrəsələr, 60 min kitab fondu olan 2 kitabxana, hamamlar, bağlar, dəyirmanlar, yun parça və kağız karxanaları, boyaqxana, zərbxana, 2 cümə məscidi və s. tikililər olmuşdur. Rəşidiyyənin əsas memarlıq özəyini Günbəd (Rəşidəddin türbəsi), Dər üş-Şəfa (Şəfa evi) xəstəxanası, Abadsaray bağ-saray kompleksi təşkil edirdi. Bu çağın möhtəşəm tikililərindən Təbrizdəki Əlişah məscidi (14-cü yüzillik) və Sultaniyyədəki ülcaytu Xudabəndə türbəsi (1305-13) diqqəti cəlb edir. Hər iki abidəni Elxani hökmdarı ülcaytu Məhəmməd Xudabəndənin vəziri Tacəddin Əlişah Təbrizi tikdirmişdir (Əlişah həm də bu abidələrin memarı sayılır). Sonralar Ərk qalası adı ilə tanınan möhtəşəm Əlişah məscidi və əzəmətli Sultaniyyə türbəsi bir sıra abidələrin tikintisinə təsir göstərmişdir. Teymurun Səmərqənddə tikdirdiyi məscid və mədrəsələrin memarlıq quruluşu üçün Əlişah məscidi örnək olmuş, ülcaytu Xudabəndə türbəsinin tikilməsindən yüz il sonra italyan memarı F.Brunelleskinin florensiyada ucaltdığı Santa-Mariya del fyore kilsəsinin günbəzində Sultaniyyə türbəsinin konstruktiv üsullarından istifadə edilmişdir. 15-ci yüzillik Təbriz memarlıq məktəbinin ən gözəl abidələrindən biri Təbrizdəki Göy məsciddir (1465, memar Xacə Əli Gücəci, nəqqaş Nemətulla Bevvab). "İslamın firuzəsi" adlandırılan Göy məscidin memarlıq quruluşu, monumental günbəzi, kvadrat biçimli böyük salonu, rumi və islimi ornamentli naxışları, kaşı və oyma bəzəkləri, nəstəliq, kufi, süls və rüqə xətləri ilə işlənmiş kitabələri 15-ci yüzillikdə Azərbaycan memarlıq-inşaat sənətinin yüksək inkişaf səviyyəsini göstərir. 15-ci yüzilliyin sonu – 16-cı yüzilliyin əvvəllərində Səfəvilər dövlətinin yaranması və Təbrizin paytaxt elan edilməsi, eləcə də Şirvanın inzibati mərkəz kimi əhəmiyyətini itirməsi ilə bağlı Azərbaycanın siyasi və iqtisadi həyatı ölkənin güneyində mərkəzləşdi. Bu dövrdə şəhərlərin böyüməsi ilə bağlı bədii ənənələr yeni inkişaf mərhələsinə çatdı. Azərbaycan memarlığında Təbrizin mövqeyi xüsusilə gücləndi. Tikintində memarlıqla təbii şəraitin üzvi şəkildə əlaqələndirilməsi, abidələrin bitkin kompozisiyası və əzəmətli baştağ quruluşu, kəsmə kaşıdan zövqlə tərtib edilmiş kitaba və ornamentlərin tətbiqi memarlığın seçilən özəlliklərinə çevrildi. 15-16-cı yüzilliklərdə Azərbaycan memar və nəqqaşları başqa ölkələrdə də fəaliyyət göstərmiş, müxtəlif şəhərlərdə maraqlı sənətkarlıq örnəkləri yaratmışlar. Bursa, Qahirə, Bağdad, Dəmirqapı(Dərbənd), Herat, Səmərqənd və s. şəhərlərdəki bir sıra memarlıq abidələrində Azərbaycan memarların "imzaları" qalmışdır. Bursa şəhərindəki ünlü Yaşıl türbənin (1420-21) nəfis naxışlarla bəzədilmiş qapılarını Azərbaycan usta Əhməd Təbrizli hazırlanmışdır. Türbənin yaxınlığındakı Yaşıl camenin (1424) mehrabını Təbriz ustaları özlərinin hazırladıqları müxtəlif boyalı çinilərlə bəzəmişlər. Çaldıran vuruşmalarından (1514) sonra I Sultan Səlim tərəfindən İstanbula aparılmış Azərbaycan memar Əli Təbrizli (Əsir Əli, Əcəm Əli təxəllüsləri il də tanınmışdır) İstanbuldakı Topqapı sarayının baştağını və Sultan Səlim məscidini (1522) tikmişdir.

---

Coğrafiya və tarix:-------------------------------------------------------------------- Zəncan əyaləti və ya Zəncan düzənliyi İranın şimal-qərbinin mərkəzi hissəsində yerləşir. Zəncan, Əbhar və Xudabəndə əyalətin böyük şəhəridir. Əyalətin əhalisi 1996-cı ilin noyabrında 900, 890 nəfər idi, bunun 47,62%-i şəhər əhalisi, 52,37%-i kənd əhalisi, qalan hissəsi isə qeydiyyatda olmayanlardır. Zəncan əyaləti iki regiondan ibarətdir: dağlıq və düzənlik. Uca zirvələri olan dağlıq zonalar Zəncan şəhərinin şimal hissəsi ilə kəsişir, qalan hissəsi isə düzənlikdir. Zəncan əyalətinin iki cür iqlimi var. Yazda və yayda yağışların miqdarı başqa fəsillərdəkindən çoxdur. Yay və yaz vaxtı istirahət, asudə vaxt keçirmək üçün ən münasib vaxtdır . Təbiət, çaylar, mineral su bulaqları və iqlim bütövlükdə hamısının öz təravəti və gözəlliyi var. Zəncan əyaləti İranın tarixi regionlarından biridir. Onun keçmiş, qədim dövrü iki tarixi mərhələyə ayrılır:

---

1- İbtidai dövr :------------------------------------------ (eramızdan əvvəl 7-ci minillikdən 3-cü minilliyinin əvvəlinə qədər), o dövrə məxsus və tanınmış abidələr ?Baadostin? mədəniyyətinə aiddir, onların 30 000 ilə yaxın yaşı var.

---

Tarixi dövr:---------------------------------------------- (eramızdan əvvəl 3-cü minilliyin əvvəli-2-ci minilliyin sonu). İnsan məskənləri 3-2 minillikdə İran sivilizasiyasının çiçəklənməsindən xəbər verir.

---

Yeni tarixi dövr :------------------------------------- (e.ə. 2-ci minilliyin sonundan eramızın 7-ci əsrin əvvəlinə kimi): Bu dövrün ən fərqləndirici, parlaq nümunələrindən sadə boz gil növüdür. Bu da eyni zamanda Ariyan Ariya tayfalarının bu bölgəyə miqrasiyası ilə bağlıdır. Eramızdan əvvəl 1-ci minilliyin əvvəlinə qədər bu regionda dövlətçilik sistemi təyin olunmamışdır. Hətta Urartu dövləti öz hökmranlığını möhkəmlədə bilmədi, hökmranlıq uzun sürmədi. Assuriyalıların sənədlərinə görə bu region eramızdan əvvəl 9-cu əsrdə Andya adlanıb və onun sakinləri yəqin Hulubi və Quti tayfaları ilə əlaqə saxlayıblar, onlar da Zaqros dağlarının ətəklərində yaşayıblar. Regionun e.ə. 7-ci əsrdə minilliyin sonuna qədərki tarixi haqqında iki mənalılıq var, bütöv Əhəmənilər dövrü haqqında aşkar edilmiş Xodabən dağda ?Derik? və ?Riton? nişanələri Əhəmənilər dövrünün yadigarlarıdır. Zəncan çay və Gızıl Üzən dərələri Farsların və Sasanilərin dövründə çiçəklənib. Bu dövrün ən mühüm abidələri arasında Taşvir atəşpərəst məbədini qeyd etmək olar.

---

İslam dövrü :------------------------------- (eramızın 7-ci əsrindən 19-cu əsrinə kimi). Bu dövr Osmanlılari zamanı İranın işğalı ilə başlanır. Əldə olan sənədlərdən məlum olur ki, bu region islam dövrü ərzində iqtisadiyyat, mədəniyyət və incəsənət baxımından çiçəklənən ərazi olubdur. Sultaniyyə şəhərinin Monqol İlxanilər tərəfindən paytaxt seçilməsinin səbəblərindən biri bu regionda 7-8-ci əsrdə iqtisadiyyatın canlanmasıdır. İlxani hökumətinin 9-cu əsrdə Sərbedaran tərəfindən yıxıldıqdan sonra Zəncana Topal Teymur tərəfindən hücum edilmişdir və bu şəhər uzun müddət işğal altında qalmışdır. Region iqtisadiyyat və mədəniyyət baxımından Səfəvilər və Qacar dövrlərində, xüsusən də Şah Təhmasib və Ağa Məhəmməd Xanın hakimiyyəti zamanı çiçəklənib. Əyalətin əsas tarixi, mədəni və turizm yerləri aşağıdakılardır:

---

Zəncan şəhəri:------------------------------- Zəncan şəhəri Tehranın 328 km-liyindədir. Yayda mülayim, qışda soyuq havası olan Zəncan iki böyük dərədən ibarətdir: ?Zəncan Rud? və ?Sefid Rud?, onların arasında Qaravas və Anquran dağları yerləşir. Zəncanın salınma tarixi Ərdəşin (Artaşin) Papakanın hakimiyyəti dövrüdə olubdur və o ?Şahin? və ya ?Şahan? adlanıb. Zaman keçdikcə bu isim dəyişib. ?Zəncan? və ya ?Zənqan? olub. 372-ci ildə yazılmış ?Dünyanın sərhədləri? kitabında çiçəklənən, zənginləşən, firavan şəhər kimi təsvir olunub. Zəncana Monqolların hücumundan Sultan Məhəmməd Xudabəndənin hakimiyyəti dövründə çoxlu ziyan dəymiş, Sultaniyyə dəyişib İlxani dövlətinin və İslam yurdunun böyük paytaxt şəhəri olmuşdur. Olcaytonun əmri ilə fartifikasiya (qala divarlar) çəkilmişdir. Sultaniyyənin sərhədlərində və onun mərkəzində hündür qala tiklimişdir. O, özü üçün məsçid tikdirmiş və həmin minbər Xudabəndə münbəri kimi tanınıb. Sultaniyyə Təbrizdən sonra regionda ən mühüm şəhərlərindən birinə çevrilir. Şəhər Topal Teymur tərəfindən dağıdılmışdır. Eramızın 786-cı ilində İlxanan yıxıldıqdan sonra Sultaniyyə tənəzzülə uğradı. Şah I Təhmasib Səfəvi dövründə bu şəhərdə Fətəli Şah Qacar yay sarayı tikdirmişdir. Bu gün şəhərdə böyük əhali yaşayır. Zəncan şəhərinin təbiət, tarix və dini baxımdan ən mühüm yerləri aşağıdakılardır: - Bir neçə mineral su bulaqları; - Anduran Qoruğu; - Möhtəşəm Zolfaqari binası; - Zəncan qala divarları; - Şamiran, Sansiz və Sati qəsrləri; - Gülşən və Maysk karavansarayları, qədim hamamlar; - Bir neçə körpü; - Qalicak və Xarmanç Sar tarixi mağaralar; - Seyid, Mirzəyi və Qolayr Cali Məscidləri; - İmamzadə Seyid İbrahim.

---

Əbhər:-------------------------------------- Xoş dağ havası, soyuq qarlı qışları və mülayim yayı, məşhur ?Əbhər Rud? çayı şəhərdən keçir. ?Əbhər çay? adlanan Əbhər rayonu yerli dialekti ilə İranın ən qədim rayonlarından biridir. Məlum faktlara görə, Əbhərın ən çiçəklənən vaxtı eramızdan əvvəl 2-ci minillikdən 9-cu əsrə qədər olub; müxtəlif tayfa birləşmələri (qəbilələr) bu regionda məskunlaşıblar. İlxani dövlətinin qurulduğu və Sultaniyyənin paytaxt seçildiyi zamandan bu region mühüm əlaqə nöqtələrindən birinə çevrilmişdir. Bu vəziyyət hətta bu gün də mövcuddur. Etimoloci nöqteyi-nəzərdən bu şəhərin adı Pəhləvi dilində ?Oker? sözündən gəlir, su axınını nizamlayan yer mənasını verir. Şəhərin ilk yeri ?Taneh Tour? kimi tanınıb və Əbhar çayının sağ sahilindədir. Bu yer Zəncan əyalətində qədim insan məskənlərindən biridir və e.ə. 4-cü minilliyin əvvəlində yaşayış məskənlərindəndir. Əbhərın mühüm tarixi və dini baxımdan görməli yerləri aşağıdakılardır: - Sultan Şah Qalası; - Seyid Abad tənəsi; - Həsən məqbərəsi; - Sultan minbəri; - Çelebi oğlu abidəsi; - Əbharın Caşe Məscidi; - Pirəhməd Zəhrhum və Molla Hüseyn məqbərələri; - Bir neçə İmamzadələr.

---

Xudabəndə:------------------------------------ Xoş dağ havası, qarlı soyuq qışı və mülayim yayı var, Xudabəndə şəhəri Zəncandan cənub şərqdə yerləşir. Bu regionda Xudabəndə - Lu Və Əbhar tayfaları yerli tayfalarla qarışmışlar, nəticədə Zəncani kimi tanınmış bir qarışıq xalq yaranmışdır. Xudabəndə şəhəri iki tarixi şəhərlərin Sührəvəərd və Sayazın əhatəsindədir. Burada Şihabəddin Sührəvərdi kimi alimlər yetişmişlər. İnsan məskənlərinin olması bu rayonda e.ə. 4-cü minilliyin sonu - 5-ci minilliyin əvvəlinə təsadüf edir. Bu rayonun abidələri arasında tapılmış qırmızı gil dən hazırlanmış əşyalar var. Görməli, maraqlı yerlərdən: - Gərmab mineral su bulağı; - Katiç Xur Qarmabın məzarlığı; - Sayaz Caşe məscidi; - Heydər Nəbi məqbərəsi və s. qeyd etmək olar.

---

Qoruq zonaları:----------------------------------- İqlim və coğrafi müxtəliflik fauna və florada da öz əksini tapmışdır, onların zəngin olmasına səbəb olmuşdur. Ən böyük qoruqlar: - Anduran Qoruğu 111,00 hektar ərazini əhatə edir; - Sahrein Qoruğu Zəncan şəhərinin hüdudlarında yerləşir. Bu bölgədə yaşayan vəhşi heyvanlar: məməlilərdən: keçi, tur, maral, ayı, canavar, bəbir, dovşan, pişik, tülkü, çaqqal, dələ, kaftar, samur. Quşlardan kəklik, qumru, şotland kəkliyi, göyərçin, keçəl kərkəs, bayquş, sarı kəklik, vağ, qaz, durna, ördək, qartal, şahin, sığırçın və s. Köçəri quşlar: su quşu, flaminqo, durna, pelikan, vəhşi qaz, şotland kəkliyi və balıqlar üçün müxtəlif həşaratlar.

---

Turizm:------------------------------------------ Zəncan şəhəri və əyalətin başqa şəhərləri Tehran-Bazərqan tranzit yolu boyu, Tehran-Təbriz dəmir yolu boyu yerləşirlər. Burada turistlər üçün hər lazımi şərait, xidmətlər vardır. Suvenirlər, əl işləri, (bıçaqlar, xəncərlər və s.) xalça, palaz, toxuma əl işləri satılır

1252 (hicri-650)-ci ildə Ərdəbil*in Kəlxuran kəndində anadan olmuşdur. Atası Əminuddin Cəbrəil Xacə Kəmaluddin Ərəbşahı*dır. Sufi dairələrində onu yeddinci şiə imamı Musa Kazim*ın (miladi 754-800) 21-ci nəslindən hesab edirdilər. Şeyxin beşinci ulu babası Firuzşah Qızılbaş o nəsildən, sülalədən Ərdəbil*ə gələn və burada məskunlaşan əvvəlinci şəxs hesab olunur. Mənbələr Firuzşah*ın oğlunun Əvəz, Əvəz*in oğlunun Məhəmməd, Məhəmməd*in oğlunun Səlahəddin, Səlahədin*in oğlunun Əminəddin, Əminəddin*in oğlunun isə Səfiəddin olduğunu qeyd edirlər. Atasını uşaq yaşlarından itirən Səfi ibtidai təhsilini onun dini davamçılarından almışdır. O, dini elmlərin əsaslarına yiyələnir, ana dilindən başqa fars, ərəb, gilan və monqol dilləri*ində də sərbəst danışmağa başlayır.
İyirmi yaşında təhsilini artırmaq üçün Şiraz*a gedən Səfi burada məşhur ilahiyyatçı alimlərdən Rüknəddin Beyzəvi, Əmir Abdullah və başqalarından dərs alır. Müəllimi Əmir Abdullah*ın məsləhəti ilə iyirmi beş yaşında məşhur Gilan şeyxi Hacı əd-Din Zahidin (hicri-615-700) müridi olur. Şeyx Səfi əd-Din 25 il tələbə kimi onun yanında qalır. Hacı əd-Din Zahid*i Azərbaycandakı sufi təriqəti olan Sührəverdiyyə ilə münasibətlər saxlayan gəzərki dərviş idi. Onun əsl adı Təcaddin İbrahim bəy Rövşan*dır. 0, 1215-ci ildə Lənkəran*ın yaxınlığında olan Siyavər kəndində anadan olmuşdur. Onu həmin vilayətdə olan Xalanagiran (Xaylakaran) kəndində dəfn etmişdilər və onun şərəfinə həmin kəndin adını Şıxakeran dəyişmişdilər. Onun qəbri üstə türbə tikilmişdir, bu yer xalqın müqəddəs ziyarətgah yeri olmuşdur. Bu türbəni Şeyx Heydər (Şah İsmayıl*ın atası) və Şah Abbas ziyarət etmişlər. Şeyx Zahid*in qızı ilə evlənən Səfi Şeyxin vəfatından (1294) sonra onun yerində Səfəviyyə təriqəti*nin rəhbəri olur . 35 il irşad və təlimatlarla məşğul olur və bir çox tələbə yetişdirir. Şeyx Səfi*nin ömrünün daha faydalı və təsirli dövrü məhz həmin illər olmuşdur. Onun şöhrəti az zamanda bütün Şərq dünyasına, Şərqi Roma*ya, Suriya*ya, Hindistan*a yayıldı. Şərqdə ürfan və din sahəsində yeganə şəxsiyyət kimi tanınan Şeyx Səfi bütün məzhəb və təriqətlərə mürşid və ustad ola bilmişdir. Ərdəbil*in Darül-irşad*ı (Hidayət evi) geniş bir əraziyə mənəvi ocaq olmuş və bu ocağın başında Şeyx Səfi durmuşdu. Şeyx tam bacarığı ilə təqiyyə prinsipinə əməl edərək elə bir dünyagörüşə malik idi ki, ayrı-ayrı Islam məzhəb*ləri və təriqət*ləri də onun mənəvi xəzinəsindən qidalana bilirdi. Səfəvi təriqəti özünəməxsus bir təşkilatın vasitəsilə təbliğ olunur və uzaq yerlərdə olan nümayəndələrə çatdırılırdı. Bu təşkilatın başında “pir”, yaxud “mürşid” dururdu. Əsas iş mürşid (müəllim) ilə mürid*lər (tələbələr) arasında vasitəçi rolu oynayan xəlifənin üzərinə düşürdü. Xəlifə hər tayfanın sufilərinə başçı olmaqla bərabər, həm də rəhbərlə birbaşa əlaqədə olurdu. Xəlifələr və sufilər tabeçilikdə olan camaatla rəhbər arasında elə möhkəm əlaqə yaratmışdılar ki, bu əlaqə gündən-günə genişlənməkdə və möhkəmlənməkdə idi. Əksər hallarda siyasətə qarışmayan bu sistem Şeyx Cüneyd*ə kimi davam etmişdi. Amma Darül-irşad Şeyx Cüneyddən başlayaraq siyasi məsələlərlə də maraqlanmağa başladı. Uzun müddət təşkilata rəhbər olan Ərdəbil piri bu təşkilatdan nəinki təriqəti və ideoloji məsələlər üçün istifadə etdi, həm də oranı böyük bir hərbi və siyasi təşkilata da çevirdi. Siyasətlə təriqət birləşərək səfəviyyə ideologiyasını formalaşdırdı. Bununla Şeyx Səfinin formalaşdırdığı şiizm-sufizm ideologiyası mahiyyəti etibarı ilə siyasət və hakimiyyətdən uzaq qala bilməzdi və istər-istəməz Darül-irşad*a rəhbərlik edən pir siyasi hərəkatlara da qoşulmalı idi. Şeyxdən sonra bir-birinin ardınca Sədrəddin, Xacə Əli İbrahim, Şeyx Cüneyd, Şeyx Heydər və nəhayət Şeyx İsmayıl Ərdəbil Darül-irşad*ına rəhbərlik etmişlər. Şeyx Səfi əd-Din 1334-cü ildə Ərdəbil şəhərində dünyasını dəyişir və burada da dəfn olunur. Onun məzarının üzərində türbə qurulur, ətrafında məscidlər, karvansaraylar, mədrəsələr, yaşayış evləri salınır. Burada böyük bir mədəni mərkəz yaranır. Şah İsmayıl da daxil olmaqla səfəvi şeyxlərindən bir çoxu burada dəfn olunur. Həmin mərkəzin tikinti və bərpa işləri fasiləsiz olaraq davam edir. Nəhayət, XIV əsrdə I Şah Təhmasib*in hakimiyyəti dövründə (1524-1576-cı illər) həmin məqbərə öz indiki şəklini alır. Səfəviyyə təriqəti*nin rəhbəri qismində Şeyx Səfi əd-Dinin ilk varisləri Sədrəddin Musa (1334-1392/3) və Şeyx Xacə Əli (1392/3 -1429) olmuşdur. Səfi əd-Dinin nəticəsi İbrahim Şeyxşah*dan (1429 -1447) başlayaraq Ərdəbil şeyxləri real, dünyəvi hakimiyyəti də ələ keçirirlər. Şeyx İbrahim Şeyxşah Ərdəbil hakimi olur, sonradan Şeyx İsmayıl (1486-1524) əvvəlcə Azərbaycan*da, sonra həm də İran*da yeni Qızılbaşlar dövləti*nin və bu dövlətin taxt-tacında Səfəvilər sülaləsi*nin əsasını qoyur.

“Britaniyanın azərbaycanlı gözəli” seçilib Londonda fəaliyyət göstərən Azərbaycan Gənclər Klubunun Sara Xatun
Qadınlar Cəmiyyəti dünən Birləşmiş Krallığın paytaxtında azərbaycanlı xanımlar arasında “2008-ci il Britaniyanın azərbaycanlı gözəli” adlı gözəllik yarışması keçirib. Müsabiqənin qalibi Londonda yaşayan azərbaycanlı tələbə Sevinc Nəbiyeva olub. Müsabiqədə 8 nəfər iştirak edirdi. İştirakçılar Azərbaycan milli geyimlərində səhnəyə çıxıblar və milli musiqinin sədaları altında öz nömrələrini nümayiş etdiriblər. Qalibə hədiyyələr təqdim olunub. Tədbirdə digər azərbaycanlı qonaqlarla yanaşı Azərbaycanın Böyük Britaniyadakı səfiri Fəxrəddin Qurbanov da iştirak edib.

Türkiyənin “Popstar Alaturka” musiqi yarışmasında iştirak edən Azərbaycan müğənnisi Aygün Şükürova ötən həftənin birincisi olub.
Əvvəlki həftə ərzində çıxmaq təhlükəsi ilə üzləşən A. Şükürova bu həftə münsiflər heyətindən 80 bal alıb. Münsiflər heyətində təmsil olunan Bülənt Ərsoy, Orxan Gəncəbay, Ebru Gündəş və Armağan Çağlayanın hərəsi həmyerlimizin ifa etdiyi hər iki mahnıya 10 bal verib. Müsabiqəni hazırda 5 iştirakçı davam etdirir. Yarışma 5 həftədən sonra başa çatacaq.//APA

Otel və mehmanxanalarda boş yer qalmayıb Naxçıvanda fəaliyyət göstərən otel və mehmanxanalarda boş yer tapmaq müşkülə çevrilib. Buna bayram günlərində Naxçıvana çoxsaylı turist axını səbəb olub. Hətta regionun ən prestijli “4 ulduz” kateqoriyalı “Naxçıvan-Təbriz” mehmanxanasında da bütün nömrələr tutulub.
Əksəriyyəti qonşu İran İslam Respublikasının vətəndaşı olan turistlərin Novruz bayramından sonrakı günlərin xarici ölkələrdə keçirilməsi ənənəsinə uyğun olaraq tətillə əlaqədar bayram günlərini Naxçıvanda keçirmək istəyi otellərdə boş yer tapılmasını müşkülə çevirməklə yanaşı, bəzi ikinci dərəcəli mehmanxanalarda istifadə haqlarının artırılmasına səbəb olub. Turistlərin sözlərinə görə, bəzi mehmanxana işçiləri yaranmış vəziyyətdən sui-istifadə edərək, otaqların kirayəsi üçün 2-3 dəfə çox qiymət təklif edirlər. Yaranmış vəziyyətin martın sonlarınadək davam edəcəyi gözlənilir. Qeyd edək ki, hazırda Naxçıvan Muxtar Respublikasının (MR) ərazisində 10-dək mehmanxana fəaliyyət göstərir. 2006-cı ildə mehmanxanalara ekspert baxışı keçirilərkən onlardan yalnız biri - «Naxçıvan-Təbriz» Mehmanxanası ASC “4 ulduz” kateqoriyası alıb. Adıçəkilən mehmanxana ilə yanaşı, Naxçıvan şəhərində fəaliyyət göstərən digər 2 mehmanxanaya - «Otel Grand Naxçıvan» MMC və Gənclik Ticarət-Əyləncə Mehmanxanası»na da lisenziya verilib.//APA

Şeyx Səfinin məzarı Ərdəbildə

---

Ərdəbil - İranın şimal-qərbində ostan. Tarixi və islam şəhəri olan Ərdəbil bu bölgənin mərkəzidir.

---

Coğrafiya:-------------------------------------------------------------------------------------- Sahəsi 18500 km²-dır. Ərdəbil bölgəsinə Ərdəbil şəhəri, Xalxal, Mişkinşəhr, Germi (Muğan), Biləsuvar və Parsabad rayonları daxildir. 1996-cı ildə bölgənin əhalisinin sayı 1168000 olmuşdur. Əhalinin 48,8%-i şəhər, 51,1%-i kənd əhlidir, qalan hissəsi isə köçəri tayfalardır. Bölgənin 4 rayonun Azərbaycan Respublikası ilə 282,5 km sərhədi vardır. Araz və Bəlha çayları həmin sərhədin 159 km uzunluğunu təşkil edir. İki məntəqənin - Aslandüz və Biləsuvar köməyi ilə bölgə Azərbaycan Respublikası ilə əlaqə yaradır. Belə ki, Ərdəbil-Astara yolu Heyrandan keçir, Ərdəbili Rəşt, Qəzvin və Tehran ilə birləşdirir.
Şeyx Səfi məqbərəsi

---

Ərdəbilin müxtəlif coğrafi və iqlimi şəraiti vardır. Ərdəbil bölgəsi əsasən dağlıq hissədən ibarətdir. Bölgəni məhşur Savalan, Talış və Bozquş dağları əhatə edir. Bölgənin ən yüksək zirvəsinin hündürlüyü 4811 metrdir. Ümumiyyətlə Ərdəbil İranın ən soyuq bölgəsidir. İlin 5-8 ayı soyuq hava olur. Bölgənin iqlimi soyuq qış və sərin yay ilə xarakterizə edilir. Biləsuvar rayonu yüksək dağ zonasında yerləşir. Yayı isti, qışı isə sabitdir. Parsabad rayonu da böyük dağ zonasında yerləşiir. Oranın iqlimi mülayim istidir. Muğan rayonu bütün ölkədə inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı və heyvandarlıqla tanınır. Germi rayonu alçaq və hündür dağ silsilələrinin arasında yerləşir. Yayı istidir, qışı isə mülayim. Xalxal rayonu dağlıq zonadır. Qışı soyuqdur, yayda havalar sabitdir. İlin 5 ayı burada güclü qar və şaxta olur, bu da Əsalem-Xalxal yolunun Talış dağlarından keçən yerinin bu dövrdə bağlanmasına tez-tez səbəb olur. Meşkinşəhr rayonu Savalan dağının qərbində yerləşir və dağ ətəyi zonanı əhatə edir. Qışı soyuqdur, yayı isə mülayim.

---

Tarix:------------------------------------------------------------------------------------------- Ərdəbil bölgəsinin tarixi Azərbaycan tarixinin tərkib bir hissəsidir. Əksər İran tarixçiləri belə hesab edirlər ki, bu şəhər Sasani hökmdarı Firuz (457-489) tərəfindən tikilmiş və Ərdəbilin 1500 illik tarixi vardır. Lakin, daha əvvəllər hərbi və siyasi nöqteyi nəzərdən Ərdəbil Nəxamənçilər dövründə ən mühüm şəhərlərdən biri olmuşdur və Fars imperiyasının şimalda əsas hərbi bazası sayılırdı. Avestaya istinad edərək demək olar ki, Zərdüşt "Dan Usta" çayının (indiki Araz) yaxınlığında anadan olmuş, "Avesta" kitabını Savalan dağının yerləşdiyi zonada yazmış və öz dinini Ərdəbil şəhərində təbliğ etməyə başlamışdır. Ərəblərin işğalı zamanı Ərdəbil İranın ən böyük şəhərlərindən biri idi və bu şəhərin qalaqapılarında ərəb xəlifəliyin qoşunları müvəffəqiyyətsizliyə uğramışdılar. Vaxtı ilə Ərdəbil yerli hökmdar Bani Sağın hərbi qərargahı olmuşdur və o öz paytaxtını Marağadan Ərdəbilə keçirmişdir və monqolların işğalına kimi Ərdəbil Azərbaycanın paytaxtı olaraq qaldı. Səfəvilər dövlətinin banisi Şah İsmayılın siyasəti nəticəsində bütün iran əraziləri birləşmiş və Səfəvilər dövlətinni paytaxtı Təbriz şəhəri olmuşdur və bu ilə kimi davam etdi. 1528-ci il Səfəvilər dövründə iqtisadi və siyasi cəhətlərdən Ərdəbil İranın ən mühüm şəhərlərindən biri idi. Ərdəbil şəhəri İranı Avropa ilə birləşdirən mühüm ticarət yolunun üstündə yerləşməsi bu şəhərin inkişafına böyük təkan vermiş və bu İranın Gilan vilayətindən Avropaya ipək ticarətini və Avropa mallarının İrana gətirilməsində Ərdəbilin ticarət mərkəzinə çevrilməsinə səbəb olmuşdur.Germi rayonuda bir an boiuk dagy war və oda (TANGA) adinan taninir.

---

Ərdəbil indiki dövrədə:------------------------------------------------------------------------ İndiki dövrdə Ərdəbil bölgənin ən iri və mühüm şəhərlərindən biridir və burada çoxlu tarixi abidələr mövcuddur, əsasən Səfəvilər dövrünə aiddirlər. Bundan başqa Azərbaycan Respublikasına gedən əsas avtomobil yolu Ərdəbildən keçir. Zəngin təbiəti ilə məşhur olan bölgənin ərazisində bir neçə çaylar və isti bulaqlar axır. Bu səbəbdən Ərdəbil turizm mərkəzinə çevrilmişdir və bura hər il minlərlə turistlərin axını olur. Şəhərin gözəl tarixi abidələri, özünə məxsus memarlıq ənənələri, müqəddəs məscidləri, kilsələri, qədim körpüləri Ərdəbilə xüsusi əzəmət verir. Ticarət mərkəzi olan Ərdəbil bazarı xüsusi memarlıq tərzdə tikilmişdir. Bundan başqa bölgənin təbiəti insanları valeh edir. Savalan dağının ətrafında gözəl təbii vadiləri, Səreynin soyuq bulaqları turistlərin istirahətinə yazda və yayda yaxşı şərait yaradır. Şurabil və Neor göllərinin ətrafında yaradılan istirahət zonaları beynəlxalq turizm standartlarına uyğundur. Bölgənin Azərbaycan Respublikası ilə sərhəd olması, Ərdəbilin iqtisadiyyatına və turizm infrastrukturunun inkişafına böyük təkan verir.

---

Tarixi, mədəni, turizm mərkəzləri:---------------------------------------------------------- Ərdəbilin 48 km Neor gölü Şorəbil gölü Balıqlı Çayın sahilləri Savalan dağının və ətraf meşələrin vəhşi həyatı Gürgür şəlaləsi (Savalan dağı) Səreyn isti bulağı Bila Darq mineral bulağı Ərdəbildə Şeyx Səfi türbbəsi Şeyx Jəbrayılın türbəsi İmamzadə Salühün məqbərəsi Mirzə Əli Əkbər, Jümə məscidləri, Müqəddəs Məryam kilsəsi, Qara su, Yeddi göz, İbrahim Abar Yaquvayeh, Seyid Abad Samian, Kolxoran, Nir, Almas, Şarh çay, Qulandə körpüləri. qədim hamamlar - Oç Dakkan, Pir Zərgər, Mirzə Həbib, Hacı Şeyx, Molla hadi, Səfəvilər və Hacı Rəhim Qədim bazar kompleksi Ərdəbilin qədim binaları Qədim təpələr: Qara Şirvan, Narnc təpə, Sərgin, Ağ İmam, Qour təpəsi, Olo təpəsi, Karkaq təpəsi. Şam Absi və Karğan məzarlıqları Şater Qünbadi şəhər gülləsi Daxmeh Sanqi mağarası

---

---

Ərdəbil şəhərinin nüfuzu 1996-cı ilin nüfuz hesablamalarına görə 340,386 nəfər təşkil etmişdir. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılar olmaqla, qalan qismi çox az sayda (1%-dən az) farslardan ibarətdir. Ərdəbil özünün qalı, fərş, ipək və s. məhsulları ilə şöhrət qazanmışdır. Həmçinin İranın ən böyük yeralma becərilən bölgələrindən biridir. Məşhur Şeyx Səfiəddin və Şah İsmayıl məqbərələri bu şəhərdə yerləşir. Ərdəbilin digər tarixi abidələrinə gəldikdə, Cümə məscidini və şəhərin Kəhralan adlanan hissəsindəki Şeyx Cəbrayıl məzarlığını qeyd etmək olar . Şəhərin güney batı hissəsində yerləşən Şorabil gölü və gölün ətrafındakı əyləncə məkanı Ərdəbilin yüksək turizm potensialının göstəricisidir. Bundan əlavə şəhər kənarında yerləşən Səreyn yaşayış məntəqəsi çox mücəhhəz və müalicə əhəmiyyətinə malik İstisuyu ilə şöhrət qazanmıışdır. Belə yüksək müalicəvi xassəyə malik suya dünyanın çox az yerində rast gəlmək olar. Məhz bu səbəbdən İstisu özünə həm ölkədaxilindən, həm də ölkəxaricindən hər il minlərlə turist cəlb edir. Savalan dağı isə yay fəslində azərbaycanlı və dünyanın müxtəlif yerlərindən gələn alpinisitlərin maraq obyektinə çevrilir. Ərdəbil şəhərinin səfalı yerlərindən biri də Fındıqlıq adlanan ormanlarıdır ki, Azərbaycanla Respublikası ilə sərhəd, Talış dağlarının ətəklərində yerləşir.

---

---

 

---

 

---

 

BU SAHƏDƏ ƏHALİNİN MAARİFLƏNDİRİLMƏSİNƏ EHTİYAC VAR

Bakıda son illər tikinti sektorunun böyük sürətlə inkişafı danılmazdır. Lakin bu inkişaf problemsiz də ötüşmür. Son bir ilə

qədər tikinti sektoruna kifayət qədər nəzarətin olmaması Bakıda istənilən üslubda binaların ucaldılması ilə nəticələndi. Ərazinin geoloji davamlılığı, hündürmərtəbəli bina tikintisi üçün yararlılığı, ətraf binalara təsiri nəzərə alınmadan ucaldılan göydələnlər əlavə problemlər yaradır. Vaxtilə öz memarlıq üslubu ilə dünyanın məşhur şəhərləri ilə bir sırada yer alan Bakı artıq əvvəlki mövqeyini itirmək üzrədir. Bir vaxtlar şəhərimiz okeanın o tayında "Şərqin Parisi" kimi tanınardı. Təəssüf ki, son illər paytaxtda aparılan yöndəmsiz tikililər onun əvvəlki şan-şöhrətini tarixin arxivinə göndərmək üzrədir.

MİLLİ MEMARLIQ ÜSLUBU POZULUR
Əməkdar memar Emil Axundov bəzən inşaat normalarının pozulduğunu bildirir. Onun sözlərinə görə, dünya təcrübəsində elmi cəhətdən əsaslandırılan inşaat normaları var: "Belə ki, 9 ballıq zəlzələyə dözümü olmayan bir ərazidə betontökmə üsulu ilə 30 metrdən artıq hündür bina tikmək qadağandır. Amma bunun əksinə olaraq istənilən yerdə konstruksiya işi aparılmadan istənilən hündürlükdə göydələn ucaldırlar. Sanki qarşıya bir məqsəd qoyulub ki, paytaxtda bir kvadratmetr boş sahə qalmamalıdır".
E.Axundov son illər inşa edilən 700 binadan hardasa 5-6--nın memarlıq üslubuna uyğun olduğunu bildirir: "Onlardan biri Nizami muzeyilə üzbəüz tikilən hündürmərtəbəli binadır. Digəri isə metronun "Sahil" stansiyasının üzərində ucaldılıb. Bunun da metronun üzərində yerləşməsi başqa bir problemdir".
Əməkdar memarın qənaətinə görə, bir sıra binalar zəruri infrastruktur tələblərinə cavab vermir: "Göydələnlər elə sıx yerləşib ki, bəzilərinin arasına yüngül minik maşını belə sığmır. Bəs yanğın baş verərsə yanğınsöndürən maşın dalanlara necə girəcək? Halbuki Avropada ucaldılan 50-100 mərtəbəli binanın hər 7 mərtəbəsindən bir hovuz var. Sistem elə kompyuterləşib ki, 6-cı mərtəbədə yanğın baş verərsə, avtomatik olaraq, qurğu istiliyi ölçür, temperatur 50 dərəcədən yüksəyə qalxırsa tavandan su damcılamağa başlayır".
Əməkdar memarın sözlərinə görə, bu inşaat sxemi 1985-ci ildən sonra pozulmağa başlayıb: "Buna qədər bir binanın inşasına başlamazdan öncə onun təklifləri hazırlanıb layihə institutuna göndərilirdi. Bu sənədi Bakı üçün 1892-ci ildə polkovnik Fondernone hazırlayıb və onu 1900-cü ildə Gürcüstanda general-leytenant Knyaz Qaliçin təsdiq edib. Xəritədə təxminən 105 ilə görülməsi mümkün olan tikinti işləri öz əksini tapmışdı. Belə plan dünyanın 5 şəhəri üçün tərtib edilib ki, bu şəhərlərdən biri də Bakıdır. Ötən əsrin əvvəllərində də dünyanın ən məşhur şəhərlərində tətbiq olunan hər bir yeni arxitektur qaydalar Bakı milyonçuları M.Nağıyev, Z.Tağıyev və digərləri tərəfindən Bakıya gətirilirdi. Özü də təkcə qaydalar yox, onu işləyən tanınmış memarlar bu işə cəlb edilirdi. Sovet dövründə isə çox vaxt Mərkəzi Komitənin birinci katibi özü tikinti işlərinin gedişatını nəzarətə alardı".

HƏR BİR TİKİNTİ MATERİALININ XÜSUSİ SERTİFİKATI OLMALIDIR
Bakıda hündürmərtəbəli binaların tikintisi zamanı bir çox vacib tələblərin yerinə yetirilməməsi həmin evlərdə yaşayacaq insanları düşündürməlidir. Araşdırmalar göstərir ki, hazırda paytaxtda neftlə və müxtəlif metallarla çirklənmiş torpaq sahələrində də tərkibi normalara uyğun olmayan tikinti materiallarından yaşayış evləri inşa edilir.
Eyni zamanda bir çox tikinti materiallarının tərkibi standartlara uyğun deyil. Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin apardığı araşdırmalar nəticəsində aydın olub ki, bəzi inşaat materiallarının tərkibi sağlamlıq üçün zərərlidir.
Qurumda hesab edirlər ki, respublikamızda istehsal edilməsindən və ya xaricdən gətirilməsindən asılı olmayaraq onların hər birinin xüsusi sertifikatı olmalıdır: Tikinti materialları əsasən gildən hazırlanır. Gilin isə tərkibində az və ya çox miqdarda uran (238), torium (232), radium (226), kalium (40) kimi təbii radionuklidlər ola bilər. Məlumdur ki, kərpic hazırlanarkən gil yüksək temperaturda bişirilir. Bu zaman, radioaktiv maddələr istisna olmaqla, gilin tərkibindəki bütün üzvi maddələr yanır.
Qırmızı kərpicin tərkibində radioaktiv maddələr ağ daşdan daha çoxdur. Ancaq bu, kərpicin hazırlandığı xammaldan və ərazidən də çox asılıdır. Respublikanın digər rayonlarından fərqli olaraq Zaqatala və Şəkidə çıxarılan gilin tərkibində, vulkanik mənşəli tikinti materiallarında, əsasən qranitdə təbii radionuklidlərin miqdarı yüksəkdir. Buna baxmayaraq, bir çox inzibati binaların girəcəyində onlardan geniş istifadə olunur.
Mütəxəssislərin qənaətinə görə, problemin həlli üçün bu sahədə maarifləndirmə işlərinin aparılması vacibdir. Sərhəd keçid məntəqələrində xüsusi nəzarət olmalıdır. Sanitar Karantin Müfəttişliyi mütləq gigiyenik sertifikat tələb etməlidir. Əhali gigiyenik sertifikatı olmayan mal almamalıdırlar. Tikinti üçün ayrılan torpaq sahələri, ictimai binaların və ya yaşayış evlərinin inşa edilməsindən asılı olmayaraq, dövlət sanitariya orqanlarının nəzarəti altında olmalıdir.
Torpaq sahəsi ayrılan zaman orada radiasiya fonu ölçülməlidir. Burada istifadə edilən tikinti materiallarının radioaktivliyi yoxlanmalı, bina tikilib qurtardıqdan sonra onun qəbulunda sanitariya xidməti iştirak etməlidir. Yalnız hərtərəfli yoxlama aparıldıqdan sonra bina istifadəyə verilməlidir.
Təəssüf ki, bəzi işbazlar sanitar-epidemioloji nəzarət orqanının xəbəri olmadan nəzarətdən kənarda qalmış yerlərdə, qaydalara riayət etmədən binalar və ya xüsusi evlər tikirlər.
Əlbəttə, nəzarətsiz ərazilərdə binaların tikintisinin və ya sertifikatlaşdırılmayan inşaat materiallarından istifadə sonradan əlavə problemlər yaradır. Belə ki, köhnə neft mədənləri olan ərazilər ekoloji cəhətdən təhlükəli hesab edilir.
Çünki neftlə birgə axan su radioaktiv maddələrlə çirklənmiş olur. Bu gün həmin ərazilərdə (Bibiheybət, Suraxanı, Balaxanı, Binəqədi və s. ərazilər) kosmetik işlər aparılır, mazutlu göllər qurudulur və üzərinə torpaq tökülür. Bundan sonra nisbətən ucuz qiymətə satılan həmin torpaq sahələrində evlər tikilir. Orada əsasən çoxuşaqlı, kasıb ailələr məskunlaşır. Bununla həm özlərini, həm övladlarını, həm də gələcək nəsli radiasiyaya məruz qoyurlar.

PROBLEMİN HƏLLİ ÜÇÜN KOMPLEKS TƏDBİRLƏR GÖRÜLMƏSİNƏ EHTİYAC VAR
Qeyd edək ki, Avropa dövlətlərində 20 ildən artıqdır ki, radon proqramları həyata keçirilir. Azərbaycanda da radon proqramının hazırlanması vacibdir. Ekspertlərin qənaətinə görə, bu proqram kompleks şəkildə, Ekologiya və Təbii Sərvətlər, Fövqəladə Hallar, Səhiyyə nazirlikləri ilə birgə hazırlanmalı, Milli Məclisdə təsdiq olunmalıdır. İnsanların radon qazının təsirinə məruz qalmasının qarşısının alınması və ya onun təsirinin minimuma endirilməsi məsələləri bu proqramda öz əksini tapmalıdır.
Abşeron yarımadasında radioaktiv çirklənmələrin keyfiyyət və kəmiyyət parametrləri öyrənilməli, çirklənmiş ərazilər xəritələnməli, radioekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılması üçün müvafiq tədbirlər həyata keçirilməlidir. Təbii ki, yalnız bundan sonra radioekoloji vəziyyəti müəyyən qədər yaxşılaşdırmaq olar.
Son illərdə də bu sahədə bir sıra işlər görülməkdədir. Ölkə Prezidentinin 2006-cı il 28 sentyabr tarixli sərəncamı ilə təsdiq edilən "Azərbaycan Respublikasında ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına dair 2006-2010-cu illər üçün kompleks Tədbirlər Planı"na əsasən, həmin ərazilər təmizləndikdən sonra əhaliyə verilməlidir.
Eyni zamanda Fövqəladə Hallar Nazirliyi hündürmərtəbəli binaların tikintisinə ciddi nəzarət edir. Həmin binaların standartlara və ərazinin geoloji quruluşuna uyğunluğu təmin edildikdən, mühafizə tədbirləri görüldükdən sonra tikintisinə başlanılmasına icazə verilir. Hazırda Avropada və digər inkişaf etmiş ölkələrdə bina tikməkdən daha çətin və məsuliyyətli məsələ inşaat materiallarını sertifikatlaşdırmaq, inşa prosesini həyata keçirmək üçün aidiyyəti orqanlardan müsbət rəy almaqdır.
Digər tərəfdən, əhali özü də tikinti materialları alarkən sertifikat tələb edir. Bizdə əksinə, əhali bu işə çox məsuliyyətsiz yanaşır. Sağlamlığını qorumaq isə hər bir şəxsin özündən asılıdır.
Bu mənada əhali özü də aldığı to rpaq sahəsinin ekoloji cəhətdən təmizliyi, mənzilin tikilişi üçün istifadə etdiyi materialların tərkibinin sağlamlıq üçün zərərli olmaması məsələsinə ciddi diqqət yetirməlidir.

Xalid AZƏR.

Memarlar Mən yüksək və böyük Arsax ölkəsinin hökmdarı, geniş vilayətin çarı, Böyük Həsənin nəvəsi, Vaxtanqın oğlu, Həsən Cəlal Dövlə və anam Xorişə xatun tərəfindən 1216-1238-ci illərdə bu məbəd inşa edilmişdir. Qafqaz Albaniyası dövlətinin ərazisi antik müəlliflərdən Strabonun, Klavdi Ptolemeyin və digər çoxsaylı yazılı tarixi mənbələrin məlumatlarına görə eramızın başlanğıcından VIII əsrin əvvəllərinədək cənubda Araz çayından şimali Qafqazadək, şərqdə Xəzər dənizinin qərb sahilindən Göyçə gölünün qərb sahilinədək geniş bir sahəni əhatə etmişdir. Bu yerlərdə qədim zamanlarda maldarlıq, əkinçilik və sənətkarlıqla məşğul olan müxtəlif dilli yerli tayfalar yaşamışlar.

Memarlar Qənimət və qul ələ keçirmək məqsədilə qonşu barbar tayfalar tərəfindən tez-tez edilən qarətçilik yürüşləri və daxili iqtisadi problemlərin birgə həll edilməsi zərurətini eramızdan əvvəl burada tayfa ittifaqlarının yaranması və dövlətin meydana çıxmasına səbəb olmuşdur. Strabonun gözəl, ucaboy, ürəyiaçıq və səxavətli insanlar kimi xarakterizə etdiyi albanlar özlərini “ağuanlar”, yəni “mehriban insanlar”, yaşadıqları ölkəni isə “Ağuvan” adlandırmışlar. Qədim Roma və yunan mənbələrində isə dövlətin adı “Albaniya” şəklində yazılmış, tarixə elə bu adla da daxil olmuşdur. Zaqafqaziyanın ərəblər tərəfindən işğalı dövründə, VIII əsrin əvvəllərində bu dövlət dağılmışdır. Hal-hazırda Azərbaycan Respublikası ərazisində Qafqaz Albaniyasının zəngin memarlıq irsinə aid xeyli məbəd, kilsə və monastırlar var. Albaniyanın həqiqi tarixinin və abidələrinin öyrənilməsi sahəsində son vaxtlar milli tədqiqatçı alimlərimiz tərəfindən müəyyən işlər görülmüşdür. Eramızdan əvvəl I əsrin sonları, eramızın I əsrinin əvvəllərində yaşamış Strabon Albaniyada yaşayan tayfaların dini etiqadlarından bəhs edərək yazır ki, onlar Heli (günəş), Zevs (atəş), Selen (ay) ilahilərinə sitayiş edirlər. Xüsusi etiqad etdikləri Ay ilahisinin müqəddəs məbədi İberiya yaxınlığında yerləşir. Ölkədə günəş, ay və büdpərəstlik məbədləri ilə yanaşı çoxlu sayda atəşpərəstlik məbədləri də mövcud olmuşdur. Bu məbədlərin bir hissəsi sonralar xristian məbədlərinə çevrilmiş, əksər hissəsi isə islam dininin yayıldığı dövrdə dağıdılmışdır.

Memarlar Antik müəllif Klavdi Ptolemey II əsrdə ölkədə 29 şəhər və iri yaşayış məntəqəsi olduğunu yazır. Məbədlərin inşasına və fəaliyyətinə rəhbərlik edən baş kahin çardan sonra ən hörmətli şəxs hesab olunurmuş. Məbədlərdən qaçıb meşələrdə gizlənən məbəd qulları kahinlərin göstərişi ilə tutulub müqəddəs zəncirlərlə bağlanır, bir il təmtəraqlı şəraitdə bəslənilib saxlanıldıqdan sonra məbəddə qurban verilirmiş. Vaxtilə Bakıda və ətraf ərazilərdə zəngin neft və qaz yataqlarının olması ilə bağlı gecə-gündüz fasiləsiz yanan təbii qaz məşəlləri bu yerləri əsrlər boyu atəşpərəstlərin ziyarətgahına çevirmişdi. Təbii məşəllər üzərində atəşpərəstlik məbədlərinin tikilməsi eramızdan əvvəl VII əsrdə Zərdüştlük dininin yayılması ilə əlaqədar idi. 390-cı ildə Albaniya İran dövlətinin hakimiyyəti altına düşdükdən sonra Sasani şahları, xüsusilə II Yezdegerd atəşpərəstliyi rəsmi dövlət dini kimi yaymaq məqsədilə Albaniya ərazisində bir sıra möhtəşəm müdafiə qalaları ilə yanaşı atəşpərəstlik məbədləri də tikdirirdi. Eramızın I əsrindən başlayaraq Roma imperiyası ərazisində yaranmış dini imperiya iqtisadi və mənəvi əlaqələri olan Zaqafqaziyaya da yayılmağa başlamışdı. Alban tarixçisi Moisey Kalankatuklunun Aqvan tarixi əsərində Qafqaz Albaniyasında xristian dininin yayılması müxtəlif kilsə və məbədlərin tikilməsi barədə qiymətli məlumatlar vardır. Tarixi mənbələrdə Alban kilsəsi apostol kilsəsi adlandırılır. Çünki xristianlığı Albaniyaya eramızın 54-57-ci illərində apostol müqəddəs Yelisey gətirib. Təqribən üç əsr sonra parfiyalı missioner müqəddəs Qriqorisin fəaliyyəti nəticəsində ermənilər büdpərəstlikdən əl çəkib 327-ci ildə xristianlığı qəbul etmişlər. Bu barədə Alban salnaməçisi Moisey Kalankatuklunun əsərində kifayət qədər məlumat vardır.

Memarlar 1130-cu ildə Gəncə şəhərində anadan olmuş, 1184-cü ildən ömrünün sonunadək Xaçın knyazlarının yanında xidmət etmiş alban salnaməçisi Mxitar Qoş özünün məşhur “Alban salnaməsi” əsərində bu tarixi faktı bir daha təsdiq edərək yazır: “...müqəddəs Yeliseydən müqəddəs Qriqorisə qədər 300 il keçmişdir”. “Aqvan tarixi” salnaməsindən mə’lum olur ki, İsa peyğəmbərin şagirdi müqəddəs Faddeyin xristian dinini yaymaq məqsədilə Ermənistanda başlamaq istədiyi missionerlik fəaliyyəti faciə ilə nəticələnmiş, büdpərəst erməni çarı Sanatruk müqəddəs apostolu tutdurub qətlə yetirmişdir. Apostol Faddeyin şagirdi müqəddəs Yelisey Qüds şəhərinə qayıdıb apostolun şəhid olduğunu bildirir. İsa peyğəmbərin din qardaşı müqəddəs Yakov xristianlığı təbliq etmək üçün müqəddəs Yeliseyi Albaniyaya göndərir. Çola vilayətində missionerlik etdikdən sonra ölkənin Uti vilayətinin Kiş kəndinə gələn müqəddəs Yelisey orada kilsə tikdirir.

Memarlar Yalnız Qafqaz Albaniyası ərazisində deyil, ümumiyyətlə, Zaqafqaziyada tikilmiş ilk xristian kilsəsi olan məşhur Kiş məbədi hazırda Şəki rayonunun Kiş kəndində yerləşir. Yonulmuş möhkəm daşdan əhəng məhlulu ilə inşa edilmiş birnefli günbəzli bazalikadan ibarət olan məbədin divarlarının qalınlığı bir metrə yaxındır. Məbədin damındakı silindrik günbəz iti uclu piramida şəkilli örtüklə tamamlanır. Məbədin üzərində hazırda heç bir epiqrafik yazı olmasa da memarlıq planlaşdırma xüsusiyyətləri, kompozisiya fəndləri, inşaat üslubu və texnologiyası abidənin Alban memarlarının yaratdıqları qiymətli sənət əsəri olmasını sübut edir. Dəfələrlə bərpa və təmir edilmiş məbəd zəmanəmizə kifayət qədər yaxşı vəziyyətdə gəlib çatmışdır.

Memarlar Vaxtilə məbədin üzərində onun müqəddəs apostol Yelisey kilsəsi olduğunu və 1244-cü ildə alban kilsəsinin arxiadiakonu Serafim tərəfindən yenidən qurulduğunu bildirən kitabə olmuşdur. XIX əsrin 30-cu illərində Alban kilsəsi Sinodun qərarı ilə rəsmən ləğv edildikdən sonra bir çox digər alban məbədləri kimi bu məbədin də kitabəsi təmiz pozulmuşdur. Bu məbəd əsrlər boyu Qafqaz Albaniyası kilsəsinin dini maarif mərkəzi olmuşdur. Maraqlıdır ki, məbədin yerləşdiyi kənd “din, etiqad, pərəstiş” mənasında 2000 ildən artıqdır ki, “Kiş” adlanır. Yaxınlıqdakı Qax rayonunun ərazisində, indi xalq arasında “Yeddi kilsə” adı ilə məşhur olan möhtəşəm alban məbədləri kompleksi isə uzun müddət alban kilsəsi yepiskopluğunun mərkəzi olmuşdur.

Memarlar

Memarlar

Memarlar

Memarlar