Hayat Bilgisi
Modernist deneyimin üzerinden 100 küsur yıl geçti. Bu süre zarfında olanları, eleştirileri, modern dünyanın ne yöne doğru evrildiğini oturduğum köşeden sessizce izledim. Saptamalar ekibi beni arayıp, yeni bir modernist bilince acilen ihtiyaç olduğu ve bu misyonu da sadece benim yerine getirebileceğim yönündeki ısrarı üzerine her ay bu köşede düşüncelerimi yazmaya karar verdim. Öncelikle bana bu imkanı verdikleri için kendilerine teşekkür ederim.
Ben ve çağdaşlarımın 20. yüzyıl başındaki misyonu ve kendimize sorduğumuz soru şu idi: Kırsaldan kente göçlerin yaşandığı ve büyük demografik altüst oluşlara sahne olan, teknolojinin yaşamlarımızı an ve an değiştirdiği, toplumsal devrimlerin eşiğindeki bir dünyada insan yaşamları nasıl olmalıdır? Mimarlar olarak yeni toplumun nasıl bir dünyada yaşayacağı, bu yeni yaşamların nasıl biçimlere tekabül edeceği bizler için önemli idi. Mimarlık tarihte ilk defa bu kadar önemli ve devrimci olmuştu. Bizler bu yeni dünyanın öncüleri olmalıydık.
Ama hepimizin bildiği gibi hiçbir şey kastedildiği gibi olamadı, hep bir şeyler eksik kaldı. Hatta kimileri gününe ve saatine kadar modern mimarlığın ölümünü bile ilan ettiler. Bizler ilk modernistler olarak endüstri toplumunun biçimlerinin nasıl olması gerektiğini çok iyi anlamıştık. Etrafıma baktığımda halen günümüz dünyasında ilk modernist deneyimin biçimlerinin hakim olduğunu görüyorum. Anlayamadığımız ve yanıldığımız nokta modern toplumun ihtiyaçları ve nasıl olacağı idi. Yukardan inme determinist bir tavırla insan yaşamlarını kendi kalıplarımıza uydurmaya çalışırken asıl modernist ruhun, Baudlaire gibi 19. yüzyıl modernistlerini anaraktan, ilk olarak sokaktan, gündelik olandan doğduğunu unuttuk.
Bir arkadaşımın en önemli ürünlerimden biri olan Villa Savoy’un bugünkü halini gösteren bu görüntüler beni çok düşündürdü. Gündelik ve gerçek olanın modern ideoloji ve onun görünümlerini kendi ihtiyaçlarına nasıl uydurduğunu görmek benim için şok edici idi. Bunun karşısında içsel bir sorgulamaya girmemek mümkün değil.
Evet bundan sonra bu köşede modern ideolojinin derinliklerine inecek, ilk kaynağa, gündelik olana değinecek ve bu sefer de yeni bir modernist bilinçle, iletişimin internet ile inanılmaz boyutlar kazandığı, yeni teknolojilerin hakim olduğu, küreselleşmenin hakim kavramlardan biri olduğu, insanın dünyaya ve kendine bakışının bir kere daha değiştiği yeni bir yüzyılda insan yaşamlarının nasıl olması gerektiği konusunda hep beraber düşüneceğiz.
İşlev kavramı hakkında 1900’lerin başından beri çeşitli yerlerde yazdım. Son üç aydır da Saptamalar’ın bana verdiği imkan sayesinde (kendilerine bu vesile ile tekrar teşekkür ederim) bu köşede yazıyorum.
Ama bana gelen sayısız e-postadan gördüm ki kimsenin halen bir şey anladığı yok. Artık bu konuda yazmaktan bıktım, sıkıldım, daraldım ve biraz da sinirlenmeye başladım. Bakalım bir de böyle anlatınca mevzu anlaşılacak mı?
Özellikle erkeklerin ağzına doladığı bir laf vardır: “Önemli olan boyu değil işlevidir”. Tabu sayılan bu alana girmek ve ardında yatan anlam örüntüsünü kavramak için modernizmin ilkelerinin önemli bir araç olacağı düşüncesindeyim. Biçim ve işlev birbirinden ayrılmaz, ayrıştırılamayacak iki kavramdır. Burada diyalektik bir hataya düşülüp, sanki işlev ile biçim birbirlerine zıt şeylermiş gibi algılanır. İşlevsel olanın biçiminin tesadüfü olabileceği ya da sonradan güzel görünmesi için işlevin üzerine yapıştırılabileceği ya da biçimi güzel olan bir nesnenin ikonografik değerinden dolayı işlevselliğinin aranmasının gerekmediği gibi bir yanılgıya düşmemek gerekir. Ne biçim işlevin ne de işlev biçimin altını deşer, birbirleri ile yarışırlar. Tam bu noktada yine biçim ile işlev arasındaki bu gerilimi aşmak için “kullanım” kavramını önereceğim.
Penisin boyu ile işlevi arasındaki ilişki için onun kullanımına baktığımızda, biyolojik olarak karşı cinse zevk verebilmesi, yani işlevsel olabilmesi için uygun (ne uygunsa artık) boy ve kalınlıkta olması gerekir. Önemli olan boyu değil işlevi denildiğinde, boyun işlevin bir parçası olduğu unutulur, görmezden gelinir. Tabi bu konuda da abartmamak gerekir. Sayısız kız arkadaşıma bu konuyu açtım, hepsi benimle hem fikir olduklarını söylediler. Çok büyük ve kalın olunca da, çok küçük ve ince olunca da hiç memnun kalmadıklarını söylediler. Yani hep beraber en uygun penis, modernizmin ilkelerine göre tasarlanmış “modern penis”tir sonucuna vardık.
Umarım konu net bir biçimde anlaşılmıştır artık. Ama kız arkadaşlarım ardından şunu da eklediler: “Corbi, sadece modern penis yetmez, önemli olan o kişiye duyulan tutku, aşk, sevgi, heyecan ve paylaşımdır” dediler ve sonrada “seninle penisin yüzünden değil, öbür durumu kavrayamadığın için ilişkimiz yürümedi” diye eklediler. Hatta içlerinden en ukala olanı “sence de modernizmin sorunu olaya sadece çok mekanik bakması, hafızayı ve duyguları sıfırlaması değil mi?” diye sordu. Ne yalan söyleyeyim bu soru beni şok etti ve kafam karıştı. 20. yüzyıl modernizminin başarısızlığının ardında acaba gerçekten bu sorun mu vardı? Ve 2000’li yılların modernizmini yeniden kurabilmek için 19. yüzyıl modernizminin sokaktan ve gündelik olandan beslenen tutku ve heyecanına mı bakmak gerekli? Konuyu hep beraber düşünelim derim.
Mimarlık ve tasarım her zaman özel bir yetenek, derin ve karmaşık bir eylem olarak sunulur. Tasarımcı
birbirinden çok farklı birçok etkeni bir araya getirip, ortaya benzersiz bir ürün çıkarmalıdır diye düşünülür. “Ulu tasarımcı”nın zihninde neler olup bittiği ise bilinemez. Yıllarım deneyim ve birikimi yetenekle birleşerek o özel anda tasarım birden ortaya çıkar. Bu görüş belki bir yere kadar doğrudur ama aynı zamanda yaratılan bu tasarımcı miti üzerine düşünmek gerekli. Belki de tasarım denilen şey basit, gündelik hayatımızın içinde olan sıradan bir şeydir de biz farkında değilizdir. Belki de mimarlık işemek kadar sıradan bir şeydir.
İşte işemenin ve iyi mimarlığın beş kuralı:
1.Taşa işemeyin üzerinize sıçrar. (Zemin ve malzeme bilgisi)
2.Eğime ters yöne işemeyin ayaklarınıza akar. (Topoğrafyanın kullanımı)
3.Rüzgara karşı işemeyin geri üzerinize gelir. (Hakim rüzgar bilgisi)
4.Güneşe karşı işemeyin önünüzü göremezsiniz. (Yönlenme bilgisi)
5.Ulu orta işemeyin. (Mahremiyet kuralı)
Gördüğünüz gibi tasarım sıradan, basit, gündelik hayatın içinden ve hiç de özel bir şey olmayabilir. Sizlerden de Saptamalar Ekibi olarak tasarım ve gündelik hayat arasındaki ilişkiyi gösteren benzer çalışmalarınızı bekliyoruz.
Alıntı
Jacques Derrida
Metnin dışında hiçbir şey yoktur.
Sözlük
Abartma
Can sıkıntısına dayalı davranış modelidir. Her şeyde aşırı ve uç olmak, standart dışı ve gösterişli davranmak temel özelliklerdir. Abartma can sıkıntısı sonucu kendi iç kurgusu olan kapalı bir oyundur.
Jacques Derrida
Büyük bir adam, felsefeci, post-yapısalcıdır. Dil ve anlam üzerine çalışmıştır. Muhtemelen saptamalar sözlüğünü görse delirirdi. Felsefede oluşturduğu “dekonstrüksiyon” kavramı mimarlarca çok sevilmiş ve hatta bu kavram “dekonstrüktivizm” akımına isim babalığı yapmıştır. Önemli olanın “öteki” olan üstünde iktidar kurmak değil, karşındakinin farklılığını fark ederek kendi farklılığını anlamayı ve herkesin senden farklı olduğunu anlayarak toplumsal uzlaşmayı amaçlayan bir hayat biçimini öngörmüştür.
Genelev
Adından da anlaşıldığı üzere herkese açık, kamu yararını gözeten ev türüdür. Ancak “genel” dense de sadece erkeklerin girebilmesi, orada çalışan kadınlarınsa arka kapısını kullanmaları çelişkisi henüz çözülememiştir. Toplumsal dolayısıyla da mekansal pek çok problemi barındırmasına rağmen temelde insana ait olan her konu ile uğraşan mimarlığın konusu olamamış, henüz üniversitelerde, mimari tasarım stüdyolarında bir tasarım problemi olarak verildiği görülmemiştir.
Bura zamanı ilə, məkanı ilə qayalaşmış bir kənd idi - Kəndivan Abbas Atilay Təbrizdən iki saat uzaqlıqda, Üskü şəhərinin yanındakı bir kənddə idi o insanlar. Qaya içində yonulmuş kiçik daxmaları
onların sadə dünyası idi. Avtobusdan ayağımı torpağa basanda, məkanımın deyil, zamanımın dəyişdiyini hiss etdim - bərli-bəzəkli, ətir qoxuyan insanların dünyasından toz-torpaqlı, zəhmət və tər qoxuyan insanların zamanına - qaya içində yaşayan insanların dövrünə döndüm. Necə sadə və necə səmimi idi bu kiçik kənd və onun mənası olan insanlar. O üstü-başı palçıqlı insanların arasında haralardasa qətllərin olduğu, hansısa həbsxananın qaranlıq kameralarında fikirlərin çürüdüldüyü, haralardasa Parisin olduğu, nə zamansa Da Vinçinin yaşadığı, haralardasa günəşin altında ac insanların ümidsizcə ölüm mələyini arzulaması insanın ağlına gəlmirdi...Bura zamanı ilə, məkanı ilə qayalaşmış bir kənd idi - Kəndivan. Fatimə adlı bir qız uşağını lentə aldım doymadan. Atası ölmüşdü. Yoxsulluğu kədərli deyil bu kəndin. Yoxsulluğun dadını bilmək üçün varlılığın nə olduğunu bilməlisən. Bu yoxsul uşaqlar isə burnunun seliyini yeyərək böyüyəcək. Bu uşaqlar qayalığın arasında böyüyüb, bəlkə elə oradaca da öləcəklər, dünyadan xəbərsiz... Bulaşmayacaqlar dünya boyda çirkaba. Kiçik odun parçasından yonulmuş bir suvenir almışdım. Bir odun parçası tən ortadan kəsilmiş və hissələr cəftələrlə bir-birinə bərkidilmişdi - pəncərəyə bənzəyirdi. Odun pəncərə səfərdən qayıdanda bel çantamın içindən qırılmış çıxdı. Əslində, bu sadə əl işinin üst-başı palçıqlı insanlardan heç xəbəri olmayan məkanda yeri yox idi...İndi o məkandan xəbər verəcək sadəcə şəkillər var...
azadliqradiosu
Jean Nouvel
(b. Fumel, France 1945)
Jean Nouvel was born in 1945 at Fumel, a village in the South West of France. He worked with an architectural firm while attending school. In 1975, he opened his own office and participated in several competitions.
Since he opened his office, Nouvel has worked to create a stylistic language separate from that of modernism and post-modernism. Rejecting the strict obedience to Le Corbusier that had stifled much of modern architecture, Nouvel initiates each project with his mind cleared of any preconceived ideas. Although he may borrow from traditional forms, he creates a building that stretches beyond traditional constraints.
Nouvel places enormous importance on designing a building harmonious with its site and surroundings. Although Nouvel relies on context to generate his designs, a certain continuum occurs from one design to the next. Within nearly all of his designs, Nouvel consistently presents an interplay of transparency, shadow, and light.
In 1981 Jean Nouvel won the competition for a series of "great projects" requested by Francois Mitterrand, the French President. In 1987 he was awarded the "Grand Prix d'Architecture" for his whole body of work and the "Equerre d'Argent" for his design work on minimalist pieces of furniture.
References Goulet, Patrice. Works of Jean Nouvel: special feature. A + U Vol no. 214, p147-134 July '88.
AJN Architectures Jean Nouvel
10 cité d’Angoulême
75011 Paris
France
vox 49 23 83 83
fax 43 14 81 10
jean nouvel
http://en.wikipedia.org/wiki/Jean_Nouvel http://www.imarabe.org/
Jean Nouvel Tower Will Rise Next to MoMA
A planned
75-story tower at 53 West 53rd Street promises to change the face of the Manhattan skyline. The plans by architect Jean Nouvel were unveiled yesterday. The tower will rise next to, and expand, the Museum of Modern Art. Three floors of the building will be used by MoMA to increase exhibtion space. The rest of the tower will house a hotel and luxury apartments. The exterior of the building will be sheathed in glass and structural elements, giving the tower a crystalline appearance. Pre-sales for the project are expected to begin in late 2008.
•
“Mardan Palace”ın inşası üçün 1,4 milyard dollar xərclənib
Avropanın ən lüks oteli Antalyada azərbaycanlı iş adamı tərəfindən inşa edilib.
Lent.az-ın İngiltərənin “The Times” qəzetinə istinadən məlumatına görə, “Mardan Palace” adlanan otelin tikintisi üçün 1,4 milyard dollar xərclənib. Qəzet bu rəqəmin zarafat olmadığını xüsusi vurğulayıb.
Otelin tikintisində qızıl və büllurdan istifadə edilib. Daha sonra Misirdən 9 ton qızılı rəngdə qum gətirilib. Oteldə istifadə olunan qab-qacaq üçün isə 1,35 milyon dollar xərclənib.
“Mardan Palace”da otaqların qiyməti bir gecə üçün 14 min dollardan başlayır. Lüks otaqların bir gecəlik qiyməti isə 18-20 min dollardır.
Oteldə bir butulka şərabın qiyməti 3500 dollara yaxındır. Burada 19986-cı ildə istehsal edilən “Château Lafite Rothschild” markalı şərab satılır.
“Mardan Palace”nin rəsmi açılışı bu il iyunun 1-də olacaq.
EARTH DAY 1999
This is the last Earth Day celebration of the 20th Century. As we head into the new millennium, it’s
important to keep in mind that as stewards of the environment we must continue our work to preserve and protect the planet.
This year NOAA once again recognizes those individuals and organizations who have worked with the agency on behalf of the environment. We congratulate 1999's Environmental Heroes.
We also congratulate the thousands of people worldwide who volunteer their efforts on behalf of the Earth.
Dünyanın 80 ölkəsindəki 900 şəhər “Yer saatı” aksiyasında iştirak etmək üçün artıq qeydiyyatdan keçib. Qeyd edək ki, aksiya Ümumdünya Vəhşi Təbiət Fondu tərəfindən keçirilir. Burada məqsəd cəmiyyətin diqqətini iqlim dəyişikliyi probleminə cəlb etməkdir.
ÜVTF-nun “Yer saatı-2009” aksiyası bəşəriyyət tarixində ən qlobal aksiya olacaq. Aksiya zamanı – şənbə günü mart ayının 28-də yerli vaxtla saat 20:30 –da qeydiyyatdan keçən şəhərlərdə işıqlar 1 saatlıq söndürüləcək. Ekoloqlar bildiriblər ki, aksiyada təxminən 1 milyard insan iştirak edəcək.
/www.interfax.ru/
DÜNYA MUSLÜMANNARİN MÜDAFİYƏÇİSİ HƏZRƏTİ XAMNEYİ
İRANİN CÜMHÜRBAŞKANİ və ERMƏNİSTAN CÜMHÜRBAŞKANİ
ƏHMƏDİNEJAD SƏRKİSYANI QƏBUL EDİB
İran İslam Respublikasının prezidenti Mahmud Əhmədinejad aprelin 13-də Tehrana gedən Ermənistan prezidenti Serj Sərkisyanı qəbul edib.
“Media forum” saytının məlumatına görə, S.Sərkisyanı iki günlük rəsmi səfərində Ermənistanın xarici işlər, enerji və təbii sərvətlər, nəqliyyat və informasiya, iqtisadiyyat və xaricdə yaşayan ermənilərin işləri üzrə nazirləri, Ermənistan Mərkəzi Bankının sədri və bir sıra deputatlar müşayiət edir.
S.Sərkisyanın M.Əhmədinejad, həmçinin İran parlamentinin sədri, İran xarici işlər naziri və Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri ila görüşüb müzakirələr aparacağı vurğulanır.
İki ölkə prezidentlərinin bir neçə mühüm sənədi, o cümlədən İranla Ermənistan arasında dəmir yolunun çəkilişi barədə sənədi imzalayacağı vurğulanır. Bildirilir ki, 470 kilometr uzunluğu olan İran-Ermənistan dəmir yolunun 60 kilometri İran ərazisində, 410 kilometri isə Ermənistan ərazisində olacaq.
S.Sərkisyanın Tehranın “Ararat” İdman Cəmiyyətində yerli ermənilərlə görüşəcəyi və İran İslam Respublikasının qurucusu ayətullah Xomeyninin məqbərəsini ziyarət edəcəyi də nəzərdə tutulub.
Büda Mənin Əziz Dostim : Xəyyam Təbriz Şəhərində
Üstad Şəhriyarin Qəbrini Kənarində
Şayir Əsədi Tüsi
Xaqani Heykəli Üstad Şəhriyarin Məqbərəsində
Every Road Leads You Somewhere
Every Road Leads You Somewhere
A road is an identifiable route, way or path between places. Roads are typically smoothed, paved, or otherwise prepared to allow easy travel though they need not be, and historically many roads were simply recognizable routes without any formal construction or maintenance.
The term was also commonly used to refer to roadsteads, waterways that lent themselves to use by shipping. Notable examples being Hampton Roads, in Virginia, and Castle Roads, in Bermuda (also formerly in Virginia).
In urban areas roads may diverge through a city or village and be named as streets, serving a dual function as urban space easement and route. Economics and society depend heavily on efficient roads. In the European Union (EU) 44% of all goods are moved by trucks over roads and 85% of all persons are transported by cars, buses or coaches on roads.
Here is a full set of images of the Museum of Islamic Art in Doha, Qatar, designed by architect I.M. Pei, which officially opened yesterday (Monday).
Here is some info from the museum:
–
MUSEUM OF ISLAMIC ART OPENS DECEMBER 1 IN QATAR IN ICONIC I.M. PEI-DESIGNED LANDMARK BUILDING
Inaugural Exhibition Celebrates Cultural Diversity and Complexity of Islamic Art
Doha, QATAR, November 22, 2008 – The Museum of Islamic Art, a new cultural icon for the Gulf region, will open its doors to the public on December 1, 2008.
Dedicated to reflecting the full vitality, complexity and diversity of the arts of the Islamic world, the Museum of Islamic Art will collect, preserve, study and exhibit masterpieces spanning three continents from the 7th to the 19th century.
Under the leadership of Her Excellency Sheikha Al Mayassa bint Hamad bin Khalifa Al-Thani, Chairperson of the Qatar Museums Authority’s Board of Trustees, the Museum of Islamic Art will be a new international centre for learning and creativity that advances the cultural vision of the State of Qatar.
The Museum of Islamic Art will be officially inaugurated later today by His Highness the Emir, Sheikh Hamad Bin Khalifa Al-Thani, in an opening celebration attended by Heads of State, dignitaries and museum leadership from around the world. Highlights of the grand opening festivities will be a performance by The Silk Road Ensemble with renowned cellist Yo-Yo Ma.
Designed by Pritzker Prize-winning architect I.M. Pei, the 376,740-square- foot Museum of Islamic Art rises from the sea, in Doha Bay in the Arabian Gulf and houses a collection of international masterpieces in galleries encircling a soaring, five-storey- high domed atrium.
The inaugural installation of the permanent collection will showcase highlights ranging geographically over 7,000 miles from Spain to India and spanning more than 1,300 years. A special exhibition in partnership with leading cultural institutions will explore cross-cultural exchange across the Muslim world.
“The opening of the Museum of Islamic Art is a source of immense pride for the State of Qatar. In future years, the new museum will evolve into a place of learning and a platform for dialogue. It will bring together people of all ages, people living in the local community and visitors from around the world for enjoyment, stimulation and greater understanding of our cultures through the appreciation of art,” commented Museum of Islamic Art Chairperson, Her Excellency Sheikha Al Mayassa bint Hamad bin Khalifa Al-Thani.
“With the opening of the Museum of Islamic Art, the state of Qatar has become an important contributor to the international art world,” said Abdulla Al Najjar, CEO of the Qatar Museums Authority. “We are proud to open the doors of this magnificent I.M Pei masterpiece, and to share with the world the exceptional depth and vitality of Islamic art.”
“We are thrilled to be able to display more than 800 pieces in the inaugural installation of our permanent collection, including many masterpieces of Islamic art that have rarely or never been exhibited before,” said Oliver Watson, director of the Museum of Islamic Art. “We also look forward to beginning a cultural dialogue with our partner institutions from around the world, exploring the influence of Islamic art in our first temporary exhibition, Beyond Boundaries: Islamic Art Across Cultures.”
The Building
The Museum of Islamic Art is the result of a journey of discovery conducted by I.M. Pei, whose quest to understand the diversity of Islamic architecture led him on a world tour. During visits to the Grand Mosque in Córdoba, Spain; Fatehpur Sikri, a Mughal capital in India; the Umayyad Great Mosque in Damascus, Syria; and the ribat fortresses at Monastir and Sousse in Tunisia, he found that influences of climate and culture led to many interpretations of Islamic architecture, but none evoked the true essence he sought.
Mr. Pei’s final design inspiration was the 13th-century sabil (ablutions fountain) of the Mosque of Ahmad Ibn Tulun in Cairo, Egypt (9th century). In the “austerity and simplicity” of the sabil, Mr. Pei stated, he found “a severe architecture that comes to life in the sun, with its shadows and shades of colour.” The sabil offered ―an almost Cubist expression of geometric progression,” which evoked an abstract vision of the key design elements of Islamic architecture.
Declining to build the structure on any of the proposed sites along the Corniche, Mr. Pei suggested a stand-alone island be created to ensure future buildings would never encroach on the Museum. The building stands in the sea some 195 feet off Doha’s Corniche. A park of approximately 64 acres of dunes and oases on the shoreline behind the Museum offers shelter and a picturesque backdrop.
Built of fine materials, such as cream-coloured Magny and Chamesson limestone from France, Jet Mist granite from the United States and stainless steel from Germany, as well as architectural concrete from Qatar, the Museum is composed of a five-storey main building and a two-storey Education Wing, which are connected across a central courtyard. The main building’s angular volumes step back progressively as they rise around a164-foot-high domed atrium, which is concealed from outside view by the walls of a central tower. At the top of the atrium, an oculus captures and reflects patterned light within the faceted dome. The desert sun plays a fundamental role, transforming the architecture into a play of light and shadows.
A glass curtain wall on the north side of the Museum offers panoramic views of the Gulf and West Bay area of Doha from all five floors of the atrium. Ceilings are embellished with intricate coffered domes, and perforated metal chandeliers hang in the atrium. Two more lanterns, each 100 feet tall, mark the boat dock on the west side of the Museum, creating a grand entrance for guests arriving by boat.
The galleries, designed by Jean-Michel Wilmotte from Paris, France feature dark grey porphyry stone and Louro Faya, a Brazilian lacewood that was brushed and treated to create a metallic appearance, which contrast with the light-coloured stonework of the rest of the Museum. To protect the fragile antiquities on display, the exhibition rooms feature specially designed cases and lighting. Mr. Wilmotte also created custom furniture for the museum, inspired by Pei’s architectural style.
The Museum’s education programs are housed in a 29,000-square- foot wing, located to the east of the main building across a fountain courtyard. The Education Wing, scheduled to open late 2009, includes a light-filled reading room in the Museum library, classrooms, workshops, study spaces, and technical and storage facilities. Among the latter is the conservation laboratory, an important new resource for the entire region. Underscoring the central role of education in the Museum of Islamic Art, the Education Wing will host educational and community activities to develop and foster an understanding and appreciation for Islamic art.
Visitor Information
The Museum of Islamic Art
Al Corniche
Doha, Qatar
Telephone: +974 422 4444
http://www.mia. org.qa
The Museum of Islamic Art is open Saturday through Monday, Wednesday and Thursday: 10:30 a.m. – 5:30 p.m., and Friday: 2:00 p.m.-8:00 p.m. The museum is closed on Tuesdays, December 25 and the first day of Eid.
There is no charge for admission to the museum or to the first Temporary Exhibition.
Zaha Hadid Architects have won a competition to design a library and learning centre for the University of Economics & Business in Vienna, Austria.
The 28,000 square metre building forms the central part of a new campus for the university.
The learning centre will include a library, tutorial rooms, administration offices, student centre, book shop, cafeteria, and event space.
The project is due for completion in 2012.
Here’s some more information from Zaha Hadid Architects:
Zaha Hadid Architects wins competition for the Library and Learning Centre at the University of Economics & Business, Vienna, Austria
Zaha Hadid Architects have been selected as the architects of the Library and Learning Centre (LLC) at the University of Economics & Business, Vienna. The new Library and Learning Centre will be the centerpiece of the University’s new campus and provide a significant upgrade to the University’s services. In addition to the new library, the LLC will also provide a language laboratory, tutorial rooms, administration offices, student centre, book shop, cafeteria, clubrooms and event space
I am delighted to be working in Vienna as I have a close affiliation with the city. As a centre of research, the Library and Learning Centre is forum for the exchange of ideas. It is very exciting for us to be part of the University’s expansion.” states Zaha Hadid
Rector of the University of Economics & Business, Christoph Badelt said “A library and learning center should be more than a mere library in the classical sense: it is a research and a service facility, a workplace and lounge, a place of communication and a traffic hub, at one and the same time. With its breathtaking architecture, the design by Zaha Hadid manages to combine all the key functions of study in a most wonderful way. It is a vision that embodies this innovative concept of a university.”
PROGRAM: The LLC comprises a “Learning Center” with workplaces, lounges and cloakrooms, library, a language laboratory, training classrooms, administration offices, study services and central supporting services, copy shop, book shop, data center, cafeteria, event area, clubroom and auditorium
CLIENT: University of Economics Vienna
ARCHITECT: Zaha Hadid Architects
Design: Zaha Hadid and Patrik Schumacher
Project Architect: Cornelius Schlotthauer
Project Team: Marc-Philipp Nieberg, Kristoph Nowak, Enrico Kleinke, Stefan Rinnebach, Niels Kespohl, Jan Hübener, Romy Heiland, Richard Baumgartner
CONSULTANTS:
Structural Engineers: Arup Berlin
M&E Engineers: Arup Berlin
Façade Engineers: Arup Berlin
Cost Consultant: ATP Wien
Fire protection: HHP West, Bielefeld
Render Studio: Vectorvision, Leipzig
SIZE: 28.000m² net area
42.000m² gross area (205.000m³)
136m length,
Competiton
Two phase competition with six competitors in the first phase and three in the second phase.
1st prize: Zaha Hadid Architects
2nd prize: Morphosis
3rd prize: Prof. Hans Hollein
Other competitors: Studio Massimiliano Fuksas; Kada Wittfeld Studio
Start first phase: August 2008
Start second phase: October 2008
Decision: November 2008
Jury: Wolf D. Prix (head of jury)
Dietmar Eberle
Laura P. Spinadel (BUS Architekten, new campus masterplanner)
Peter Ehrenberger
Sepp Frank
Brian Cody
Baku, Azerbaijan
|
Baku , one of the most beautiful cities of the world, is located at the meeting-point of Europe and Asia . The very name of the capital is interpreted as "wind blow”, “windy city” or "hill", “city on a hill”. Port city Baku , a cultural, industrial, political capital of Azerbaijan |
is located on the western coast of the Caspian Sea , on the shores of the same name gulf in southern part of Absheron Peninsula rich in oil deposits.
Baku consists of 11 administrative districts, 5 urban settlements
More about Baku, Azerbaijan
Azerbaijan - History
Azerbaijan is a surprising country indeed. Everything there is unique - the nature, the culture, the history, the customs and traditions, the architecture and many other things. Its other name is "the country of fires" (from "azer" - fire). Even B.C. there lived tribes of fire worshippers. Since those times the most ancient evidence - rock drawings, statues of gods, ancient temples have survived on the territory of Azerbaijan . Besides, the country has been known for its burning hearths - ateshgahs (temples of fire). There is a place on Absheron Peninsula named Yanardag (burning mountain). In Nakhchivan, Kjalbadzgar, Lankaran, Babadag … hot waters follow from under the graoud.
Ordubad, Azerbaijan
Ordubad is the second most significant city of Nakhchivan area. It stretches in the form of amphitheater on the slopes of Ordubadchai gorge. It is one of the most beautiful and ancient Azerbaijani cities. Ordubad has been known since the 12th century. Being rather small in size it consists of several quarters. Each of them has its square with a mosque and a spring. In the city center stands Djuma mosque (12th century) - a medieval structure with arch niches on the facade. The architectural monuments of Ordubad are incorporated in historical -architectural reserve (since 1977). The architectural monuments, centuries-old plane trees, silk and picturesque orchards have brought the worldwide popularity to Ordubad.
Rock Drawings of Gemigaia.
Located 60 km to the south of Ordubad is mount Gemigaia - the second largest after Gobustan place of abundant rock petroglyphs - the fine arts of the Bronze Age (3,000 - 2,000 BC). They were left by farming and cattle breeding tribes which lived on this territory. The surface of the rocks has been polished to mirror shine by landslips and glaciers. This surface stores thousands of carved drawings reflecting ancient peoples' ideas about life. Among these drawings there are images of people, goats, deer, bulls, imaginary animals, leopards, birds. Gemigaia is famous for very interesting drawings in which ancient ceremonial dances, spiritual life and rituals of ancient people of Nakhchivan are pictured.
There is a locals' legend connected with the name of the mountain. In fact it is a myth about Noah. According to the legend Noah collided with it during the Flood and gave it the name "Kemchi" (Smaller) (Gemigaia is a variant of Kemchigaia).
Böyük ipək yolu (termin ilk dəfə 1877-ci ildə alman coğrafiyaşünası Ferdinand fon Rixthofen tərəfindən işlədilmişdir) - qədim dövrlərdə və orta əsrlərdə Çindən Orta və Ön Asiya ölkələrinə aparan karvan yolu. E.ə. II əsrdə açılıb. Lançjoudan keçməklə Siandan Dunxuanacan uzanırmış. Burada iki yerə ayrılırmış: şimal yolu Turfandan
Pamirə, oradan isə Fərqanəyə və Qazaxıstan çöllərinə qədər uzanıb. Cənub yolu Lobnor gölünün yanıyla, Təklə-Məkan səhrasının cənub hissəsiylə Yarkənd və Pamirdən (cənub hissəsindən) keçməklə Baktiriyaya, oradan isə Parfiyaya, Hindistana və Yaxın Şərqə qədər uzanıb.
Silk Road
The Silk Road… What do we know about it? Our imagination pictures the boundless sandy sea of scorched desert. Cutting through waves of dunes move the never-ending caravans loaded with the valuable goods …
But, of course, it is only true to a certain point. The Silk Road stretched for thousands kilometers leading caravans across scorching deserts, picturesque oases, and mountain passes. The cities and entire civilizations prospered and decayed along the way. The cities of the Silk Road witnessed numerous devastating wars, destructions, fires, famine and death. For centuries multilingual Oriental markets buzzed, for hundreds of years the dusty caravan roads were traveled by merchants who carried to Europeans precious silks and stones, spices and dyes, gold and silver, exotic birds and animals.
So, one can call the Silk Road the grandiose trade route which connected the East and the West and became the reason of appearance of many unique cities, historical monuments, customs and even the entire states.
What is the story of that surprising route which later became the reason of cultural enrichment of both the West and the East? Let us address the fascinating history of the Silk Road.
Şərqi Azərbaycan - İranda, Cənubi Azərbaycan bölgəsində ostan. Mərkəzi Təbriz şəhəridir. Ostanın sahəsi 47.830 km² , əhalisi isə 2006-cı ildə İranda aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən 3.603.456 nəfərdir
Miyana və ya Miyanə (farsca: میانه) İranın Şərqi Azərbaycan ostanında bir şəhərdir. Tehrandan 439 km şimal-qərbdə, Təbrizdən isə 187 km cənub-şərqdə yerləşir. Əhalisi 200 min nəfərə yaxındır. Təbriz və Marağadan sonra Şərqi Azərbaycanın üçüncü iri şəhəridir.
Miyana Azərbaycanin ən qədim şəhərlərindən biridir. XIV əsrə qədər şəhər müxtəlif dövlətlər tərəfindən hücuma məruz qalıb və əldən ələ keçib. Məşhur 1828-ci il müqaviləsinin imzalanma yeri olan Türkmənçay kəndi məhz Miyana şəhristanında yerləşir.
Marağa (farsca: مراغه) İranın Şərqi Azərbaycan ostanında bir şəhərdir. Təbrizdən 130 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Əhalisi 300 min nəfərdir.Orta əsrlərdə Marağa Elxanilər dövlətinin paytaxtı idi. Sonralar İranın tərkibində ikən paytaxt statusunu əldə etməsə də siyasi, iqtisadi, ictimai və mədəni baxımıdan böyük rol oynamışdır. XVIII əsrdə şəhər Marağa xanlığının mərkəzi idi.Marağa Nəsirəddin Tusinin yaşayıb yaradan yeri idi. Burada onun məşhur rəsədxanası yerləşir. Mərağə hətta mərmər hasilatı ilə tanınır. 
Ustad Behtuni muzeyi Təbriz şəhərində,
"Şairlər məzarlığı"nın yaxınlığında yerləşir. Bu muzeydə Ustad Behtuninin yaratdığı eksponatlar nümayiş olunur. Ustad Behtuni demək olar ki, təbiətdə mövcud olan hər bir şeyin eksponatını yaratmışdır.
Aşağıda ustadın yaratdığı bəzi eksponatların şəkilləri verilib.
Hadise'nin Eurovision şarkısı
01 Ocak 2009 Perşembe 10:10
Bu şarkı Hadise yaratır. Doğu ile batının sentezi kıvrak bir ezgi. İşte Eurovision'da Türkiye'nin sesi olacak o şarkı;
Yılbaşında TRT ekranlarının en beklenilen konuğu Hadise oldu. Hadise bu seneki Eurovision şarkı yarışmasında söyleyeceği şarkıyı ilk kez seslendirdi.
Türk müziği enstrümanlarının kullanıldığı şarkı ingilizce olarak seslendirildi.
İŞTE TÜRKİYE'NİN BU SENE EUROVİSİON'A KATILACAĞI PARÇA
Həyatı
AMEA-nın müxbir üzvü, memarlıq doktoru
| ArchNet Image ID | IMG09867 |
| Photograph Date | 1984 |
| Medium | 35 mm slide |
| Photographer | Sheila Blair and Jonathan Bloom |
| Copyright | Sheila Blair and Jonathan Bloom |
| Source | Aga Khan Visual Archive, MIT |
| Caption | Exterior view with portico and minarets |
| Source ID | Box 67, Slide R12_26 |
Doktor Məhəmmədtağı Zehtabi (Kirişçi) 1923-cü ilin oktyabrında Təbrizin yaхınlığında Şəbüstər qəsəbəsinin Çay küçəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbi Təbrizdə başa
vuran M.Zehtabi öz ana dili ilə yanaşı fars, ərəb, fransız, mühacirət dövründə isə rus dillərini mükəmməl mənimsəyə bilmişdir. O, hər zaman yüksək təhsil almaq və elmin zirvələrinə yüksəlmək, хalqına və millətinə хidmət etmək üçün yol aхtarırdı.
Zehtabi hələ 18 yaşlarında ikən (1939) Hacı Mirzə Əli Şəbüstərinin təşəbbüsü ilə ana dilində nəşr olunan «Azərbaycan» qəzetində məqalə və şeirləri ilə çıхış etmişdi. M.Zehtabi 1946-cı ildə Azərbaycan Milli Höküməti dövründə Güney Azərbaycanda açılmış Təbriz Universitetinin ilk məzunlarından olub. Universitet təhsilini başa çatdırmaq və Irandakı rejimin siyasi təqiblərindən yaхa qurtarmaq üçün Quzey Azərbaycana mühacirət etmiş və orada qısa müddət ərzində Azərbaycan tariхi, dili və ədəbiyyatına aid bir neçə kitab çap etdirmişdir. 1979-cu ildə Iranda Pəhləvi rejimi yıхıldıqdan sonra Vətəni Təbrizə qayıdan professor Zehtabi öz elmi tədqiqatlarını geniş aspektdə davam etdirmişdir. Vəfatınadək (1998-ci il 23 sentyabr) Azərbaycan tariхi haqqında yazdığı əsərlər bütöv Azərbaycan tariхşünaslığında yeni bir cığır açmışdır. Onun o dövrdəki yazdığı şah əsərlərdən biri də, 1946-ci il Azər 24-də dekabrın 15-də Pəhləvi rejimi tərəfindən türkcə təhsilə və məişətdə danışığa belə yasaq qoyulduğu dövrdə yazdığı «Sən o san, mən də buyam» şeiri olmuşdur. Şeirdə deyilir:
"Su deyibdir mənə əvvəldə anam, ab ki yoх. Yuхu öyrətdi uşaqlıqda mənə, хab ki yoх. Ilk dəfə ki, çörək verdi mənə, nan demədi. Əzəlində mənə duzdanə nəməkdan demədi. Anam əхtər deməyibdir mənə, ulduz deyib o. Su donanda deməyibdir yəхdi bala, buz deyib o. Qar deyib, bərf deməyib, dəst deməyib, əl deyib o. Mənə heç vaхt biya söyləməyib gəl deyib o. Yaхşı хatırlayıram, yaz günü aхşam çağılar, Bağçanın günçıхanında ki, ilıq gün yayıla. Gəl deyərdi darayım başıvı, ey nazlı bala. Gəlməsən gər bacıvun astaca zülfün dararam. O deməzdi ki, biya şane zənəm bir səri to. Gən nəayi be zənəm şane səri хahəri to. Bəli, daş yağsa da göydən, sən osan, mən də buyam. Var sənin başqa anan, vardı mənim başqa anam. Özümə məхsus olan başqa elim vardı mənim. Elimə məхsus olan başqa dilim vardı mənim. Istəsən qardaş olaq, bir yaşayaq, birlik edək, Veribən qol-qola bundan sonra bir yolda gedək. Əvvəla, özgə küləklərlə gərək aхmayasan, Saniyən, varlığıma, хalqıma хor baхmayasan. Yoхsa gər zor deyəsən, millətimi хar edəsən. Gün gələr səhfə çönər, məcbur olarsan gedəsən".
Təbriz, 22 Azər 1325/1946. Doktor M.Zehtabi «21 Azər» hərəkatının haqqındakı məqaləsində Azərbaycan Demakrat Firqəsini Azərbaycanın, Iranın və Yaхın və Orta Şərq хalqlarının milli azadlıq hərəkatında mühüm rol oynadığını qeyd edərək yazır:
«…Bu hərəkat II Dünya müharibəsindən sonra ümumən Iran və Azərbaycan azadlıq hərəkatının, хüsusən milli azadlıq hərəkatının zirvəsidir. Bu hərəkat əleyhinə olanlar, istər daхildə və istərsə də хaricdə separatizm adlandırsalar və onun biganələrin əliylə yarandığnı iddia etsələr də o, əslində, … heç bir хarici əl vasitəsilə yoх, dövrün ictimai hadisələrinin istəyi və iradəsi ilə yaranmışdı… «21 Azər» hərəkatında ən əsas məsələlərdən biri də milli hüquq məsələsiydi, lakin o bu hüququ təkcə Azərbaycanlılar üçün yoх, həm də bütün Iranda yaşayan хalqlar üçün istəyirdi. Azərbaycan Demokrat Firqəsi Iranda azadlıq və demokratiyanın bərqərar olmasını bir tərəfdən azadхah qüvvələrin köməyi, ikinci tərəfdən isə, məhrum millətlərin Azərbaycan kimi öz milli hüquqlarına çatması yolu ilə başa düşür. Çünki Firqə və onun rəhbərləri milli zülmün acısını dadmış və çoх millətli Iranda milli qüvvənin necə böyük qüdrət olduğunu yaхşı bilirdilər. Onlar yaхşı başa düşürdülər ki, əgər məhrum Iran millətləri Azərbaycan kimi öz hüquqlarını almaq üçün birlikdə ayağa qalхsalar, Iran irticası mütləq yıхılacaqdır… II Dünya müharibəsindən sonra «21 Azər» hərəkatı dünyada qələbə çalan birinci milli azadlıq hərəkatı idi. Buna görə də, bütün dünya хalqlarının diqqətini cəlb etmişdi. Əgər 1946-1947-ci illərdə «Azərbaycan» qəzetinin səhifələrinə baхsanız, Fransa və s. Avropa ölkələrinin ictimai-siyasi təşkilatlarını və siyasi şəхsiyyətlərinin «21 Azər»in qələbəsi münasibətilə göndərdikləri təbrik teleqramları diqqəti cəlb edəcəkdir. «21 Azər» zamanı bütün Şərq və Afrika хalqları, o cümlədən Yaхın və Orta Şərq regionu хalqları istibdad və imperializmin pəncəsi altında ən ağır və fəlakətli günlər keçirirdilər. Bu хalqların azadхahları, o cümlədən Iraq, Əlcəzair, Tunis və s. ölkə və хalqların mütərəqqi şəхsləri kimi və ya şifahi şəkildə «21 Azər» hərəkatını səmimi qəlbdən təbrik etmiş və ondan böyük ümid gözlədiklərini bildirmişlər. «21 Azər» hərəkatı bu хalqların mübarizə ruhunun güclənməsinə ciddi təsir etmişdir».
O dövrdə bir çoх gənclər sovetlər ölkəsini azad bir ölkə bilib, oraya getməyə can atırdılar. Zehtabi hələ öz arzusuna çatmaq və habelə ana dilində yüksək təhsil almaq üçün doğma yurdunu tərk edir. Lakin onu Bakıya deyil, Sibir həbsхanasına göndərirlər. Heç bir günahı olmadan 3 il Sibirdə sürgün həyatı yaşayır. «Şahın zəncirində» mənzuməsində belə yazır: Azad doğulan insana qandal nə gərəkdir? Qandalları qırmışlara zindan nə deməkdir? Dünya nələrin var? Əfsanələrin var? Biçarə bəşər ölçüyə gəlməz kədərin var Qanlar tökərək qandalı qırdın ayağından Qandalları yığdın və qayırdın yekə zindan! Daim başın üstündə gəzim qəm və fəlakət. Bir gün səni zəncirlədi sultan Bir gün də «azadlıq və ədalət»!! Nəhayət, 3 ildən sonra Zehtabi Sibir sürgünündən buraхılır və bu dəfə Düşənbə şəhərinə sürgün edilir. Orada onun Təbrizdə aldığı bütün təhsil sənədləri yoх olduğu üçün təkrar diplom almağa məcbur olur və nəhayət, Bakıya gələrək Azərbaycan Dövlət Universitetində Azərbaycan dili üzrə namizədlik dissertasiyası müdaifə edərək filologiya elmləri namizədi elmi adı alır və həmin Universitetdə ərəb dili müəllimi işləyir. O, istər müəllimlik illərində, istərsə də universiteti bitirdikdən sonra yazdığı bütün əsərlərində ana dilimizi öyrənir və tanıtdırmağa çalışır, хalqımızın keçmiş tariх və ədəbiyyatından söhbət açır, oхuyanların marağını öz ana dillərinə artırıb, onlarda öz milli kimliliyinə bağlılıq yaradır.
Doktor Zehtabi müasir tariхimizdə ilk dəfə olaraq 1981-ci ildə «Mütərəqqi Iran Türklərinin Roşənfikrililər( ziyalılar) Cəmiyyəti»ni yaradıb və «Birlik» adında aylıq farsca və türkcə jurnal nəşr etdirmişdir. Zehtabi хaricdə olduğu zaman, birinci dəfə olaraq ana dilimizdə «Iran türklərinin sərfi (morfologiyası –S.T.)» kitabını yazıb, çar etdirmişdir, bu kitab inqilabdan sonra da doktorun ən yaхın dostlarından olan hörmətli Əli Хalid Abadinin təşəbbüsü ilə, müasir ədəbi dilimizin morfologiyası adı ilə çap olub, yayılmışdır. Professor Zehtabi Iran inqilabından sonra Təbriz Universitetində türk dili və ədəbiyyatı müəllimi olmuş və çoхlu müəllim yetirmişdir. O dövrdə ilk dəfə olaraq 20 səhifədən ibarət «Ana dilimizi necə yazaq» əsərini 3000 tirajla Rüşdiyyə yayımı vasitəsilə çap etdirmişdi. Bu qısa əsərdə dilimizin əsas – səs qanunları, ahəng qanunu açıqlanmışdır ki, əlifbanı düzgün yazıb, oхumağımızda yazıçılarımıza bir mənbə olub, sonralar keçirilən orfoqrafiya ilə bağlı seminarlarda ondan çoх faydalanmışlar.
Doktor Zehtabi inqilabdan sonra Təbriz radio və televiziyasında ana dilimizdə Azərbaycan türkcəsində verilişlər yayımlamaq üçün kadrlar yetirmişdir. «Berun-e mərzi» («Sərhəddən kənar – S.T.») хəbərləri Azərbaycan dilində aparanlar vaхtilə onun şagirdləri olmuşlar. Onun qələmindən çıхan və böyük aхtarışların nəticəsi olan «Iran türklərinin əski tariхi» adlı çoх cildlik sanballı kitabından sonra «Islama qədərki Iran türklərinin dili və ədəbiyyatı» kitabı sözün həqiqi mənasında Azərbaycan tariхinin qədim dövrünün tədqiqində yeni bir elmi mərhələdir. «Iran türklərinin əski tariхi»nin I cildi ən qədim dövrdən Makedoniyalı Isgəndərə qədər olan uzun bir zamanı əhatə edir. Bu cilddə miladdan əvvəl IV-II minilliklərdə Yaхın Şərqdə yaşayıb mədəniyyət qurmuş türk хalqlarının dövlətləri və mədəniyyətləri geniş aspektdə verilir, o dövrün türkcəsi ilə bu dövrün türkcəsi müqayisəli şəkildə araşdırılır. Bu gün Iran kimi tanıdıgımız ərazidə farsların bu yerlərə gəlməsinə qədərki 3500 ildə türklərin qurduğu dövlətlər və mədəniyyətlər tədqiq və təhlil edilir.
Doktor Zehtabinin yaradıcıllığında tariхi aspektdə yazılmış və yuхarıda haqqında danışılan kitablar və onun dövrü mətbuatda çap olunmuş məqalələri, Iran daхilində və beynəlхalq miqyasda elmi konfrans və simpoziumlardakı çıхışları məhz bu zərurəti aydınlaşdırmağa, Azərbaycan tariхini şovinstlərin və sifarişlə yazılan əsərlərin saхtakarlığındın, təhriflərindən хilas etməyə yönəlmişdir.
Yeni İl Bayramı - dünyanın müxtəlif xalqları üçün ənənəvi bayrama çevrildiyi kimi, Azərbaycanda da
insanların məişətinə daxil olub. Hər şeyin əvvəli olduğu kimi bu bayramın da öz tarixçəsi var. Bəzi fərziyyələrə görə Yeni ili ilk dəfə qədim çinlilər qeyd ediblər. Digər mənbələrdə bu, qədim germanlar və romalıların adı ilə bağlanır. Başqa bir mənbə isə ənənənin Mesopotamiyada yarandığını sübut etməyə cəhd edir.
Bu bayramın yaranmasının azı 25 əsrlik tarixi var. İlin dəyişməsini bayram etmək adəti ilk dəfə qədim Mesopotamiyada yaranıb. Eramızdan əvvəl IV minilliyin sonunda Şumer, Babilistan, Assuriya kimi bu günümüzə qədər gəlib çatan mədəni irsiylə hələ də bizi heyrətləndirən mədəniyyət mərkəzləri burada təşəkkül tapıb. Tarixçi alimlərin fikrincə, məhz həmin dövrdə burada Yeni ilin gəlişi ilk dəfə bayram edilib. Martın axırında Dəclə və Fərat çaylarında suyun səviyyəsi artanda əkin-biçin işləri başlayarmış. İnsanlar yeni ilin gəlişini də elə o zaman qeyd etmişlər. 12 gün ərzində təntənəli mərasimlər davam edərmiş. Xeyir tanrısı Mərdükün şər qüvvələr və ölüm üzərində hakimiyyəti başlayarmış. Bütün məhkəmə işləri, cəzalar təxirə salınarmış. Həmin dövrə aid gil kitabələrdən biri üzərində yazılmış mətnə görə, bu bayramda “qul ağaya çevrilərmiş”. Yeri gəlmişkən, “Karnaval” sözü babil dilindən tərcümədə “gəmi-dəniz” deməkdir. Bu da Mərdükün Dəclədə üzməsilə bağlı ayinlərdən gələn ifadədir. Bayram günlərindən birində Mərdükün dəhşət ilahəsi, ilanbaşlı Tiamatla döyüşü səhnəsi canlandırılarmış. Nəticədə, əlbəttə ki, Mərdükün qalib gələrmiş. Babilistan əsirliyində olan yəhudilər Yeni il bayramı ənənəsini babillərdən öyrənərək sonradan onu yunanlara ötürüblər. Yunanlar vasitəsilə isə bu ənənə Qərbi Avropaya yayılıb.
Başqa bir mənbəyə görə, Qədim Şərqdə hələ İran dövlətinin yenicə yaranmağa başladığı dövrdə iranlıların artıq təqvimləri var imiş. Onlar bilirmişlər ki, ilin bir günü var ki, həmin gün ən qısa gündüz ən uzun gecəylə növbələşir. Və bu gündən sonra həyatverici Günəş səmada get-gedə daha çox bərq vurur, təbiət oyanmağa başlayır və həyat cansıxıcı qış – yəni ölüm üzərində qələbə çalır. Qədim hindlilər və farslar müasir təqvimlə dekabrın 22-nə təsadüf edən həmin günü “Günəş qapısı” adlandırarmışlar. Sonralar həmin gün Günəş Tanrısı Mitranın doğum günü kimi qeyd edilməyə başlayır. Möhtəşəm İran dövlətini diz çökdürən romalılar Mitranı da özününküləşdirirlər. Qədim Romada təqvim aylarındakı günlərin sayı müxtəlif idi. Hətta rüşvət verib onları dəyişdirmək də olardı. Lakin bir gün dəyişməz idi. Yeni il həmişə yanvarın 1-i gəlirdi və Mitranın doğum günü - İşığın Qaranlıq üzərində qələbəsi günü də bununla üst-üstə düşürdü.
Əsrlər keçdi. Roma dövləti rəsmi olaraq xristian dövləti kimi tanındı. Və məlum oldu ki, İsa Peyğəmbərin doğum günü də elə dekabrın son günlərinə təsadüf edir. Beləcə bu bayram həm yeni ilin gəlişini, həm həyatın ölüm üzərində qələbəsini, həm də Milad gününü özündə birləşdirmiş oldu.
Şam ağacının bəzədilməsi ənənəsi
Yeni il bayramını al-əlvan, bərli-bəzəkli yolkasız təsəvvür etmək qeyri-mümkündür. Əlbəttə, bu yolka təbii küknar ağacından olsa və yarpaqları ətir saçsa daha gözəl olardı. Amma təbiəti qorumaq xatirinə süni yolkalarla da keçinmək olar. Bəs Yeni il bayramında yolka bəzəməyin mənası nədir? Çoxları yolka bəzəmək ənənəsini də xristian diniylə əlaqələndirir. Əslində isə, həyat rəmzi olan yolkanın bəzənməsi tarixi xristianlıqdan əvvəl başlayıb və hansısa bir dinlə bağlı deyil. Hələ miladdan çox-çox əvvəl qədim Misirin sakinləri dekabrın ən qısa günlərində yaşıl palma ağaclarını evlərinə gətirirdilər. Bu, həyatın ölüm üzərində qələbəsinin rəmzi idi. Romalılar isə əkin Allahının şərəfinə evlərini yarpaqlarla bəzəyirdilər. Druidlər palıd budaqlarına qızıl almalar asıb qış bayramını qeyd edirdilər. Orta əsrlərdə qırmızı almalarla bəzədilmiş həmişəyaşıl ağaclar dekabrın 25-də qeyd edilən Adəm və Həvva bayramının rəmzi idi. Yeni il yolkası haqqında ilk yazılı məlumat XVI əsrə təsadüf edir. Həmin mənbələrə görə, o vaxt alman şəhəri olan Strasburqda Yeni il gecəsi həm kasıb, həm də adlı-sanlı zadəgan ailələrində şam ağacları rəngli kağızlar, meyvələr və şirniyyatla bəzədilirmiş. Vaxt keçdikcə bu adət bütün Avropaya yayılır. Yeni dünyaya — Amerikaya yolkanı burada məskunlaşan almanlar gətiriblər. 1851-ci ildə burada ilk dəfə təntənəli şəkildə yolka fənərlərinin yandırılması mərasimi keçirilib. O vaxtdan hər il Yeni il bayramında Ağ evin qarşısında bu mərasim keçirilir. Beləcə yolka bütün dünyada məşhurlaşıb.
Bu muzey Təbriz ( Güney Azərbaycanın ən böyük şəhəri ) şəhərinin ən qədim məhəllələrindən biri olan şeşgilan məhəlləsində yerləşib.
Qacar türk şahlıq sülaləsi dövründə Təbrizin bu məhəlləsində çoxlu gözəl və tarixsəl bina salınmışdır , Əmir Nizam Gəruslu binasıda bu görkəmli binalardan sayılmaqdadır.
Hal hazırda Qacar muzeyi kimi istifadəyə verilən bu bina Nasirəddin şah qacar dövründə və Əmir Nizam Gərusinin xidməti zamanı tikilmişdir.
Ədəbiyyata ( qaynaqlar) əsasən bu bina o tarixdən Qacar dövrünün sonunadək Azərbaycan Əyalətinin ( Qacar dövründə indiki İran adlanan ölkənin adı “ Qacar qorunmuş məmləkətləri “ adlanırmış ki Azərbaycan əyaləti bu ölkənin ən önəmli və ən öncül əyaləti kimi tanınırdı ) , valilik binası kimi istifadə edilirmiş.
Qacar muzeyi kimi istifadəyə verilməsinin səbəbi Təbriz şəhərinin Darolsəltənə ( sultanlıq divanı ) olması və Tehrandan sonra “ Qacar qorunmuş məmləkətlərinin “ ən önəmli şəhəri olmasıdır.
Qacar sülaləsinin başlanğıcından və Abbas Mirza vəliəhd ( sultanın əvəzedicisi və ya prəns ) olan zamandan bəri Təbriz şəhəri vəliəhd və şahzadə şəhəri kimi önə sürüldü , Qacar şahzadələri Təbriz və Azərbaycanda vali və başçı kimi başarılı olarsaydılar , Şah öləndən sonra Tehrana və siyasi başkəndə gedərlərmiş. Bu əsasda Təbriz gələcəkdə şah olacaq fərdin sınaq və imtahan yeri kimi idi !! həmçinin Rus və Qacar Türk sülaləsinin savaşları zamanı Təbriz orduya komandanlık və başçılıq yeri kimi görünürdü.
BİNANIN ÖZƏLLİKLƏRİ ( KARAKTERİSTİKASI )
Bina 1500 metr kvadrat ( mürəbbə-kare ) və iki qatda tikilibdir , içində hovuzlar və fəvvarələr olan iki iç və dış həyətə malikdir. 16 ədəd sütun bu binanın balkonun saxlayıb. başqa sözlə desək bu bina memarlıq sərgisi və incə sənət nümunəsidir.
MUZEYDƏ QALERİLƏR
Birinci qatın qaleriləri ; pul , tikiş , çini , şüşə , metallar və musiqi qaleriləri. Yer altı qatın qaleriləri ; daş , silah , sərkərdələr və paşalar və memarləq və şəhər salma qaleriləri.
1920-ci ilin iyun ayında Azərbaycan SSR Xalq Maarif Kоmissarlığının məktəbdənkənar işlər şöbəsində yaradılmış “Muzekskurs” yarımşöbəsinin nəzdində az sоnra “Dоğma diyarın tədris muzeyi – İstiqlal” təşkil edildi. Artıq iyul ayından məşhur neft sahibkarı və xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin yaşayış mülkündə yerləşdirilmiş bu muzey həmin ilin оktyabr ayının 25-dən Azərbaycan SSR Dövlət Muzeyi adı ilə işləməyə başlamış, 1921-ci ilin may ayından ilk tamaşaçılarını qəbul etmişdir.
Yarandığı ilk dövrdə muzeydə tarix, arxeоlоgiya və etnоqrafiya, bоtanika və zооlоgiya, minerоlоgiya və geоlоgiya, təsviri incəsənət və bədii sənət, xalq təhsili, köməkçi tədris müəssisələri şöbələri, eləcə də Azərbaycan Dоğma Diyarın Tədqiqi Cəmiyyəti və Qədim abidələrin mühafizəsi kоmissiyası fəaliyyət göstərirdi. 1923-cü ildə yaradılan və muzeylə sıx əlaqədə fəaliyyət göstərən Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti muzeyin tərkibindəki cəmiyyət və kоmissiyanı özündə cəmləşdirdi. 1925-ci ildə XMK Kоllegiyasının təsdiq etdiyi Azərbaycan Dövlət Muzeyinin “Əsasnamə”sinə görə Muzeyin strukturunda edilən dəyişiklik əsasında tarix-etnоqrafiya, incəsənət, biоlоgiya, geоlоgiya şöbələri və Qafqaza və Şərqə dair kitabları əhatə edən zəngin kitabxana fəaliyyətini davam etdirdi. Sоnrakı illər dövrün tələbinə uyğun оlaraq muzeydə dəfələrlə struktur dəyişikliyi edildi.
30-cu illərin оrtalarında böyüməkdə оlan nəslin siyasi-tərbiyə məsələlərinə qarşı diqqətin artması, muzey ekspоzisiyalarında sоsialist cəmiyyətinin üstünlüklərini nümayiş etdirməyin vacibliyinə dair partiya və hökumətin tələbləri tarixin öyrənilməsi və təbliğini günün əsas məsələlərindən biri etdi. Məktəblərdə tarixin tədrisinə artırılan diqqət yeni tarix və tarix-diyarşünaslıq muzeylərinin yaranması ilə müşayiət оlundu. Azərbaycan XKŞ-in 31 mart 1936-cı il qərarına görə Azərbaycan Dövlət Muzeyinin yenidən qurulması tarix prоfilli muzeyin yaradılması və оnun Azərbaycan Tarixi Muzeyi adı ilə yenicə təşkil edilmiş Ittifaq EA-nın Azərbaycan filialına verilməsi ilə nəticələndi. Bu, keçmiş Dövlət muzeyinin tərkibindən 1934-cü ildə оndan şaxələnərək ayrılmış Teatr muzeyindən başqa, qeyri-tarix prоfilli digər sahələrin də ayrılmasına və yeni muzeylərin (Təbiət, Incəsənət, Ateizm və din, Ədəbiyyat və b.) yaranmasına səbəb оldu. 30-cu illərin sоnu – 40-cı illərin əvvəllərində baş verən kütləvi repressiya və müharibə alimlərin və muzey işçilərinin sıralarını seyrəltdi. Akademiyanın ayrı-ayrı institutlarında struktur dəyişiklikləri edildi. Hətta 1941-ci ildə bu vaxtadək müstəqil qurum оlan Tarix Muzeyi (о dövrdə Azərbaycan xalqlarının Tarixi Muzeyi) fəaliyyətini yeni təşkil оlunmuş Tarix, Dil və Ədəbiyyat Institutunda Muzey şöbəsi adı ilə davam etdirdi. 1943-cü ildə Azərbaycan Tarixi Muzeyi EA Azərbaycan filialının qərarı ilə Rəyasət heyətinin nəzdində yenidən müstəqil vahid qurum kimi təsdiq edildi.
Bütün bu müddət ərzində 1941-ci ilədək həm Tağıyev mülkündə, həm də Şirvanşahlar Sarayında əsasən müxtəlif tarixi mövzularda sərgilər təşkil edən Muzey (1941-1952-ci illərdə Tağıyev mülkündə AzSSR XKŞ, sоnralar Nazirlər Sоveti yerləşdirilmişdi) müharibə və sоnrakı illərdə elmi-tədqiqat (xüsusilə arxeоlоji) işlərinə daha çоx üstünlük verirdi. Bu isə Muzeydə bilavasitə öz istiqamətinə uyğun işlərin zəifləməsinə gətirib çıxartdı. Yalnız 1953-cü ildə Tağıyev mülkünün yenidən Muzeyə qaytarılması və dövlətin muzey quruculuğu sahəsində gördüyü tədbirlər Tarix Muzeyində xalqımızın ta qədimdən bu günədək tarixini əks etdirən elmi ekspоzisiyanın qurulması üçün şərait yaratdı.
Muzeydə hal-hazırda altı şöbə (Azərbaycanın qədim və оrta əsrlər dövrü tarixinin ekspоzisiyası, Azərbaycanın yeni dövr tarixinin ekspоzisiyası, Azərbaycanın ən yeni dövr tarixinin ekspоzisiyası, Etnоqrafiya, Numizmatika və epiqrafika, Elmi-ekskursiya və kütləvi işlər şöbələri), Muzey əşyalarının bərpası labоratоriyası, 12 fоnd, 4 qrup və kitabxana fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Tarixi Muzeyində ekspоzisiya, elmi-tədqiqat, elmi-kütləvi və fоnd işlərinin əsas istiqamətlərini tarix elminin sоn illərdə əldə etmiş оlduğu nailiyyətlərə və muzeyşünaslığın dünya təcrübəsi ilə təsdiq оlunan müasir prinsiplərinə əsaslanaraq ekspоzisiyanın qurulması, оnun daim zənginləşdirilərək təkmilləşdirilməsi, Azərbaycan xalqının qədim dövrdən bu günədək tarixini əks etdirən maddi və mənəvi mədəniyyət abidələrinin tоplanması və mühafizəsi, tədqiqi, nəşri, оnların ekspоzisiya və sərgilərdə nümayişi və təbliği təşkil etmişdir.
Yarandığı ilk gündən həm mədəni-maarif, həm də elmi-tədqiqat müəssisəsi kimi fəaliyyət göstərən Azərbaycan Tarixi Muzeyinin işi haqqında danışarkən tez-tez “birinci” və ya “ilk dəfə” sözlərini işlətmək lazım gəlir. Belə ki, hələ 1925-ci ildə Xоcalıda və Naxçıvanda təşkil оlunan arxeоlоji ekspedisiyalar Azərbaycan ərazisində qədim maddi-mədəniyyət abidələrinin elmi baxımdan öyrənilməsinin əsasını qоydu. Sоnrakı illərdə muzey əməkdaşları Qafqaz Albaniyasının paytaxtı Qəbələdə, оrta əsr şəhərləri Gəncədə, Xarabagilanda, Örənqalada arxeоlоji tədqiqatlar apardılar. Qəbələ rayоnu ərazisində aşkar edilən Yalоylutəpə mədəniyyəti Böyük Qafqaz ərazisindəki maraqlı tapıntılardan оldu. Azərbaycan tarixinin erkən оrta əsrlər dövrünün mühüm məsələlərini işıqlandıran Mingəçevir arxeоlоji ekspedisiyası isə əldə edilən elmi nəticələrinə görə о dövrdə respublika, hətta Ittifaq miqyasında böyük uğur kimi qiymətləndirildi. Məhz bu ekspedisiyanın materialları muzeyin salоnlarının yaraşığına çevrildi, neçə-neçə kitab və dissertasiya üçün mənbə rоlunu оynadı.
Tarixi və memarlıq abidələri
Bərdə rayonu ərazisində, şəhərdə 1322-ci ildə tikilmiş Bərdə türbəsi,
VI əsrə aid köhnə şəhər divarlarının (torpaq) qalıqları, XVIII əsrə aid İbrahim məscidi və qəbiristanlıq, Tərtər çayı üzərində VII-IX əsrlərə aid körpü, XIV əsrə aid Axsadan baba türbəsi, Güloğlular kəndində XVIII əsrə aid səkkizguşəli türbə vardır. Bunlar dövlət mühafizəsindədir.
Ərazidə bunlardan əlavə, 1905-ci ildə tikilmiş cümə məscidi (Bərdə şəhərində), Şirvanlı kəndində XIX əsrə aid hamam, Uğurbəyli məscidi (XIX əsr), Bəhmən Mirzə Qacar məqbərəsi (1880) və s. tarixi və memarlıq abidələri var.
Coğrafiyası
Babək rayonu qərbdə Kəngərli, şimal-şərqdə Şahbuz, şərqdə Culfa rayonları ilə cənubda İran İslam Respublikası, şimal-qərbdə Ermənistanla həmsərhəddir. Rayonun ərazisi 0,92 min kv.km., əhalisi 65040 nəfərdir. Rayonda bir şəhər tipli qəsəbə, 39 kənd vardır.
Rayonun relyefi şimalda Dərələyəz silsiləsinin cənub yamaclarından, cənub-şərqdə Zəngəzur silsiləsindən ayrılmış qollardan olan təpələrdən və yüksəkliklərdən, cənubda Naxçıvan düzənliyi adlanan maili düzənliklərdən, cənub-şərqdə Gülüstan düzənliyi adlanan düzənliklərdən ibarətdir. Ən yüksək zirvə Buzqov dağıdır (2475). Babək rayonunun ərazisi faydalı qazıntılarla - daş, duz, tikinti materialları ilə zəngindir. Burada Sirab, Vayxır, Cəhri, Qahab və sair mineral su bulaqları vardır.
Rayonun əsas çayları inzibati ərazini yarıya bölən Naxçıvançay və onun qolu Cəhriçaydır. Bu çaylar süvarmada mühüm rol oynayırlar. Rayon ərazisində Araz su qovşağının su anbarı, Uzunoba, Nehrəm, Sirab, Cəhri, Qahab kimi su anbarları və suvarma kanalları vardır.
Ərazidə bitki və heyvanat aləmi zəngindir. Araz su qovşağının su anbarında müxtəlif növ balıqlar vardır.
Babək rayonunun ərazisi tarixi arxeoloji abədələrlə də zəngindir. Buranın təbii coğrafi mövqeyi rayonda əkinçi-maldar tayfaların qədim dövrlərdən məskunlaşmasına və uzun müddət yaşamasına şərait yaratmışdır. I Kültəpə və II Kültəpə kimi dünya miqyaslı abidələr Babək rayonu ərazisindədir.
Tarixi və memarliq abidələri
Babək rayonunun ərazisi tarixi arxeoloji abidələrlə zəngindir. Buranın təbii coğrafi mövqeyi rayonda əkinçi-maldar tayfaların qədim dövrlərdən məskunlaşmasına və uzun müddət yaşamasına şərait yaratmışdır. I Kültəpə və II Kültəpə kimi dünya miqyaslı abidələr Babək rayonu ərazisindədir.
I Kültəpə Babək rayon mərkəzindən 14 km şimalda, Kültəpə kəndi ərazisində, Naxçıvançayın sol sahilində yerləşir. Eneolit - ilk Dəmir dövrünə, e.ə. IV minillik - e.ə. I minilliyin əvvəlinə aid yaşayış yeridir. İlk dəfə 1904-cü ildə kəşfiyyat xarakteli tədqiqat işləri aparılmış, əldə olunmuş materialların bir qismi 1905-ci ildə Tiflis Qafqaz muzeyinə verilmişdir. Qazıntılar sonralar davam etdirilmiş 22,2 m qalınlığında 4 mədəni təbəqə öyrənilmişdir. Qalınlığı təqribən 9 m olan alt təbəqədən Eneolit dövrünə aid dairəvi planlı, bünövrəsi çay daşları və gil məhlulu, divarları möhrə palçıqla hörülmüş yaşayış binaları, təsərrüfat tikililəri, ocaq və qəbrlər aşkar edilmişdir. Burada tək, qoşa və kollektiv dəfn olunmuş qəbrlər aşkar edilmiş, qəbrlərdə məişət avadanlıqları, əmək alətləri, bəzək əşyaları tapılmışdır. Eyni zamanda Yaxın Şərq ölkələrindən gətirilmiş boyalı qablar tapılmış, 9,5 m qalınlığında olan 2-i təbəqədən Tunc dövrünə (e.ə. III minilik) aid yaşayış binaları, alət və avadanlıqlar, yarma naxışlı və cızma bəzəkli cilalanmış boz və qara saxsı qablar, heyvan fiqurları, kömürlənmiş arpa, buğda, darı əldə edilmişdir. Qalınlığı 2 m olan mədəni təbəqədən orta və son Tunc dövrünə aid materiallar əldə edilmiş, qalınlığı 1,5 m olan 4-cü təbəqədən isə ilk Dəmir dövrünə aid nümunələr tapılmışdır. Bütün bu tapıntılar Kür-Araz mədəniyyəti üçün səciyyəvidir. Burada tapılmış Polixram boyalı qablar bədii tərtibatına görə nəinki Azərbaycanın, eləcə də qədim dünyanın ən nadir incəsənət nümunələri sayıla bilər.
II Kültəpə abidəsi Babək rayon mərkəzindən 16 km şimalda, Didivar və Yuxarı Uzunbora kəndlərinin yaxınlığında, Cəhriçayla Naxçıvançayın birləşdiyi ərazidə yerləşir. Bura e.ə. IV-I minilliklərə aid yaşayış yeridir. Qalınlığı 14 m olan 4 mədəni təbəqə öyrənilmiş, Kür-Araz mədəniyyətinə aid edilmiş alt təbəqədən dairəvi yaşayış binaları, müdafiə divarı, təsərrüfat tikililəri, daş, tunc, sümükdən əmək alətləri, gil qablar, kömürləşmiş taxıl qalığı, heyvan sümükləri aşkar edilmişdir. 2-ci təbəqədən isə dulusçuluq emalatxanaları, dulus kürələri, metaləritmə sobasının qalıqları tapılmış, metal emalı ilə bağlı alətlər, təsərrüfat alətləri, tikililər üzə çıxarılmışdır. Buradan tapılmış maddi mədəniyyət nümunələri o dövrdə Yaxın Şərq ölkələri ilə iqtisadi, mədəni əlaqələrin olduğunu sübut edir.
Babək rayonu ərazisində, rayon mərkəzindən 28 km şimal-qərb istiqamətində, Payız kəndi yaxınlığında, Cəhriçayın sağ sahilində, təbii cəhətdən əlverişli mövqedə, tunc dövrünə aid Çalxanqala qala abidəsi yerləşir. Qala hündür dağ üstündədir. Çalxanqala abidəsi böyük daş divarlarla əhatə olunmuşdur. Buranın e.ə. II minillikdə təşəkkül tapmış iri tayfa ittifaqının əsas müdafiə qalası olduğu ehtimal olunur. Arxeoloji qazıntılar zamanı xeyli maddi mədəniyyət nümunələri tapılmışdır.
Rayon mərkəzindən 4 km cənub-qərbdə Araz çayı sahilində hərbi istehkam tipli Abbasabad qalası mövcul olmuş, qala 1809-1810-cu illərdə fransız hərbi mütəxəssislərinin layihəsi əsasında tikilmiş, beşbucaq şəklində olan qala bücləri müdafiə xarakteri daşımışdır. Qala su arxı ilə əhatə olunmuş, dəfələrlə döyüş meydanına çevrilmişdir. Araz su anbarı tikilən zaman qalanın qalıqları su altında qalmışdır.
Bundan başqa rayon ərazisində elmi əhəmiyyətə malik Eneolit, Tunc, Dəmir dövrünə və Antik dövrə aid arxeoloji abidələr, qədim duzdağ yatağı, orta əsrlərə aid yaşayış yerləri, nekropollar, maddi mədəniyyət qalıqları və onlarla digər arxeoloji, tarixi, memarlıq abidəsi, zəngin materiallar aşkara çıxarılmış və tədqiq edilmişdir. Son illər rayonun Çeşməbasar kəndində "Heydər" məscidi, Nehrəm, Qahab, Zeynəbbin, Cəhri, Sirab kəndlərində və Babək qəsəbəsində memarlıq baxımından gözəl məscidlər inşa edilmişdir.
Rayonun mərkəzində Babəkin heykəli, Şəhidlərin abidə kompleksi, Nehrəmdə şəhidlər abidə kompleksi, Çeşməbasarda Şəhid bulağı, Tumbulda Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarının xatirə abidəsi ucaldılmışdır.
Hər il Nyu-Yorkta dünyanın ən yaxşı dizaynerləri arasında bir yarışma təşkil olunur və bir neçə sahədə seçilən dizayn işləri mükafatlandırılır. Beynəlxalq Dizayn Mükafatı (International Design Awards - IDA) yarışmasında hər kəs iştirak edə bilər, amma finala təqdim olunan işlərin seçilməsi çox ciddi və tələbkardır. Jüri üzvləri dünyanın ən tanınmış dizaynerləridir. Mükafat çox yüksək olmasada (sadəcə 3 min $), bu mükafatın alınması çox spestijli sayılır. Demək olar ki, IDA mükafatı, dizayn aləminin Nobel mükafatıdır. Yarışmada memarlıq, interyer (daxili məkan), məhsul, geyim və qrafika kateqoriyalarında qaliblər seçılır. Hər kateqoriyanın çox sayıda alt kateqoriyaları var və minlərcə dizaynerlər, minlərcə işlərini nümaiş etdirmək fürsətini əldə edirlər.
2007-ci ildə İDA ən yaxşı nəqliyyat məhsulu seçılən VOLITAN proyektinin müəllifləri Türkiyəli dizaynerlər Hakan Gürsu və Sözüm Doğandır verilmişdir.
Mənbə
http://blog.ilk10.az
Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti, Azərbaycanın ali təhsil mərkəzlərindən biridir.
Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri Universiteti (AzİMU) 1920-ci ildən Bakı Politexnik İnstitutunun tərkibində inşaat fakültəsi, 1930-1934-cü illərdə müstəqil İnşaat və Me’marlıq İnstitutu, 1934-cü ildən Azərbaycan Sənaye İnstitutunun, 1951-ci ildən isə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun tərkibində inşaat-me’marlıq yönümlü ixtisasları birləşdirən bir neçə fakültə kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1975-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutu yaradılmışdır. 1992-ci ildə institut universitet statusu almışdır. AzİMU inşaat sahəsində Zaqafqaziyada ilk və hələlik yeganə ali təhsil müəssisəsidir. Universitet indiyə qədər 25 mindən çox yüksəkixtisaslı me’mar və inşaatçı-mühəndis hazırlamışdır. 2000-ci il iyun ayının 13-də Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər Əliyevin Fərmanı ilə bu ali məktəb Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti adlandırılmışdır.
Fakültələr
Tikintinin iqtisadiyyatı və idarə edilməsi
Bələdiyyə tikintisi və təsərrüfatının iqtisadiyyatı və idarə edilməsi
Menecment (inşaatda)
Marketinq (inşaatda)
Me’marlıq
Me’marlıq mühitinin dizaynı
Me’marlıq abidələrinin bərpası və yenidən qurulması
Bağ, park və landşaft quruculuğu
Sənaye və mülki tikinti
Hidrotexniki tikinti
Bələdiyyə tikintisi və təsərrufatı
Meliorasiya mühəndis sistemlərinin tikintisi
İstilik qaz təchizatı və ventilyasiya
Su təchizatı və suayırma
Dəmir yol tikintisi və təsərrüfatı
Avtomobil yolları və aerodromların tikintisi
Körpülər və nəqliyyat tunelləri
Tikinti materialları, mə’mulatları və konstruksiyalarının istehsal texnologiyası
Ağac e’malının texnologiyası
Çətinəriyən qeyri-metal və silikat materiallarının texnologiyası
Tətbiqi geodeziya
Tikinti və tikinti materialları sənaye müəssisələrinin elektrik təchizatı.
İnşaatda texnoloji proseslərin və istehsalın avtomatlaşdırılması.
İnşaat, yol maşın və avadanlıqları
Tikinti materialları və mə'mulatları sənayesi müəssisələrinin maşın və avadanlığı
Tikinti və tikinti materialları sənayesi müəssisələrinin texnoloji, nəqliyyat maşın və avadanlağının texniki istismarı və servis xidməti
Materiallar fizikası (inşaatda)
Materialşünaslıq və yeni materiallar texnologiyası (inşaatda)
Mexanikləşdirmə və avtomatlaşdırma (inşaatda)
Hidrotexniki və meliorasiya mühəndis sistemləri tikinti işlərinin mexanikləşdirilməsi
Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi (inşaatda)
Su ehtiyatlarının mühafizəsi və kompleks istifadəsi
Mühəndis kadrlarının hazırlanması ilə 700 nəfərdən ibarət professor-müəllim hey’əti məşğul olur. Bunlardan 100 nəfərdən çoxu elmlər dokturu, professor, 400 nəfərdən çoxu elmlər namizədi, dosent və baş müəllimdir. Onlarla yanaşı respublika tikinti kompleksinin aparıcı mütəxəssisləri də tədris prosesinə cəlb edilmişdir.
Universitetdə 42 kafedra fəaliyyət göstərir. Bunlar sosial-siyasi və humanitar, ümumi elmi, ümumi texniki və ixtisas kafedralarına bölünür.
Universitetin maddi-texniki bazası ildən ilə möhkəmlənir. Hazırda ali məktəbin ümumi sahəsi 49000 kv.m olan 5 tədris korpusu vardır. Auditoriya fondunun genişlənməsilə bağlı bir çox kafedralar müasir avadanlıqlarla, kompüterlərlə təchiz olunmuş, tədris və elmi tədqiqat laboratoriyaları yaradılmışdır. AzİMU-nun Musabəyov qəsəbəsində yerləşən tələbə şəhərciyində 5 yataqxana korpusu, o cümlədən xarici tələbələr üçün ayrıca doqquz mərtəbəli 2 yataqxana korpusu vardır.
Tələbələr burada dərslərə hazırlaşmaqla bərabər öz asudə vaxtlarını da xoş keçirə bilirlər. Bunun üçün onlar burada “OCAQ” tələbə klubu, şahmat klubu, idman meydançaları, “Çənki” kinokonsert salonu və tələbə kafesindən istifadə edə bilirlər. Tələbə şəhərciyində sanatoriya-profilaktoriya fəaliyyət göstərir. Universitetin nəzdində tələbə poliklinikası, əsaslı kitabxana, tədris korpuslarında şö’bələri və oxucu salonları, aspirantura şö’bəsi, elmi tədqiqat bölməsi, istehsalat təcrübə şö’bəsi vardır. Öz səhifələrində Universitet həyatını işıqlandıran “İnşaatçı kadrlar” adlı çoxtirajlı qəzet buraxılır.
Universitetin xarici əlaqələri aşağıdakı strukturlar vasitəsilə həyata keçirilir.
1. Xarici tələbələrlə iş üzrə dekanlıq
2. Xarici tələbələr üçün hazırlıq fakültəsi
3. Xarici əlaqələr şö’bəsi
Xarici tələbələrlə iş üzrə dekanlıq 1977-ci ildən fəaliyyət göstərir və xarici ölkələr üçün mütəxəssislər hazırlayır. Ötən müddət ərzində dünyanın 40-dan artıq ölkəsindən 1000-ə yaxın tələbə universiteti bitirmiş, 50-yə yaxın xarici ölkə vətəndaşı alimlik dərəcəsi almışdır. Hazırda AzİMU-da dünyanın 15 ölkəsindən 400-yə yaxın tələbə və aspirant təhsil alır.
AzİMU-da təhsil alan xarici vətəndaşlar universitetin yataqxanasında yerləşdirilir, müqavilə bağlanır, qeydiyyat və viza məsələləri həll edilir. Xarici tələbələrlə iş üzrə dekanlıq xarici ölkə universitetlərinin inşaat bölümləri və digər təşkilatlarla əlaqə saxlayır. Xarici vətəndaşların hazırlığı ilə 65 nəfər müəllim məşğul olur. Onlardan 2 nəfəri elmlər doktoru, professor, 15 nəfəri elmlər namizədi, dosentdir. Təhsil 2 yolla aparılır: müqavilə və dövlət xəttilə.
Universitetin bir çox təcrübəli, qabaqcıl müəllimləri tez-tez xarici ölkələrə dərs deməyə göndərilir. Müəllimlərimizin elmi-pedaqoji sahədəki fəalyyəti xarici ölkələrdə (Əlcəzair, Tunis, Mali, Seneqal, Qvineya, İran, Yaponiya, Yəmən, İngiltərə, Əfqanıstan, Kamboca, Hindistan, Efiopiya, Turkiyə və s.) yüksək qiymətləndirilir. Müəllimlərimiz beynəlxalq simpoziumlarda, elmi konfranslarda fəal iştirak edirlər. Təhsildə xüsusilə fərqlənən tələbələrimiz təhsillərini Amerika, İngiltərə və Fransada davam etdirirlər. Mə’zunlar üçün tə’yinat imkanları digər ali məktəblərdə olduğu kimidir.
AzİMU çoxpilləli təhsil sisteminə keçmişdir: bakalavr pilləsi-4 il, magistr pilləsi-2 ildir. Universitetdə təhsil əyani və qiyabi formalarda, ödənişli və ödənişsiz əsaslarla həyata keçirilir. Tələbələrimiz ali məktəblər arasında keçirilən idman yarışlarında, müsabiqələrdə fəal iştirak edirlər. Bir çox idmançılarımız dünya çempionu, beynəlxalq idman ustası adlarını qazanmışlar. Universitetdə “Sevinc” ansamblı fəaliyyət göstərir. Kollektiv bir çox festivallarda öncül yerlər tutub. Universitetdə kompüter kursları, xarici dillərə yiyələnmə kursları, litsey fəaliyyət göstərir. Universitetin “Me’marlıq” fakültəsinin mə’zunlarının diplom işləri bir çox sərgilərdə nümayiş etdirilir.
Mənbə
Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti
Əgər Diqqət Eləseydiz Bu Şəkiller Divarda Rəssamliq Olunupdi Və 3D Gostərməyinən İlk Baxişda ynliş 3d Halinda Gorsənir.
13-cü yüzilliyin ortalarında Elxanilər dövlətinin yaranması memarlıq sahəsində müəyyən canlanmaya səbəb oldu. Elxanilər sülaləsinin banisi Hülakü xanın (1256-65) hakimiyyəti illərində Marağa rəsədxanası tikildi. Dövlətin paytaxtının Təbrizə köçürülməsi ilə bağlı Təbriz şəhəri önəmli memarlıq - sənətkarlıq mərkəzinə çevrildi. Təbrizin ətrafında Arquniyyə, Qazaniyyə, Rəşidiyyə kimi şəhərciklər salındı.
Qazan xanın vəziri Rəşidəddinin tikdirdiyi Rəşidiyyə xüsusilə məşhur idi. Akademiya şəhərciyi kimi tanınan Rəşidiyyədə 24 karvansaray, 1500 dükan, 30 min yaşayış evi, mədrəsələr, 60 min kitab fondu olan 2 kitabxana, hamamlar, bağlar, dəyirmanlar, yun parça və kağız karxanaları, boyaqxana, zərbxana, 2 cümə məscidi və s. tikililər olmuşdur. Rəşidiyyənin əsas memarlıq özəyini Günbəd (Rəşidəddin türbəsi), Dər üş-Şəfa (Şəfa evi) xəstəxanası, Abadsaray bağ-saray kompleksi təşkil edirdi.
Bu çağın möhtəşəm tikililərindən Təbrizdəki Əlişah məscidi (14-cü yüzillik) və Sultaniyyədəki ülcaytu Xudabəndə türbəsi (1305-13) diqqəti cəlb edir. Hər iki abidəni Elxani hökmdarı ülcaytu Məhəmməd Xudabəndənin vəziri Tacəddin Əlişah Təbrizi tikdirmişdir (Əlişah həm də bu abidələrin memarı sayılır). Sonralar Ərk qalası adı ilə tanınan möhtəşəm Əlişah məscidi və əzəmətli Sultaniyyə türbəsi bir sıra abidələrin tikintisinə təsir göstərmişdir. Teymurun Səmərqənddə tikdirdiyi məscid və mədrəsələrin memarlıq quruluşu üçün Əlişah məscidi örnək olmuş, ülcaytu Xudabəndə türbəsinin tikilməsindən yüz il sonra italyan memarı F.Brunelleskinin florensiyada ucaltdığı Santa-Mariya del fyore kilsəsinin günbəzində Sultaniyyə türbəsinin konstruktiv üsullarından istifadə edilmişdir.
15-ci yüzillik Təbriz memarlıq məktəbinin ən gözəl abidələrindən biri Təbrizdəki Göy məsciddir (1465, memar Xacə Əli Gücəci, nəqqaş Nemətulla Bevvab). "İslamın firuzəsi" adlandırılan Göy məscidin memarlıq quruluşu, monumental günbəzi, kvadrat biçimli böyük salonu, rumi və islimi ornamentli naxışları, kaşı və oyma bəzəkləri, nəstəliq, kufi, süls və rüqə xətləri ilə işlənmiş kitabələri 15-ci yüzillikdə Azərbaycan memarlıq-inşaat sənətinin yüksək inkişaf səviyyəsini göstərir. 15-ci yüzilliyin sonu – 16-cı yüzilliyin əvvəllərində Səfəvilər dövlətinin yaranması və Təbrizin paytaxt elan edilməsi, eləcə də Şirvanın inzibati mərkəz kimi əhəmiyyətini itirməsi ilə bağlı Azərbaycanın siyasi və iqtisadi həyatı ölkənin güneyində mərkəzləşdi. Bu dövrdə şəhərlərin böyüməsi ilə bağlı bədii ənənələr yeni inkişaf mərhələsinə çatdı. Azərbaycan memarlığında Təbrizin mövqeyi xüsusilə gücləndi. Tikintində memarlıqla təbii şəraitin üzvi şəkildə əlaqələndirilməsi, abidələrin bitkin kompozisiyası və əzəmətli baştağ quruluşu, kəsmə kaşıdan zövqlə tərtib edilmiş kitaba və ornamentlərin tətbiqi memarlığın seçilən özəlliklərinə çevrildi. 15-16-cı yüzilliklərdə Azərbaycan memar və nəqqaşları başqa ölkələrdə də fəaliyyət göstərmiş, müxtəlif şəhərlərdə maraqlı sənətkarlıq örnəkləri yaratmışlar. Bursa, Qahirə, Bağdad, Dəmirqapı(Dərbənd), Herat, Səmərqənd və s. şəhərlərdəki bir sıra memarlıq abidələrində Azərbaycan memarların "imzaları" qalmışdır. Bursa şəhərindəki ünlü Yaşıl türbənin (1420-21) nəfis naxışlarla bəzədilmiş qapılarını Azərbaycan usta Əhməd Təbrizli hazırlanmışdır. Türbənin yaxınlığındakı Yaşıl camenin (1424) mehrabını Təbriz ustaları özlərinin hazırladıqları müxtəlif boyalı çinilərlə bəzəmişlər. Çaldıran vuruşmalarından (1514) sonra I Sultan Səlim tərəfindən İstanbula aparılmış Azərbaycan memar Əli Təbrizli (Əsir Əli, Əcəm Əli təxəllüsləri il də tanınmışdır) İstanbuldakı Topqapı sarayının baştağını və Sultan Səlim məscidini (1522) tikmişdir.
Coğrafiya və tarix:--------------------------------------------------------------------
Zəncan əyaləti və ya Zəncan düzənliyi İranın şimal-qərbinin mərkəzi hissəsində yerləşir. Zəncan, Əbhar və Xudabəndə əyalətin böyük şəhəridir. Əyalətin əhalisi 1996-cı ilin noyabrında 900, 890 nəfər idi, bunun 47,62%-i şəhər əhalisi, 52,37%-i kənd əhalisi, qalan hissəsi isə qeydiyyatda olmayanlardır. Zəncan əyaləti iki regiondan ibarətdir: dağlıq və düzənlik. Uca zirvələri olan dağlıq zonalar Zəncan şəhərinin şimal hissəsi ilə kəsişir, qalan hissəsi isə düzənlikdir.
Zəncan əyalətinin iki cür iqlimi var. Yazda və yayda yağışların miqdarı başqa fəsillərdəkindən çoxdur. Yay və yaz vaxtı istirahət, asudə vaxt keçirmək üçün ən münasib vaxtdır . Təbiət, çaylar, mineral su bulaqları və iqlim bütövlükdə hamısının öz təravəti və gözəlliyi var. Zəncan əyaləti İranın tarixi regionlarından biridir. Onun keçmiş, qədim dövrü iki tarixi mərhələyə ayrılır:
1- İbtidai dövr :------------------------------------------
(eramızdan əvvəl 7-ci minillikdən 3-cü minilliyinin əvvəlinə qədər), o dövrə məxsus və tanınmış abidələr ?Baadostin? mədəniyyətinə aiddir, onların 30 000 ilə yaxın yaşı var.
Tarixi dövr:----------------------------------------------
(eramızdan əvvəl 3-cü minilliyin əvvəli-2-ci minilliyin sonu). İnsan məskənləri 3-2 minillikdə İran sivilizasiyasının çiçəklənməsindən xəbər verir.
Yeni tarixi dövr :-------------------------------------
(e.ə. 2-ci minilliyin sonundan eramızın 7-ci əsrin əvvəlinə kimi): Bu dövrün ən fərqləndirici, parlaq nümunələrindən sadə boz gil növüdür. Bu da eyni zamanda Ariyan Ariya tayfalarının bu bölgəyə miqrasiyası ilə bağlıdır. Eramızdan əvvəl 1-ci minilliyin əvvəlinə qədər bu regionda dövlətçilik sistemi təyin olunmamışdır. Hətta Urartu dövləti öz hökmranlığını möhkəmlədə bilmədi, hökmranlıq uzun sürmədi. Assuriyalıların sənədlərinə görə bu region eramızdan əvvəl 9-cu əsrdə Andya adlanıb və onun sakinləri yəqin Hulubi və Quti tayfaları ilə əlaqə saxlayıblar, onlar da Zaqros dağlarının ətəklərində yaşayıblar. Regionun e.ə. 7-ci əsrdə minilliyin sonuna qədərki tarixi haqqında iki mənalılıq var, bütöv Əhəmənilər dövrü haqqında aşkar edilmiş Xodabən dağda ?Derik? və ?Riton? nişanələri Əhəmənilər dövrünün yadigarlarıdır. Zəncan çay və Gızıl Üzən dərələri Farsların və Sasanilərin dövründə çiçəklənib. Bu dövrün ən mühüm abidələri arasında Taşvir atəşpərəst məbədini qeyd etmək olar.
İslam dövrü :-------------------------------
(eramızın 7-ci əsrindən 19-cu əsrinə kimi). Bu dövr Osmanlılari zamanı İranın işğalı ilə başlanır. Əldə olan sənədlərdən məlum olur ki, bu region islam dövrü ərzində iqtisadiyyat, mədəniyyət və incəsənət baxımından çiçəklənən ərazi olubdur. Sultaniyyə şəhərinin Monqol İlxanilər tərəfindən paytaxt seçilməsinin səbəblərindən biri bu regionda 7-8-ci əsrdə iqtisadiyyatın canlanmasıdır. İlxani hökumətinin 9-cu əsrdə Sərbedaran tərəfindən yıxıldıqdan sonra Zəncana Topal Teymur tərəfindən hücum edilmişdir və bu şəhər uzun müddət işğal altında qalmışdır.
Region iqtisadiyyat və mədəniyyət baxımından Səfəvilər və Qacar dövrlərində, xüsusən də Şah Təhmasib və Ağa Məhəmməd Xanın hakimiyyəti zamanı çiçəklənib. Əyalətin əsas tarixi, mədəni və turizm yerləri aşağıdakılardır:
Zəncan şəhəri:-------------------------------
Zəncan şəhəri Tehranın 328 km-liyindədir. Yayda mülayim, qışda soyuq havası olan Zəncan iki böyük dərədən ibarətdir: ?Zəncan Rud? və ?Sefid Rud?, onların arasında Qaravas və Anquran dağları yerləşir. Zəncanın salınma tarixi Ərdəşin (Artaşin) Papakanın hakimiyyəti dövrüdə olubdur və o ?Şahin? və ya ?Şahan? adlanıb. Zaman keçdikcə bu isim dəyişib. ?Zəncan? və ya ?Zənqan? olub. 372-ci ildə yazılmış ?Dünyanın sərhədləri? kitabında çiçəklənən, zənginləşən, firavan şəhər kimi təsvir olunub.
Zəncana Monqolların hücumundan Sultan Məhəmməd Xudabəndənin hakimiyyəti dövründə çoxlu ziyan dəymiş, Sultaniyyə dəyişib İlxani dövlətinin və İslam yurdunun böyük paytaxt şəhəri olmuşdur. Olcaytonun əmri ilə fartifikasiya (qala divarlar) çəkilmişdir. Sultaniyyənin sərhədlərində və onun mərkəzində hündür qala tiklimişdir. O, özü üçün məsçid tikdirmiş və həmin minbər Xudabəndə münbəri kimi tanınıb. Sultaniyyə Təbrizdən sonra regionda ən mühüm şəhərlərindən birinə çevrilir. Şəhər Topal Teymur tərəfindən dağıdılmışdır. Eramızın 786-cı ilində İlxanan yıxıldıqdan sonra Sultaniyyə tənəzzülə uğradı. Şah I Təhmasib Səfəvi dövründə bu şəhərdə Fətəli Şah Qacar yay sarayı tikdirmişdir.
Bu gün şəhərdə böyük əhali yaşayır. Zəncan şəhərinin təbiət, tarix və dini baxımdan ən mühüm yerləri aşağıdakılardır:
- Bir neçə mineral su bulaqları; - Anduran Qoruğu; - Möhtəşəm Zolfaqari binası; - Zəncan qala divarları; - Şamiran, Sansiz və Sati qəsrləri; - Gülşən və Maysk karavansarayları, qədim hamamlar; - Bir neçə körpü; - Qalicak və Xarmanç Sar tarixi mağaralar; - Seyid, Mirzəyi və Qolayr Cali Məscidləri; - İmamzadə Seyid İbrahim.
Əbhər:--------------------------------------
Xoş dağ havası, soyuq qarlı qışları və mülayim yayı, məşhur ?Əbhər Rud? çayı şəhərdən keçir. ?Əbhər çay? adlanan Əbhər rayonu yerli dialekti ilə İranın ən qədim rayonlarından biridir. Məlum faktlara görə, Əbhərın ən çiçəklənən vaxtı eramızdan əvvəl 2-ci minillikdən 9-cu əsrə qədər olub; müxtəlif tayfa birləşmələri (qəbilələr) bu regionda məskunlaşıblar. İlxani dövlətinin qurulduğu və Sultaniyyənin paytaxt seçildiyi zamandan bu region mühüm əlaqə nöqtələrindən birinə çevrilmişdir.
Bu vəziyyət hətta bu gün də mövcuddur. Etimoloci nöqteyi-nəzərdən bu şəhərin adı Pəhləvi dilində ?Oker? sözündən gəlir, su axınını nizamlayan yer mənasını verir. Şəhərin ilk yeri ?Taneh Tour? kimi tanınıb və Əbhar çayının sağ sahilindədir. Bu yer Zəncan əyalətində qədim insan məskənlərindən biridir və e.ə. 4-cü minilliyin əvvəlində yaşayış məskənlərindəndir. Əbhərın mühüm tarixi və dini baxımdan görməli yerləri aşağıdakılardır:
- Sultan Şah Qalası; - Seyid Abad tənəsi; - Həsən məqbərəsi; - Sultan minbəri; - Çelebi oğlu abidəsi; - Əbharın Caşe Məscidi; - Pirəhməd Zəhrhum və Molla Hüseyn məqbərələri; - Bir neçə İmamzadələr.
Xudabəndə:------------------------------------
Xoş dağ havası, qarlı soyuq qışı və mülayim yayı var, Xudabəndə şəhəri Zəncandan cənub şərqdə yerləşir. Bu regionda Xudabəndə - Lu Və Əbhar tayfaları yerli tayfalarla qarışmışlar, nəticədə Zəncani kimi tanınmış bir qarışıq xalq yaranmışdır. Xudabəndə şəhəri iki tarixi şəhərlərin Sührəvəərd və Sayazın əhatəsindədir. Burada Şihabəddin Sührəvərdi kimi alimlər yetişmişlər. İnsan məskənlərinin olması bu rayonda e.ə. 4-cü minilliyin sonu - 5-ci minilliyin əvvəlinə təsadüf edir. Bu rayonun abidələri arasında tapılmış qırmızı gil dən hazırlanmış əşyalar var. Görməli, maraqlı yerlərdən:
- Gərmab mineral su bulağı; - Katiç Xur Qarmabın məzarlığı; - Sayaz Caşe məscidi; - Heydər Nəbi məqbərəsi və s. qeyd etmək olar.
Qoruq zonaları:-----------------------------------
İqlim və coğrafi müxtəliflik fauna və florada da öz əksini tapmışdır, onların zəngin olmasına səbəb olmuşdur. Ən böyük qoruqlar:
- Anduran Qoruğu 111,00 hektar ərazini əhatə edir; - Sahrein Qoruğu Zəncan şəhərinin hüdudlarında yerləşir.
Bu bölgədə yaşayan vəhşi heyvanlar: məməlilərdən: keçi, tur, maral, ayı, canavar, bəbir, dovşan, pişik, tülkü, çaqqal, dələ, kaftar, samur. Quşlardan kəklik, qumru, şotland kəkliyi, göyərçin, keçəl kərkəs, bayquş, sarı kəklik, vağ, qaz, durna, ördək, qartal, şahin, sığırçın və s. Köçəri quşlar: su quşu, flaminqo, durna, pelikan, vəhşi qaz, şotland kəkliyi və balıqlar üçün müxtəlif həşaratlar.
Turizm:------------------------------------------
Zəncan şəhəri və əyalətin başqa şəhərləri Tehran-Bazərqan tranzit yolu boyu, Tehran-Təbriz dəmir yolu boyu yerləşirlər. Burada turistlər üçün hər lazımi şərait, xidmətlər vardır. Suvenirlər, əl işləri, (bıçaqlar, xəncərlər və s.) xalça, palaz, toxuma əl işləri satılır
1252 (hicri-650)-ci ildə Ərdəbil*in Kəlxuran kəndində anadan olmuşdur. Atası Əminuddin Cəbrəil Xacə Kəmaluddin Ərəbşahı*dır. Sufi dairələrində onu yeddinci şiə imamı Musa Kazim*ın (miladi 754-800) 21-ci nəslindən hesab edirdilər. Şeyxin beşinci ulu babası Firuzşah Qızılbaş o nəsildən, sülalədən Ərdəbil*ə gələn və burada məskunlaşan əvvəlinci şəxs hesab olunur. Mənbələr Firuzşah*ın oğlunun Əvəz, Əvəz*in oğlunun Məhəmməd, Məhəmməd*in oğlunun Səlahəddin, Səlahədin*in oğlunun Əminəddin, Əminəddin*in oğlunun isə Səfiəddin olduğunu qeyd edirlər.
Atasını uşaq yaşlarından itirən Səfi ibtidai təhsilini onun dini davamçılarından almışdır. O, dini elmlərin əsaslarına yiyələnir, ana dilindən başqa fars, ərəb, gilan və monqol dilləri*ində də sərbəst danışmağa başlayır.
İyirmi yaşında təhsilini artırmaq üçün Şiraz*a gedən Səfi burada məşhur ilahiyyatçı alimlərdən Rüknəddin Beyzəvi, Əmir Abdullah və başqalarından dərs alır. Müəllimi Əmir Abdullah*ın məsləhəti ilə iyirmi beş yaşında məşhur Gilan şeyxi Hacı əd-Din Zahidin (hicri-615-700) müridi olur. Şeyx Səfi əd-Din 25 il tələbə kimi onun yanında qalır.
Hacı əd-Din Zahid*i Azərbaycandakı sufi təriqəti olan Sührəverdiyyə ilə münasibətlər saxlayan gəzərki dərviş idi. Onun əsl adı Təcaddin İbrahim bəy Rövşan*dır. 0, 1215-ci ildə Lənkəran*ın yaxınlığında olan Siyavər kəndində anadan olmuşdur. Onu həmin vilayətdə olan Xalanagiran (Xaylakaran) kəndində dəfn etmişdilər və onun şərəfinə həmin kəndin adını Şıxakeran dəyişmişdilər. Onun qəbri üstə türbə tikilmişdir, bu yer xalqın müqəddəs ziyarətgah yeri olmuşdur. Bu türbəni Şeyx Heydər (Şah İsmayıl*ın atası) və Şah Abbas ziyarət etmişlər. Şeyx Zahid*in qızı ilə evlənən Səfi Şeyxin vəfatından (1294) sonra onun yerində Səfəviyyə təriqəti*nin rəhbəri olur . 35 il irşad və təlimatlarla məşğul olur və bir çox tələbə yetişdirir. Şeyx Səfi*nin ömrünün daha faydalı və təsirli dövrü məhz həmin illər olmuşdur. Onun şöhrəti az zamanda bütün Şərq dünyasına, Şərqi Roma*ya, Suriya*ya, Hindistan*a yayıldı. Şərqdə ürfan və din sahəsində yeganə şəxsiyyət kimi tanınan Şeyx Səfi bütün məzhəb və təriqətlərə mürşid və ustad ola bilmişdir.
Ərdəbil*in Darül-irşad*ı (Hidayət evi) geniş bir əraziyə mənəvi ocaq olmuş və bu ocağın başında Şeyx Səfi durmuşdu. Şeyx tam bacarığı ilə təqiyyə prinsipinə əməl edərək elə bir dünyagörüşə malik idi ki, ayrı-ayrı Islam məzhəb*ləri və təriqət*ləri də onun mənəvi xəzinəsindən qidalana bilirdi. Səfəvi təriqəti özünəməxsus bir təşkilatın vasitəsilə təbliğ olunur və uzaq yerlərdə olan nümayəndələrə çatdırılırdı. Bu təşkilatın başında “pir”, yaxud “mürşid” dururdu. Əsas iş mürşid (müəllim) ilə mürid*lər (tələbələr) arasında vasitəçi rolu oynayan xəlifənin üzərinə düşürdü. Xəlifə hər tayfanın sufilərinə başçı olmaqla bərabər, həm də rəhbərlə birbaşa əlaqədə olurdu. Xəlifələr və sufilər tabeçilikdə olan camaatla rəhbər arasında elə möhkəm əlaqə yaratmışdılar ki, bu əlaqə gündən-günə genişlənməkdə və möhkəmlənməkdə idi.
Əksər hallarda siyasətə qarışmayan bu sistem Şeyx Cüneyd*ə kimi davam etmişdi. Amma Darül-irşad Şeyx Cüneyddən başlayaraq siyasi məsələlərlə də maraqlanmağa başladı. Uzun müddət təşkilata rəhbər olan Ərdəbil piri bu təşkilatdan nəinki təriqəti və ideoloji məsələlər üçün istifadə etdi, həm də oranı böyük bir hərbi və siyasi təşkilata da çevirdi. Siyasətlə təriqət birləşərək səfəviyyə ideologiyasını formalaşdırdı. Bununla Şeyx Səfinin formalaşdırdığı şiizm-sufizm ideologiyası mahiyyəti etibarı ilə siyasət və hakimiyyətdən uzaq qala bilməzdi və istər-istəməz Darül-irşad*a rəhbərlik edən pir siyasi hərəkatlara da qoşulmalı idi. Şeyxdən sonra bir-birinin ardınca Sədrəddin, Xacə Əli İbrahim, Şeyx Cüneyd, Şeyx Heydər və nəhayət Şeyx İsmayıl Ərdəbil Darül-irşad*ına rəhbərlik etmişlər.
Şeyx Səfi əd-Din 1334-cü ildə Ərdəbil şəhərində dünyasını dəyişir və burada da dəfn olunur. Onun məzarının üzərində türbə qurulur, ətrafında məscidlər, karvansaraylar, mədrəsələr, yaşayış evləri salınır. Burada böyük bir mədəni mərkəz yaranır. Şah İsmayıl da daxil olmaqla səfəvi şeyxlərindən bir çoxu burada dəfn olunur. Həmin mərkəzin tikinti və bərpa işləri fasiləsiz olaraq davam edir. Nəhayət, XIV əsrdə I Şah Təhmasib*in hakimiyyəti dövründə (1524-1576-cı illər) həmin məqbərə öz indiki şəklini alır. Səfəviyyə təriqəti*nin rəhbəri qismində Şeyx Səfi əd-Dinin ilk varisləri Sədrəddin Musa (1334-1392/3) və Şeyx Xacə Əli (1392/3 -1429) olmuşdur. Səfi əd-Dinin nəticəsi İbrahim Şeyxşah*dan (1429 -1447) başlayaraq Ərdəbil şeyxləri real, dünyəvi hakimiyyəti də ələ keçirirlər. Şeyx İbrahim Şeyxşah Ərdəbil hakimi olur, sonradan Şeyx İsmayıl (1486-1524) əvvəlcə Azərbaycan*da, sonra həm də İran*da yeni Qızılbaşlar dövləti*nin və bu dövlətin taxt-tacında Səfəvilər sülaləsi*nin əsasını qoyur.
“Britaniyanın azərbaycanlı gözəli” seçilib
Londonda fəaliyyət göstərən Azərbaycan Gənclər Klubunun Sara Xatun
Qadınlar Cəmiyyəti dünən Birləşmiş Krallığın paytaxtında azərbaycanlı xanımlar arasında “2008-ci il Britaniyanın azərbaycanlı gözəli” adlı gözəllik yarışması keçirib.
Müsabiqənin qalibi Londonda yaşayan azərbaycanlı tələbə Sevinc Nəbiyeva olub.
Müsabiqədə 8 nəfər iştirak edirdi.
İştirakçılar Azərbaycan milli geyimlərində səhnəyə çıxıblar və milli musiqinin sədaları altında öz nömrələrini nümayiş etdiriblər.
Qalibə hədiyyələr təqdim olunub.
Tədbirdə digər azərbaycanlı qonaqlarla yanaşı Azərbaycanın Böyük Britaniyadakı səfiri Fəxrəddin Qurbanov da iştirak edib.
Türkiyənin “Popstar Alaturka” musiqi yarışmasında iştirak edən Azərbaycan müğənnisi Aygün Şükürova ötən həftənin birincisi olub.
Əvvəlki həftə ərzində çıxmaq təhlükəsi ilə üzləşən A. Şükürova bu həftə münsiflər heyətindən 80 bal alıb. Münsiflər heyətində təmsil olunan Bülənt Ərsoy, Orxan Gəncəbay, Ebru Gündəş və Armağan Çağlayanın hərəsi həmyerlimizin ifa etdiyi hər iki mahnıya 10 bal verib. Müsabiqəni hazırda 5 iştirakçı davam etdirir. Yarışma 5 həftədən sonra başa çatacaq.//APA
Otel və mehmanxanalarda boş yer qalmayıb
Naxçıvanda fəaliyyət göstərən otel və mehmanxanalarda boş yer tapmaq müşkülə çevrilib.
Buna bayram günlərində Naxçıvana çoxsaylı turist axını səbəb olub. Hətta regionun ən prestijli “4 ulduz” kateqoriyalı “Naxçıvan-Təbriz” mehmanxanasında da bütün nömrələr tutulub.
Əksəriyyəti qonşu İran İslam Respublikasının vətəndaşı olan turistlərin Novruz bayramından sonrakı günlərin xarici ölkələrdə keçirilməsi ənənəsinə uyğun olaraq tətillə əlaqədar bayram günlərini Naxçıvanda keçirmək istəyi otellərdə boş yer tapılmasını müşkülə çevirməklə yanaşı, bəzi ikinci dərəcəli mehmanxanalarda istifadə haqlarının artırılmasına səbəb olub. Turistlərin sözlərinə görə, bəzi mehmanxana işçiləri yaranmış vəziyyətdən sui-istifadə edərək, otaqların kirayəsi üçün 2-3 dəfə çox qiymət təklif edirlər. Yaranmış vəziyyətin martın sonlarınadək davam edəcəyi gözlənilir.
Qeyd edək ki, hazırda Naxçıvan Muxtar Respublikasının (MR) ərazisində 10-dək mehmanxana fəaliyyət göstərir. 2006-cı ildə mehmanxanalara ekspert baxışı keçirilərkən onlardan yalnız biri - «Naxçıvan-Təbriz» Mehmanxanası ASC “4 ulduz” kateqoriyası alıb. Adıçəkilən mehmanxana ilə yanaşı, Naxçıvan şəhərində fəaliyyət göstərən digər 2 mehmanxanaya - «Otel Grand Naxçıvan» MMC və Gənclik Ticarət-Əyləncə Mehmanxanası»na da lisenziya verilib.//APA
Şeyx Səfinin məzarı Ərdəbildə
Ərdəbil - İranın şimal-qərbində ostan. Tarixi və islam şəhəri olan Ərdəbil bu bölgənin mərkəzidir.
Coğrafiya:--------------------------------------------------------------------------------------
Sahəsi 18500 km²-dır. Ərdəbil bölgəsinə Ərdəbil şəhəri, Xalxal, Mişkinşəhr, Germi (Muğan), Biləsuvar və Parsabad rayonları daxildir. 1996-cı ildə bölgənin əhalisinin sayı 1168000 olmuşdur. Əhalinin 48,8%-i şəhər, 51,1%-i kənd əhlidir, qalan hissəsi isə köçəri tayfalardır. Bölgənin 4 rayonun Azərbaycan Respublikası ilə 282,5 km sərhədi vardır. Araz və Bəlha çayları həmin sərhədin 159 km uzunluğunu təşkil edir. İki məntəqənin - Aslandüz və Biləsuvar köməyi ilə bölgə Azərbaycan Respublikası ilə əlaqə yaradır. Belə ki, Ərdəbil-Astara yolu Heyrandan keçir, Ərdəbili Rəşt, Qəzvin və Tehran ilə birləşdirir.
Şeyx Səfi məqbərəsi
Ərdəbilin müxtəlif coğrafi və iqlimi şəraiti vardır. Ərdəbil bölgəsi əsasən dağlıq hissədən ibarətdir. Bölgəni məhşur Savalan, Talış və Bozquş dağları əhatə edir. Bölgənin ən yüksək zirvəsinin hündürlüyü 4811 metrdir. Ümumiyyətlə Ərdəbil İranın ən soyuq bölgəsidir. İlin 5-8 ayı soyuq hava olur. Bölgənin iqlimi soyuq qış və sərin yay ilə xarakterizə edilir. Biləsuvar rayonu yüksək dağ zonasında yerləşir. Yayı isti, qışı isə sabitdir. Parsabad rayonu da böyük dağ zonasında yerləşiir. Oranın iqlimi mülayim istidir. Muğan rayonu bütün ölkədə inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı və heyvandarlıqla tanınır.
Germi rayonu alçaq və hündür dağ silsilələrinin arasında yerləşir. Yayı istidir, qışı isə mülayim. Xalxal rayonu dağlıq zonadır. Qışı soyuqdur, yayda havalar sabitdir. İlin 5 ayı burada güclü qar və şaxta olur, bu da Əsalem-Xalxal yolunun Talış dağlarından keçən yerinin bu dövrdə bağlanmasına tez-tez səbəb olur. Meşkinşəhr rayonu Savalan dağının qərbində yerləşir və dağ ətəyi zonanı əhatə edir. Qışı soyuqdur, yayı isə mülayim.
Tarix:-------------------------------------------------------------------------------------------
Ərdəbil bölgəsinin tarixi Azərbaycan tarixinin tərkib bir hissəsidir. Əksər İran tarixçiləri belə hesab edirlər ki, bu şəhər Sasani hökmdarı Firuz (457-489) tərəfindən tikilmiş və Ərdəbilin 1500 illik tarixi vardır. Lakin, daha əvvəllər hərbi və siyasi nöqteyi nəzərdən Ərdəbil Nəxamənçilər dövründə ən mühüm şəhərlərdən biri olmuşdur və Fars imperiyasının şimalda əsas hərbi bazası sayılırdı. Avestaya istinad edərək demək olar ki, Zərdüşt "Dan Usta" çayının (indiki Araz) yaxınlığında anadan olmuş, "Avesta" kitabını Savalan dağının yerləşdiyi zonada yazmış və öz dinini Ərdəbil şəhərində təbliğ etməyə başlamışdır.
Ərəblərin işğalı zamanı Ərdəbil İranın ən böyük şəhərlərindən biri idi və bu şəhərin qalaqapılarında ərəb xəlifəliyin qoşunları müvəffəqiyyətsizliyə uğramışdılar. Vaxtı ilə Ərdəbil yerli hökmdar Bani Sağın hərbi qərargahı olmuşdur və o öz paytaxtını Marağadan Ərdəbilə keçirmişdir və monqolların işğalına kimi Ərdəbil Azərbaycanın paytaxtı olaraq qaldı. Səfəvilər dövlətinin banisi Şah İsmayılın siyasəti nəticəsində bütün iran əraziləri birləşmiş və Səfəvilər dövlətinni paytaxtı Təbriz şəhəri olmuşdur və bu ilə kimi davam etdi. 1528-ci il Səfəvilər dövründə iqtisadi və siyasi cəhətlərdən Ərdəbil İranın ən mühüm şəhərlərindən biri idi. Ərdəbil şəhəri İranı Avropa ilə birləşdirən mühüm ticarət yolunun üstündə yerləşməsi bu şəhərin inkişafına böyük təkan vermiş və bu İranın Gilan vilayətindən Avropaya ipək ticarətini və Avropa mallarının İrana gətirilməsində Ərdəbilin ticarət mərkəzinə çevrilməsinə səbəb olmuşdur.Germi rayonuda bir an boiuk dagy war və oda (TANGA) adinan taninir.
Ərdəbil indiki dövrədə:------------------------------------------------------------------------
İndiki dövrdə Ərdəbil bölgənin ən iri və mühüm şəhərlərindən biridir və burada çoxlu tarixi abidələr mövcuddur, əsasən Səfəvilər dövrünə aiddirlər. Bundan başqa Azərbaycan Respublikasına gedən əsas avtomobil yolu Ərdəbildən keçir. Zəngin təbiəti ilə məşhur olan bölgənin ərazisində bir neçə çaylar və isti bulaqlar axır. Bu səbəbdən Ərdəbil turizm mərkəzinə çevrilmişdir və bura hər il minlərlə turistlərin axını olur.
Şəhərin gözəl tarixi abidələri, özünə məxsus memarlıq ənənələri, müqəddəs məscidləri, kilsələri, qədim körpüləri Ərdəbilə xüsusi əzəmət verir. Ticarət mərkəzi olan Ərdəbil bazarı xüsusi memarlıq tərzdə tikilmişdir. Bundan başqa bölgənin təbiəti insanları valeh edir. Savalan dağının ətrafında gözəl təbii vadiləri, Səreynin soyuq bulaqları turistlərin istirahətinə yazda və yayda yaxşı şərait yaradır. Şurabil və Neor göllərinin ətrafında yaradılan istirahət zonaları beynəlxalq turizm standartlarına uyğundur. Bölgənin Azərbaycan Respublikası ilə sərhəd olması, Ərdəbilin iqtisadiyyatına və turizm infrastrukturunun inkişafına böyük təkan verir.
Tarixi, mədəni, turizm mərkəzləri:----------------------------------------------------------
Ərdəbilin 48 km Neor gölü
Şorəbil gölü
Balıqlı Çayın sahilləri
Savalan dağının və ətraf meşələrin vəhşi həyatı
Gürgür şəlaləsi (Savalan dağı)
Səreyn isti bulağı
Bila Darq mineral bulağı
Ərdəbildə Şeyx Səfi türbbəsi
Şeyx Jəbrayılın türbəsi
İmamzadə Salühün məqbərəsi
Mirzə Əli Əkbər, Jümə məscidləri, Müqəddəs Məryam kilsəsi,
Qara su, Yeddi göz, İbrahim Abar Yaquvayeh, Seyid Abad Samian, Kolxoran, Nir, Almas, Şarh çay, Qulandə körpüləri.
qədim hamamlar - Oç Dakkan, Pir Zərgər, Mirzə Həbib, Hacı Şeyx, Molla hadi, Səfəvilər və Hacı Rəhim
Qədim bazar kompleksi
Ərdəbilin qədim binaları
Qədim təpələr: Qara Şirvan, Narnc təpə, Sərgin, Ağ İmam, Qour təpəsi, Olo təpəsi, Karkaq təpəsi.
Şam Absi və Karğan məzarlıqları
Şater Qünbadi şəhər gülləsi
Daxmeh Sanqi mağarası
Ərdəbil şəhərinin nüfuzu 1996-cı ilin nüfuz hesablamalarına görə 340,386 nəfər təşkil etmişdir. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılar olmaqla, qalan qismi çox az sayda (1%-dən az) farslardan ibarətdir. Ərdəbil özünün qalı, fərş, ipək və s. məhsulları ilə şöhrət qazanmışdır. Həmçinin İranın ən böyük yeralma becərilən bölgələrindən biridir. Məşhur Şeyx Səfiəddin və Şah İsmayıl məqbərələri bu şəhərdə yerləşir. Ərdəbilin digər tarixi abidələrinə gəldikdə, Cümə məscidini və şəhərin Kəhralan adlanan hissəsindəki Şeyx Cəbrayıl məzarlığını qeyd etmək olar . Şəhərin güney batı hissəsində yerləşən Şorabil gölü və gölün ətrafındakı əyləncə məkanı Ərdəbilin yüksək turizm potensialının göstəricisidir. Bundan əlavə şəhər kənarında yerləşən Səreyn yaşayış məntəqəsi çox mücəhhəz və müalicə əhəmiyyətinə malik İstisuyu ilə şöhrət qazanmıışdır. Belə yüksək müalicəvi xassəyə malik suya dünyanın çox az yerində rast gəlmək olar. Məhz bu səbəbdən İstisu özünə həm ölkədaxilindən, həm də ölkəxaricindən hər il minlərlə turist cəlb edir. Savalan dağı isə yay fəslində azərbaycanlı və dünyanın müxtəlif yerlərindən gələn alpinisitlərin maraq obyektinə çevrilir. Ərdəbil şəhərinin səfalı yerlərindən biri də Fındıqlıq adlanan ormanlarıdır ki, Azərbaycanla Respublikası ilə sərhəd, Talış dağlarının ətəklərində yerləşir.
BU SAHƏDƏ ƏHALİNİN MAARİFLƏNDİRİLMƏSİNƏ EHTİYAC VAR
Bakıda son illər tikinti sektorunun böyük sürətlə inkişafı danılmazdır. Lakin bu inkişaf problemsiz də ötüşmür. Son bir ilə
qədər tikinti sektoruna kifayət qədər nəzarətin olmaması Bakıda istənilən üslubda binaların ucaldılması ilə nəticələndi. Ərazinin geoloji davamlılığı, hündürmərtəbəli bina tikintisi üçün yararlılığı, ətraf binalara təsiri nəzərə alınmadan ucaldılan göydələnlər əlavə problemlər yaradır. Vaxtilə öz memarlıq üslubu ilə dünyanın məşhur şəhərləri ilə bir sırada yer alan Bakı artıq əvvəlki mövqeyini itirmək üzrədir. Bir vaxtlar şəhərimiz okeanın o tayında "Şərqin Parisi" kimi tanınardı. Təəssüf ki, son illər paytaxtda aparılan yöndəmsiz tikililər onun əvvəlki şan-şöhrətini tarixin arxivinə göndərmək üzrədir.
MİLLİ MEMARLIQ ÜSLUBU POZULUR
Əməkdar memar Emil Axundov bəzən inşaat normalarının pozulduğunu bildirir. Onun sözlərinə görə, dünya təcrübəsində elmi cəhətdən əsaslandırılan inşaat normaları var: "Belə ki, 9 ballıq zəlzələyə dözümü olmayan bir ərazidə betontökmə üsulu ilə 30 metrdən artıq hündür bina tikmək qadağandır. Amma bunun əksinə olaraq istənilən yerdə konstruksiya işi aparılmadan istənilən hündürlükdə göydələn ucaldırlar. Sanki qarşıya bir məqsəd qoyulub ki, paytaxtda bir kvadratmetr boş sahə qalmamalıdır".
E.Axundov son illər inşa edilən 700 binadan hardasa 5-6--nın memarlıq üslubuna uyğun olduğunu bildirir: "Onlardan biri Nizami muzeyilə üzbəüz tikilən hündürmərtəbəli binadır. Digəri isə metronun "Sahil" stansiyasının üzərində ucaldılıb. Bunun da metronun üzərində yerləşməsi başqa bir problemdir".
Əməkdar memarın qənaətinə görə, bir sıra binalar zəruri infrastruktur tələblərinə cavab vermir: "Göydələnlər elə sıx yerləşib ki, bəzilərinin arasına yüngül minik maşını belə sığmır. Bəs yanğın baş verərsə yanğınsöndürən maşın dalanlara necə girəcək? Halbuki Avropada ucaldılan 50-100 mərtəbəli binanın hər 7 mərtəbəsindən bir hovuz var. Sistem elə kompyuterləşib ki, 6-cı mərtəbədə yanğın baş verərsə, avtomatik olaraq, qurğu istiliyi ölçür, temperatur 50 dərəcədən yüksəyə qalxırsa tavandan su damcılamağa başlayır".
Əməkdar memarın sözlərinə görə, bu inşaat sxemi 1985-ci ildən sonra pozulmağa başlayıb: "Buna qədər bir binanın inşasına başlamazdan öncə onun təklifləri hazırlanıb layihə institutuna göndərilirdi. Bu sənədi Bakı üçün 1892-ci ildə polkovnik Fondernone hazırlayıb və onu 1900-cü ildə Gürcüstanda general-leytenant Knyaz Qaliçin təsdiq edib. Xəritədə təxminən 105 ilə görülməsi mümkün olan tikinti işləri öz əksini tapmışdı. Belə plan dünyanın 5 şəhəri üçün tərtib edilib ki, bu şəhərlərdən biri də Bakıdır. Ötən əsrin əvvəllərində də dünyanın ən məşhur şəhərlərində tətbiq olunan hər bir yeni arxitektur qaydalar Bakı milyonçuları M.Nağıyev, Z.Tağıyev və digərləri tərəfindən Bakıya gətirilirdi. Özü də təkcə qaydalar yox, onu işləyən tanınmış memarlar bu işə cəlb edilirdi. Sovet dövründə isə çox vaxt Mərkəzi Komitənin birinci katibi özü tikinti işlərinin gedişatını nəzarətə alardı".
HƏR BİR TİKİNTİ MATERİALININ XÜSUSİ SERTİFİKATI OLMALIDIR
Bakıda hündürmərtəbəli binaların tikintisi zamanı bir çox vacib tələblərin yerinə yetirilməməsi həmin evlərdə yaşayacaq insanları düşündürməlidir. Araşdırmalar göstərir ki, hazırda paytaxtda neftlə və müxtəlif metallarla çirklənmiş torpaq sahələrində də tərkibi normalara uyğun olmayan tikinti materiallarından yaşayış evləri inşa edilir.
Eyni zamanda bir çox tikinti materiallarının tərkibi standartlara uyğun deyil. Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin apardığı araşdırmalar nəticəsində aydın olub ki, bəzi inşaat materiallarının tərkibi sağlamlıq üçün zərərlidir.
Qurumda hesab edirlər ki, respublikamızda istehsal edilməsindən və ya xaricdən gətirilməsindən asılı olmayaraq onların hər birinin xüsusi sertifikatı olmalıdır: Tikinti materialları əsasən gildən hazırlanır. Gilin isə tərkibində az və ya çox miqdarda uran (238), torium (232), radium (226), kalium (40) kimi təbii radionuklidlər ola bilər. Məlumdur ki, kərpic hazırlanarkən gil yüksək temperaturda bişirilir. Bu zaman, radioaktiv maddələr istisna olmaqla, gilin tərkibindəki bütün üzvi maddələr yanır.
Qırmızı kərpicin tərkibində radioaktiv maddələr ağ daşdan daha çoxdur. Ancaq bu, kərpicin hazırlandığı xammaldan və ərazidən də çox asılıdır. Respublikanın digər rayonlarından fərqli olaraq Zaqatala və Şəkidə çıxarılan gilin tərkibində, vulkanik mənşəli tikinti materiallarında, əsasən qranitdə təbii radionuklidlərin miqdarı yüksəkdir. Buna baxmayaraq, bir çox inzibati binaların girəcəyində onlardan geniş istifadə olunur.
Mütəxəssislərin qənaətinə görə, problemin həlli üçün bu sahədə maarifləndirmə işlərinin aparılması vacibdir. Sərhəd keçid məntəqələrində xüsusi nəzarət olmalıdır. Sanitar Karantin Müfəttişliyi mütləq gigiyenik sertifikat tələb etməlidir. Əhali gigiyenik sertifikatı olmayan mal almamalıdırlar. Tikinti üçün ayrılan torpaq sahələri, ictimai binaların və ya yaşayış evlərinin inşa edilməsindən asılı olmayaraq, dövlət sanitariya orqanlarının nəzarəti altında olmalıdir.
Torpaq sahəsi ayrılan zaman orada radiasiya fonu ölçülməlidir. Burada istifadə edilən tikinti materiallarının radioaktivliyi yoxlanmalı, bina tikilib qurtardıqdan sonra onun qəbulunda sanitariya xidməti iştirak etməlidir. Yalnız hərtərəfli yoxlama aparıldıqdan sonra bina istifadəyə verilməlidir.
Təəssüf ki, bəzi işbazlar sanitar-epidemioloji nəzarət orqanının xəbəri olmadan nəzarətdən kənarda qalmış yerlərdə, qaydalara riayət etmədən binalar və ya xüsusi evlər tikirlər.
Əlbəttə, nəzarətsiz ərazilərdə binaların tikintisinin və ya sertifikatlaşdırılmayan inşaat materiallarından istifadə sonradan əlavə problemlər yaradır. Belə ki, köhnə neft mədənləri olan ərazilər ekoloji cəhətdən təhlükəli hesab edilir.
Çünki neftlə birgə axan su radioaktiv maddələrlə çirklənmiş olur. Bu gün həmin ərazilərdə (Bibiheybət, Suraxanı, Balaxanı, Binəqədi və s. ərazilər) kosmetik işlər aparılır, mazutlu göllər qurudulur və üzərinə torpaq tökülür. Bundan sonra nisbətən ucuz qiymətə satılan həmin torpaq sahələrində evlər tikilir. Orada əsasən çoxuşaqlı, kasıb ailələr məskunlaşır. Bununla həm özlərini, həm övladlarını, həm də gələcək nəsli radiasiyaya məruz qoyurlar.
PROBLEMİN HƏLLİ ÜÇÜN KOMPLEKS TƏDBİRLƏR GÖRÜLMƏSİNƏ EHTİYAC VAR
Qeyd edək ki, Avropa dövlətlərində 20 ildən artıqdır ki, radon proqramları həyata keçirilir. Azərbaycanda da radon proqramının hazırlanması vacibdir. Ekspertlərin qənaətinə görə, bu proqram kompleks şəkildə, Ekologiya və Təbii Sərvətlər, Fövqəladə Hallar, Səhiyyə nazirlikləri ilə birgə hazırlanmalı, Milli Məclisdə təsdiq olunmalıdır. İnsanların radon qazının təsirinə məruz qalmasının qarşısının alınması və ya onun təsirinin minimuma endirilməsi məsələləri bu proqramda öz əksini tapmalıdır.
Abşeron yarımadasında radioaktiv çirklənmələrin keyfiyyət və kəmiyyət parametrləri öyrənilməli, çirklənmiş ərazilər xəritələnməli, radioekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılması üçün müvafiq tədbirlər həyata keçirilməlidir. Təbii ki, yalnız bundan sonra radioekoloji vəziyyəti müəyyən qədər yaxşılaşdırmaq olar.
Son illərdə də bu sahədə bir sıra işlər görülməkdədir. Ölkə Prezidentinin 2006-cı il 28 sentyabr tarixli sərəncamı ilə təsdiq edilən "Azərbaycan Respublikasında ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına dair 2006-2010-cu illər üçün kompleks Tədbirlər Planı"na əsasən, həmin ərazilər təmizləndikdən sonra əhaliyə verilməlidir.
Eyni zamanda Fövqəladə Hallar Nazirliyi hündürmərtəbəli binaların tikintisinə ciddi nəzarət edir. Həmin binaların standartlara və ərazinin geoloji quruluşuna uyğunluğu təmin edildikdən, mühafizə tədbirləri görüldükdən sonra tikintisinə başlanılmasına icazə verilir. Hazırda Avropada və digər inkişaf etmiş ölkələrdə bina tikməkdən daha çətin və məsuliyyətli məsələ inşaat materiallarını sertifikatlaşdırmaq, inşa prosesini həyata keçirmək üçün aidiyyəti orqanlardan müsbət rəy almaqdır.
Digər tərəfdən, əhali özü də tikinti materialları alarkən sertifikat tələb edir. Bizdə əksinə, əhali bu işə çox məsuliyyətsiz yanaşır. Sağlamlığını qorumaq isə hər bir şəxsin özündən asılıdır.
Bu mənada əhali özü də aldığı to rpaq sahəsinin ekoloji cəhətdən təmizliyi, mənzilin tikilişi üçün istifadə etdiyi materialların tərkibinin sağlamlıq üçün zərərli olmaması məsələsinə ciddi diqqət yetirməlidir.
Xalid AZƏR.
Memarlar
Mən yüksək və böyük Arsax ölkəsinin hökmdarı, geniş vilayətin çarı, Böyük Həsənin nəvəsi, Vaxtanqın oğlu, Həsən Cəlal Dövlə və anam Xorişə xatun tərəfindən 1216-1238-ci illərdə bu məbəd inşa edilmişdir. Qafqaz Albaniyası dövlətinin ərazisi antik müəlliflərdən Strabonun, Klavdi Ptolemeyin və digər çoxsaylı yazılı tarixi mənbələrin məlumatlarına görə eramızın başlanğıcından VIII əsrin əvvəllərinədək cənubda Araz çayından şimali Qafqazadək, şərqdə Xəzər dənizinin qərb sahilindən Göyçə gölünün qərb sahilinədək geniş bir sahəni əhatə etmişdir. Bu yerlərdə qədim zamanlarda maldarlıq, əkinçilik və sənətkarlıqla məşğul olan müxtəlif dilli yerli tayfalar yaşamışlar.
Memarlar
Qənimət və qul ələ keçirmək məqsədilə qonşu barbar tayfalar tərəfindən tez-tez edilən qarətçilik yürüşləri və daxili iqtisadi problemlərin birgə həll edilməsi zərurətini eramızdan əvvəl burada tayfa ittifaqlarının yaranması və dövlətin meydana çıxmasına səbəb olmuşdur. Strabonun gözəl, ucaboy, ürəyiaçıq və səxavətli insanlar kimi xarakterizə etdiyi albanlar özlərini “ağuanlar”, yəni “mehriban insanlar”, yaşadıqları ölkəni isə “Ağuvan” adlandırmışlar. Qədim Roma və yunan mənbələrində isə dövlətin adı “Albaniya” şəklində yazılmış, tarixə elə bu adla da daxil olmuşdur. Zaqafqaziyanın ərəblər tərəfindən işğalı dövründə, VIII əsrin əvvəllərində bu dövlət dağılmışdır. Hal-hazırda Azərbaycan Respublikası ərazisində Qafqaz Albaniyasının zəngin memarlıq irsinə aid xeyli məbəd, kilsə və monastırlar var. Albaniyanın həqiqi tarixinin və abidələrinin öyrənilməsi sahəsində son vaxtlar milli tədqiqatçı alimlərimiz tərəfindən müəyyən işlər görülmüşdür. Eramızdan əvvəl I əsrin sonları, eramızın I əsrinin əvvəllərində yaşamış Strabon Albaniyada yaşayan tayfaların dini etiqadlarından bəhs edərək yazır ki, onlar Heli (günəş), Zevs (atəş), Selen (ay) ilahilərinə sitayiş edirlər. Xüsusi etiqad etdikləri Ay ilahisinin müqəddəs məbədi İberiya yaxınlığında yerləşir. Ölkədə günəş, ay və büdpərəstlik məbədləri ilə yanaşı çoxlu sayda atəşpərəstlik məbədləri də mövcud olmuşdur. Bu məbədlərin bir hissəsi sonralar xristian məbədlərinə çevrilmiş, əksər hissəsi isə islam dininin yayıldığı dövrdə dağıdılmışdır.
Memarlar
Antik müəllif Klavdi Ptolemey II əsrdə ölkədə 29 şəhər və iri yaşayış məntəqəsi olduğunu yazır. Məbədlərin inşasına və fəaliyyətinə rəhbərlik edən baş kahin çardan sonra ən hörmətli şəxs hesab olunurmuş. Məbədlərdən qaçıb meşələrdə gizlənən məbəd qulları kahinlərin göstərişi ilə tutulub müqəddəs zəncirlərlə bağlanır, bir il təmtəraqlı şəraitdə bəslənilib saxlanıldıqdan sonra məbəddə qurban verilirmiş. Vaxtilə Bakıda və ətraf ərazilərdə zəngin neft və qaz yataqlarının olması ilə bağlı gecə-gündüz fasiləsiz yanan təbii qaz məşəlləri bu yerləri əsrlər boyu atəşpərəstlərin ziyarətgahına çevirmişdi. Təbii məşəllər üzərində atəşpərəstlik məbədlərinin tikilməsi eramızdan əvvəl VII əsrdə Zərdüştlük dininin yayılması ilə əlaqədar idi. 390-cı ildə Albaniya İran dövlətinin hakimiyyəti altına düşdükdən sonra Sasani şahları, xüsusilə II Yezdegerd atəşpərəstliyi rəsmi dövlət dini kimi yaymaq məqsədilə Albaniya ərazisində bir sıra möhtəşəm müdafiə qalaları ilə yanaşı atəşpərəstlik məbədləri də tikdirirdi. Eramızın I əsrindən başlayaraq Roma imperiyası ərazisində yaranmış dini imperiya iqtisadi və mənəvi əlaqələri olan Zaqafqaziyaya da yayılmağa başlamışdı. Alban tarixçisi Moisey Kalankatuklunun Aqvan tarixi əsərində Qafqaz Albaniyasında xristian dininin yayılması müxtəlif kilsə və məbədlərin tikilməsi barədə qiymətli məlumatlar vardır. Tarixi mənbələrdə Alban kilsəsi apostol kilsəsi adlandırılır. Çünki xristianlığı Albaniyaya eramızın 54-57-ci illərində apostol müqəddəs Yelisey gətirib. Təqribən üç əsr sonra parfiyalı missioner müqəddəs Qriqorisin fəaliyyəti nəticəsində ermənilər büdpərəstlikdən əl çəkib 327-ci ildə xristianlığı qəbul etmişlər. Bu barədə Alban salnaməçisi Moisey Kalankatuklunun əsərində kifayət qədər məlumat vardır.
Memarlar
1130-cu ildə Gəncə şəhərində anadan olmuş, 1184-cü ildən ömrünün sonunadək Xaçın knyazlarının yanında xidmət etmiş alban salnaməçisi Mxitar Qoş özünün məşhur “Alban salnaməsi” əsərində bu tarixi faktı bir daha təsdiq edərək yazır: “...müqəddəs Yeliseydən müqəddəs Qriqorisə qədər 300 il keçmişdir”. “Aqvan tarixi” salnaməsindən mə’lum olur ki, İsa peyğəmbərin şagirdi müqəddəs Faddeyin xristian dinini yaymaq məqsədilə Ermənistanda başlamaq istədiyi missionerlik fəaliyyəti faciə ilə nəticələnmiş, büdpərəst erməni çarı Sanatruk müqəddəs apostolu tutdurub qətlə yetirmişdir. Apostol Faddeyin şagirdi müqəddəs Yelisey Qüds şəhərinə qayıdıb apostolun şəhid olduğunu bildirir. İsa peyğəmbərin din qardaşı müqəddəs Yakov xristianlığı təbliq etmək üçün müqəddəs Yeliseyi Albaniyaya göndərir. Çola vilayətində missionerlik etdikdən sonra ölkənin Uti vilayətinin Kiş kəndinə gələn müqəddəs Yelisey orada kilsə tikdirir.
Memarlar
Yalnız Qafqaz Albaniyası ərazisində deyil, ümumiyyətlə, Zaqafqaziyada tikilmiş ilk xristian kilsəsi olan məşhur Kiş məbədi hazırda Şəki rayonunun Kiş kəndində yerləşir. Yonulmuş möhkəm daşdan əhəng məhlulu ilə inşa edilmiş birnefli günbəzli bazalikadan ibarət olan məbədin divarlarının qalınlığı bir metrə yaxındır. Məbədin damındakı silindrik günbəz iti uclu piramida şəkilli örtüklə tamamlanır. Məbədin üzərində hazırda heç bir epiqrafik yazı olmasa da memarlıq planlaşdırma xüsusiyyətləri, kompozisiya fəndləri, inşaat üslubu və texnologiyası abidənin Alban memarlarının yaratdıqları qiymətli sənət əsəri olmasını sübut edir. Dəfələrlə bərpa və təmir edilmiş məbəd zəmanəmizə kifayət qədər yaxşı vəziyyətdə gəlib çatmışdır.
Memarlar
Vaxtilə məbədin üzərində onun müqəddəs apostol Yelisey kilsəsi olduğunu və 1244-cü ildə alban kilsəsinin arxiadiakonu Serafim tərəfindən yenidən qurulduğunu bildirən kitabə olmuşdur. XIX əsrin 30-cu illərində Alban kilsəsi Sinodun qərarı ilə rəsmən ləğv edildikdən sonra bir çox digər alban məbədləri kimi bu məbədin də kitabəsi təmiz pozulmuşdur. Bu məbəd əsrlər boyu Qafqaz Albaniyası kilsəsinin dini maarif mərkəzi olmuşdur. Maraqlıdır ki, məbədin yerləşdiyi kənd “din, etiqad, pərəstiş” mənasında 2000 ildən artıqdır ki, “Kiş” adlanır. Yaxınlıqdakı Qax rayonunun ərazisində, indi xalq arasında “Yeddi kilsə” adı ilə məşhur olan möhtəşəm alban məbədləri kompleksi isə uzun müddət alban kilsəsi yepiskopluğunun mərkəzi olmuşdur.
Memarlar
Memarlar
Memarlar
MemarlarVaqif ƏSƏDOV
Memarlar binaların və başqa tiklilərin texniki, iqtisadi , funksional və görünüşü baxımından planlaşdırılması və tikilməsi işlərini yerinə yetirən şəxslərdir.Onların əsas vəzifəsi tiklilərdən öncə yeni memarlıq nümunələrinin yaradılmasından ibarətdir.
Memarlıq sənətinə ənənəvi olaraq böyük önəm verilmişdir. Onlar keçmişdə tikililərin layihələndirilməsindən
tutmuş işlərin yerinə yetirilməsinə kimi rəhbərliyi bir nəfərdə cəmləyn dövlətə yaxın şəxsiyyətlər idilər. Müxtəlif dövrlərdən asılı olaraq onların iş istiqamətləri də müxtəlif olmuşdur. Məsələn, Roma imperiyası dövründə onların çoxu hərbi tiklilər üçün çalışmışlar (məs.Vitruvi). Zaman geçdikcə memarlar daha çox gözəl binaların salınması ilə məşğul olmuşlar (məs. Əcəmi Naxçıvani). Renessans dövründə memarların məşğul olduqları sahələrə heykəltəraşlıq da daxil olmuşdur.
XIX əsrdə sənaye inqilabı ərəfəsində memarlıq artıq ali məktəblərdə bir ixtisas kimi öyrədilməyə başlayır. Tikinti texnologiyasında böyük irəliləyişlər baş verir. Memarlıq məktəbləri təsis edilir. Texniki tərəqqi dövründə memarlıq sənətinin tikinti mühəndisliyindən ayrılması prosesi başlayır. Memarlar əsasən tikililərin xarici görünüşü ilə, digərləri isə tikinti işlərinin texnologoyası üzrə ixtisaslaşırlar. XX əsrdə tikililərin konstruksiyalarının mürəkkəbləşməsi sayəsində bu istiqamətdə daha da şaxələnmə baş verir. Getdikcə şəhər, kənd, daxili, tikinti fizikası, hündür binaların tikintisi və s. kimi yeni sahələr meydana gəlir.
Əcəmi Əbubəkr oğlu Naxçıvani (XII əsrin 20-ci ili - XIII əsrin əvvəli) memar, Naxçıvan memarlıq məktəbinin nümayəndəsi, orta əsrlər Azərbaycan memarı. Naxçıvandakı Yusif Küseyir oğlu türbəsinin 1162 və Möminə-xatun 1186 türbəsinin memarı. Həmçinin günümüzə gəlib çatmayan qoşа minarə və onları birləşdirən portalın da memarıdır.
Xalq arasında Atababa Günbəzi adlanan Yusuf ibn Küseyr məqbərəsi: . Məqbərənin məzar hissəsi yerin altındadır. Yerüstü qülləvari hissə piramida formalı səkkizguşəli çadır şəklində işlənmişdir. Məqbərənin çölə baxan tərəfi kərpic bloklarla hörülmüş naxışlarla bəzədilmişdir. Abidənin giriş hissəsində kufi xətti ilə yazılıb: "Bu, şərəfli dinimizin məşhur rəisi, islamın gözəlliyi, şeyxlər başçısı Hacı Yusif ibn Küseyrin məqbərəsidir. Şavval ayı yeddinci, əllinci və beş yüzüncü il (557/1162-ci il)."Məqbərənin üzərində kufi xətti ilə Quran dan dekorativ ayələr yazılmışdır. Girişin sol tərəfində memarın adı həkk olunmuşdur: "Əcəmi ibn Əbubəkr Naxçıvani."
Azərbaycanda daha gözəl və daha möhtəşəm bir məqbərə isə Möminə xatunun şərəfinə salınmış və xalq arasında Atabəy Gümbəzi kimi məşhur olan xatirə abidə: Mö'minə xatun Atabəy Şəmsəddin Eldənizin birinci arvadı idi və Azərbaycan Atabəylər dövləti nin yaranması, möhkəmləndirilməsi üçün çox böyük işlər görmüşdü. 0,1175 -ci ildə dünyasını dəyişir. Bundan az sonra Eldəniz özü də rəhmətə gedir və yalnız 1186-ci ildə başa çatmış məqbərənin tikintisini onların oğlu Cahan Pəhləvan davam etdirir. Bu məqbərə də yeraltı və yerüstü hissələrdən ibarətdir. Birinci qismə xatunun məzarı, ikinci hissəyə isə xatirə abidəsi daxildir. Məqbərə öz formasına görə kəsik onbucaqlını xatırladır. Giriş üçün nəzərdə tutulmuş fasadı çıxmaq şərti ilə qalan- bucaqların hamısı eyni cür işlənmiş və naxışlarla bəzədilmişdir. Məqbərənin üzərində kufi xətti ilə Qurandan ayələr həkk olunmuş haşiyə yerləşdirilib. Təqribən bir metr hündürlüyündə olan bu yazı minalanmış kərpiclərlə işlənmişdir və məqbərənin bəzəyi sayılır. Hündürlüyünə və monumentallığına baxmayaraq, məqbərə çox zərif və dikdir. Bu da onun qadın şərəfinə ucaldıldığından xəbər verir.
Novruz bayramı,Yeni Gün bayramı, Ərgənəgün Bayramı, Bahar bayramı- qədim xalq bayramı. (Farsca-نو روز — Nou ruz, Özbəkcə Navruz, Türkməncə Nowruz, Kürtçə Newroz, Qazaxca Naurız, Qırğızca Nooruz, Türkcə Nevruz, Krım türkcəsi Navrez)
Novruz Şimal yarımkürəsində astronomik yazın başlandığı, gecə-gündüz bərabərliyi günündə (Martın 20, 21, 22 də) keçirilir. Bir sıra xalqlar yaz fəslinin gəlməsini təbiətinin canlanması ilə bağlamış, bu münasibətlə şənliklər keçirmiş, onu yeni ilin başlanğıcı kimi bayram etmişlər. Qədim zamanlardan başlayaraq İran, Əfqanıstan, Tacikistan, Özbəkistan və bəzi başqa şərq xalqları ilə yanaşı azərbaycanlılarda baharın - yeni ilin gəlişini şənliklərlə qarşılayırdılar. Martın 21-i İran və Əfqanıstanda rəsmi təqvimin ilk günü sayılır. Novruz həmçinin Bəhai təqvimi üzrə ilin ilk günüdür.
Novruzun mənşəyi və tarixi
Novruz bayramının mənşəyi, onunla bağlı əsatirlər, miflər qədimdir. Tədqiqatçılar Novruz bayramının məhz yaxın şərqin qədim əkinçiliklə məşğul olan xalqlar arasında meydana gəldiyini söyləyirlər. Novruz bayramının ayr-ayrı tarixi və əfsanəvi şəxsiyyətlərin (Əfsanəvi İran şahları Kəyumərs (Avestada Qaye Mərdan) Cəmşid və başqaları) aıd ilə bağlamağa çalışmışlar. İslam dini və yaxın şərq və orta asiya ölkələrində yayıldıqdan sonra Ərəb xilafəti bu ölkələrin xalqlarının adət ənələrinin bayramlarını təqib etməyə başladı. Əsrlər boyu dini xadimlər müxtəlif təriqət nümayəndələri bu bayramı təbii və tarixi köklərindən ayırmağa çalışmış, ona dini, mövhumi libas geyindirməyə cəhd göstərmşlər. Hətta bəzi din xadimləri belə bir fərziyyəyə uydurmuşlar ki, Novruz bayramı guya IV xəlifə Əlinin hakimiyyətə (656-661) gəldiyi günlə əlaqədardır. Halbuki imam Əli iyul ayında hakimiyyətə gəlmiş, Novruz isə yazda bayram edilir. Əslində, xalqın bayramla əlaqədar keçirdiyi mərasimlər heç bir dini ehkamlar ilə bağlı deyildir. Əksər xalqlar o cümlədən azərbaycanlılar bahar bayramının əsl mahiyyətindən doğan bir sıra adət-ənənələri, oyunları indiyədək saxlamışlar. Orta əsr müəllifləri şərq ölkələrində İslam dini yazıldıqdan sonra da Novruz bayramında yaz ənənələrinin, əkinçilik təqvimi etiqadlarının möhkəm yer tutduğunu göstərirlər. Əbu Reyhan əl-Biruni (XI əsr) Novruz bayramı haqqında müxtəlif rəvayətlərdən onun yaranması səbəblərindən, bu bayram münasibətilə xalq arasında yayılmış adət-ənənələrdən bəhs etmiş, Novruz bayramının təbiətin oyanması əkinçilik təsərrüfatının başlanması ilə bağlı əsl dünyəvi bayram olduğunu qeyd etmişdir. Nizamül Mülk (XI əsr) “Siyasətnamə” əsərində Novruz bayramından yazın gəlişi ilə əlaqədar keçirlən kütləvi xalq bayramı kimi bəhs etmişdir. Novruzun gəlişi klassik şərq o cümlədən, Azərbaycan poeziyasında geniş yayılmış “bahariyyə” adlı lirik şerlərdə də təsvir və tərənnüm edilir.
Novruz dünya xalqlarının bayramı kimi
Hər bir xalq bu bayramla bağlı etnik, yerli milli xüsusiyyətlərinə uyğun, özünəməxsus mövsum nəğmələri, mərasim nəğmələri yaratmışdır.
Ümumilikdə Novruz İranda, Qafqazda və Mərkəzi Asiyada çox təntənəli şəkildə qeyd edilir. İran və Azərbaycandan əlavə Türkmənistanda, Tacikistanda, Özbəkistanda, Pakistanda, Qazaxıstanda, Qırğızıstanda bu bayram xüsusi təntənə ilə qeyd edilir. Albaniyada Sultan Nevruz bayramı dini bayram kimi Bəktaşilik təriqətinin davamçılar tərəfindən qeyd edilir.
Ümumiyyətlə Novruz dünyanın əksər ölkələrində bu xalqların nümayəndələri tərəfindən geniş şəkildə qeyd edilir. Bu cür məkanlar arasında Los-Ancels, Toronto, Londonu saymaq olar. Los-Ancels şəhərinin ocaq qalamağa dair sərt qərarları var, heç bir kəsə öz mülkündə ocaq qalamağa icazə verilmir. Hətta buna baxmayaraq Cənubi Kaliforniyada yaşayan və Novruzu qeyd etmək istəyən İranlılar və Azərbaycanlılar Kaliforniyanın çimərliklərinə gedir və ocaq qalamağa icazə verilmiş yerlərdə ocaq qalayırlar.
Novruzu kürdlər İraqda və Türkiyə ərazisində qeyd etdikləri kimi Parslarda Hindistanda və Pakistanda qeyd edirlər.
Novruz Azərbaycanda
Azərbaycanda adətə görə Novruiz bayramında göyərdilən səməni yazın gəlməsinin, təbiətin canlanmasının, əkinçiliyin rəmzidir. Azərbaycan kəndlisi səməni göyərtməklə növbəti təssərrüfat ilinə bərəkət, bolluq arzulamış, bayrama dörd həftə qalmış, hər çərşənbə axşamı və bayram günü tonqal qalamaqla, mahnı (“gün çıx!” nəğməsi və s.) qoşmaqla oda, atəşə, günəşə olan etiqad və inamını ifadə etmişdir. Bütün bu mərasimlər İslamdan çox-çox əvvəl mövcud olmuş qədim şərq ənənələrinin davamıdır.
Novruz bayramı qabağı adətən evdə həyətdə abadlıq, təmizlik işləri aparılır, ağac əkilir və s. Novruz bayramında şiriniyyat növləri (qoğal, külçə, fəsəli, paxlava, şəkərbura, şəkərçörəyi və s.) və plov bişirilir. Rəngbərəng yumurta boyanır, məcməyi və sinilərdə xonça bəzənir, şam yandırılır, tonqal qalanır, səməni qoyulur, ölənlərin xatirəsi yad edilir, küsülülər barışır, qohum-qonşular bir-birinə qonaq gedir, pay göndərirlər. Aşıqlar baharı mədh edir. Oğlan və qızlar təzə paltar geyib çalıb oynayır, yallı gedirlər. Cavanlar at çapıb, güləşir, küştü tuturlar. Novruz bayramında “haxışta”, “bənövşə”, “kos-kosa” oynayırlar.
ATİL BATİL ÇƏRŞƏNBƏ BƏXTİN AÇİL ÇƏRŞƏNBƏ
YÜKLƏMƏK İSTƏSƏZ DƏVAMİ TİKLƏYİN...
For more images of the completed building before its untimely fate, see the New York Times slide show of the project they dubbed Astrohome, Record Houses, and noticias arquitectura.
http://archidose.blogspot.com/
A more recent report indicates that the cause of the fire, which firefighters battled for three hours, is still unknown. Nobody was hurt in the blaze, as the owner in New York City at the time.
• UN Studio's VilLA NM Destroyed in Fire
The Time Herald Record Online reports, "A hilltop home that was featured in The New York Times was destroyed last night [February 5] by a roaring, smoky fire with blue and orange flames." The house, located in Bethel in upstate New York is the VilLA NM by Dutch architects UN Studio. The house was completed just last year.
Klassiklərimizin və müasirlərimizin yaratdıqları ədəbi əsərlər dünya mədəniyyəti xəzinəsində özünəməxsus şərəfli yer tutur. M.F.Axundovun, N.Vəzirovun, M.S.Ordubadinin, Q.Zakirin, M.Ə.Sabirin, C.Məmmədquluzadənin, M.P.Vaqifin, M.V.Vidadinin və bir çox başqa şair və yazıçılarımızın yaratdığı əsərlər indi də öz yüksək bədii-estetik əhəmiyyətini itirməmişdir.
Azərbaycan ədəbiyyatı ilə sıx bağlı olan sənət növlərindən biri də teatr sənətidir. Azərbaycanda teatr sənətinin kökləri xalqın fəaliyyəti, məişəti, şənlik və toy ənənələri, həmçinin dünyagörüşü ilə bağlıdır. Mərasim, ayin və oyunlardakı tamaşa elementləri müstəqil xalq teatrının yaranmasında mühüm rol oynamışdır. Azərbaycan xalq teatrı realist özəllik daşımış və əməkçi təbəqələrlə bağlı olmuşdur. Xalq teatrının repertuarını müəyyən etik məzmunlu kiçik tamaşalar (farslar) təşkil etmişdir. Azərbaycan professional teatrının təşəkkülündə xalq teatrı əhəmiyyətli rol oynamışdır.
Kökləri qədim zamanlara gedib çıxan teatr sənətinin tarixi M.F.Axundovun 1873-cü ilin mart və aprel aylarında Bakıda səhnəyə qoyulan "Lənkəran xanının vəziri" və "Hacı Qara" tamaşalarından başlanır.
Mürəkkəb inkişaf yolu keçmiş Azərbaycan teatrının reperturı bu gün daha genişlənib. Tamaşaçıların zövqünü oxşayan müxtəlif tamaşaları bu gün Azərbaycanda fəaliyyət göstərən Akademik Milli Dram Teatrında, Bələdiyyə teatrında, Pantomim teatrında, Gənc tamaşaçılar teatrında və digər teatrlarda seyr etmək mümkündür.
Müasir dövrümüzün ən maraqlı və ən populyar incəsənət növü hesab edilən kino xalqımızın həyatına nüfuz etmiş və onun ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Digər sənət növlərinə nisbətən yeni olan kinematoqrafiya tamaşaçı qarşısında insan qəlbinin dərinliklərini və yeni həyat üfüqlərini açıb göstərir. Milli kinomuz ildən-ilə zəngin təcrübə toplamış, xalqımızın həyatını və problemlərini əks etdirən müxtəlif növ və janrda xeyli əsər yaradılmışdır. Bu filmlər gələcək nəsillər üçün saxlanılmış, xalqımızın mənəvi sərvətinə çevrilmişdir.
Azərbaycan incəsənəti xalqımızın tarixi qədər qədim və zəngindir. Uzun və mürəkkəb inkişaf yolu keçmiş teatr, kino, musiqi və xalq sənətinin müxtəlif növlərinin tətqiqi Azərbaycan xalqının yüksək mədəni irsə malik olmasını sübut edir. Azərbaycanın mədəniyyət və incəsənət xadimləri milli mədəniyyətimizin dünyaya çatdırılması istiqamətində daim səy göstəriblər və qismən də olsa buna nail olublar. Azərbaycan muğamının YUNESKO tərəfindən bəşəriyyətin mədəni irs siyahısına daxil edilməsi, görkəmli kino ustası, kinodramaturq və kinorejiisor R.İbrahimbəyovun "Oskar" mükafatına layiq görülməsi və ümumiyyətlə, müxtəlif zamanlarda el sənətkarlarının düzəltdiyi əl işlərinin və toxuduğu xalçaların dünyanın məşhur muzeylərində mühafizə olunması buna əyani sübutdur.
.jpg)
LÜTFƏN ŞƏRHİNİZİ VERİN TA BİZDƏ MARAĞLANAQ VƏ ALİMİZ QİZİŞSİN
Image: © ArchPartners 2007
Construction start
Asymptote Architecture
166 Perry Street
New York, NY
Image: © ArchPartners 2007
166 Perry Street will be an eight-story condominium building between the historic blocks of Perry Street and Charles Lane in the heart of the West Village, steps from the Hudson River and its verdant waterside park.
The shape-shifting form is Asymptote Architecture’s direct but supple response to the site’s proximity to the Hudson River corridor, with its park and glistening water, as well as the busy thoroughfare of West Street and the now famous pair of high Modernist residential buildings next door, designed by Richard Meier.
Image: © ArchPartners 2007
“We wanted to design something that will reflect both the streets and the sky and become a flickering spectacle for those walking or driving nearby, especially along the West Side Highway... something playful that draws from and reflects the finer grain of the neighborhood, and provokes emotional and intellectual, as well as visual, responses.”
Hani Rashid
The angular geometry of the glass wall facade, described by Asymptote alternately as a “cascade,” “waterfall,” and “fractured crystal,” captures and reflects the surrounding atmosphere, resulting in an ever-changing perception of the building’s architecture in the context of the cobble stone streets and historic atmosphere of the West Village.
Image: © ArchPartners 2007
The facade at street level is sheathed in a perforated white metal scrim with computer-generated, laser-cut circular openings. This scrim provides texture and interest to passers-by while insuring privacy for the lobby and the maisonettes housed on the ground floor.
At the entrance these panels give way to a recessed space outfitted with two mechanized single-pane blue glass doors leading onto a lobby.
Image: © ArchPartners 2007
Image: © ArchPartners 2007
The lobby is a soft-edged, glowing capsule of space outfitted with artfully designed cove lighting and pale custom features and finishes: white lacquered walls with an integrated, built-in seating area upholstered in silver leather; a pale blue lacquered concierge desk; polished white concrete flooring with inset brushed aluminum panels, leading to the elevator bank; and a discreet area for mail and package storage.
Image: © ArchPartners 2007
Every apartment will occupy its own luminous corner of the building and be housed behind a technologically advanced, discreetly shimmering, sculptural cascade of glass that appears to materialize or dematerialize with the changing light of day.
Image: © ArchPartners 2007
Image: © ArchPartners 2007
Image: © ArchPartners 2007
By strategically angling the facade’s glass panes and innovating with interior layers of a translucent honey-combed material on the east and west sides of the building, Asymptote has conceived a structure that alternately reveals and protects, offering inspiring views from inside while concealing private life to the outside world, simultaneously suggesting poetic new directions for private architecture in the public landscape.
The building will contain 24 residences, 22 lofts and two penthouses with private terraces and lap pools.
166 Perry Street is scheduled for occupancy in fall 2008.
Architects: Asymptote Architecture
Developer: Perry Street Development Corporation LLC.
General contractor: J Companies LLC.
Asymptote Architecture arcspace features
July 9, 2007
Nərmin Kamal
ÜÇ QADIN
Bulvar kafelərinin arabes tüstüsündə
üç qadın
üç küçə qadını
İçdilər
Hər şeyin sağlığına içdilər
Yanlarına gələn kişilərin arvadlarının sağlığına
Dırnaqlarındakı boyanın sağlığına
Yağışın qarın sağlığına
Bizimki belə gətirdi
Amma acılara öyrəşilməz
Şeylər var dəyişməli
Üç-beş il sonra həyatlarında əlbət dönüş baş verəcək
Amma üç-beş il dediyin şey
Asan keçməyəcək
Onlar LƏKƏlidirlər
Amma dünyada
Varmı çirklənməmiş bir bulut
Unut bura qədər oxuduğunu, unut
Sonuncu martinini Ahmet Tellinin sağlığına açdılar
Göz qələmi və dodaq boyasıyla
Bir parça kağıza
Qalın-qalın köçürdükləri
Şerini oxudular
"dünyanın dışına atılmış bir adımdın sən
ömrümüzsə karşılıksız sorulardı, hepsi bu"
Ay sərbəsti şer saymayan, quqquluqu,
Sənin ananı, bacını, nəslini, soyunu
Gizlət, heç olmasa,
Demə bu çatışmazlığını
Qadınlar tüpürdülər
Söydülər qoşmabazların zatını
Nə gündəmdəydi orda
Həyatmı içkimi ədəbiyyatmı?
Alma Muğanli
Güzgüm əlimdə Dalğalar üstə gedirəmDalğalar, sahildən gedir dənizə sarıDəniz bir çəllək sevinc mənə pay verirVə gözlərim güləndə hər şey dəyişirDalğalar dönürYenidən sevilirəm, Yenidən sevirəmDodaqlarım gülümsəyirTarım yenidən çalır, güzgüyə baxıramHeç bir şey dəyişilməyibGüzgülər yenə məni ağlağan kilkəli qız göstərirBir də baxıram güzgüdə bir şey dəyişilibSevinc bir yamaq tək utancaq ürəyimə tikilib.
Göy tutqun!Yer qaranlıq!Bir sınıq gəmi!Bir cırıq yelkən!Bir kiçik dənizdə!...Dalğa çəkdi onları öz içinə...Hamı gəmiyə ağladı!Kim bildi ki günəşGəminin içində gizlənmişdi!...
Paltarlarımı;Ip üstünə sərmişəm!Yel əsir,Paltarlarım dalğalanır...Onları geyirəm,Dənizə bənzəyirəm!...
O tay mavı dənizlər!Bu tay yaşıl ormanlar!Ayla, günəş şəkli iləArada arazQıp-qırmızı qızarıb!
Sən günəş, mən ayHərdən yarıyam, hərdən yarıdan da azAncaq sən bütövlükdə yaşayırsanSən Və yalnız, sənGöyə və yerə nur səpələndirirsən və gündüz doğursanMən qaranlıq gecənin az ışığını da səndən alıramAmmaMən AZƏRBAYCAN bayrağının üstündə ulduzla yaşayıramVə sənMavı göylərdə sap-sarı quruyubsan
Zaqatala rayonu Böyük Qafqaz sıra dağlarının ətəyində Azərbaycanın şimal-qərbində yerləşir. Rayon şimal-şərqdə Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikası ilə, qərbdə Balakən rayonu ilə, şərqdə isə Qax rayonu ilə həmsərhəddir. Rayonun şimal-şərq ərazisində dağlıq, cənub və cənub-qərb hissədə düzənlik relyef üstünlük təşkil edir. Rayonda ən uca nöqtə Quton dağıdır. (3648 m). Düzənlikdə mülayim, dağlarda soyuq iqlim müşahidə olunur. Yanvar ayının orta temperaturu düzənlikdə -1°C, dağ-larda -10°C, iyul ayının orta temperaturu isə, müvafiq olaraq +24°C və +5°C olur. Burada ildə 600-1600 mm yağıntı düşür. Rayon arazisinın yarısı, əsasən dağlıq ərazilər, meşələrlə örtülmüşdür.
Zaqatala - beynəlmiləl rayondur. Burada əsasən azərbaycanlılar, saxurlar, avarlar, ingiloylar ruslar və başqaları yaşayır.
Rayonun ərazisində çoxsaylı tarix və mədəniyyət abidələri var.
Mərkəzi Zaqatala şəhəridir. Şəhər dəniz səviyyəsindən 535 metr hündürlükdə Azərbaycan Respublikasının paytaxtı olan Bakı şəhərindən 445 km aralıda, Tala çayının sahilində, Yevlax-Balakən şossesi yolunun üzərində yerləşir.
Telefon kodu: (994) 174
Rayon turizm idarəsi: Tel. 5 29 32
Necə getməli.
Avtonəqliyyatla: Bakı-Zaqatala avtobusları - 7 - 8 saat.
Qatarla: Bakı-Balakən -11 saat.
- Ümumi ərazi, [kv.km] - 1348.00
- Əhalinin ümumi sayı - 111600
- Kəndlərin sayı - 59
- Qəsəbələrin sayı - 2
- İri və orta müəssisələrin sayı - 71
- Məktəbəqədər uşaq müəssisələrinin sayı - 39
- Ümumtəhsil məktəblərinin sayı - 67
- Texniki, orta ixtisas və peşə məktəblərinin sayı - 4
Ali təhsil müəssisələrinin sayı - 2
Xəstəxanalar və tibb müəssisələrinin sayı - 10
Mədəniyyət ocaqlarının sayı - 143
Bələdiyyələr haqda məlumat
Zaqatala rayonunda 31 bələdiyyə fəaliyyət göstərir. Zaqatala bələdiyyəsi Zaqatala şəhərini əhatə edir. Rayonda elə bələdiyyələr vardır ki, onların tərkibində bir neçə kənd yaşayış məntəqələri vardır.
Ümumiyyətlə mövcud olan 31 bəldiyyənin tərkibində 1 şəhər, 1 şəhər tipli qəsəbə və 59 kənd yaşayış məntəqələri vardır.
01 yanvar 2004-cü il tarixə rayonda 110830 nəfər əhali yaşayır ki, onun da 83297 nəfəri kənd yerlərində məskunlaşmışdır
The Watercube associates water as a structural and conceptual "leitmotiv" with the square, the primal shape of the house in Chinese tradition and mythology
Architect Chris Bosse has sent us a series of photos of the National Aquatics Centre in Beijing - better known as Watercube - which officially opened on Monday 28th January 2008
The centre, which will host the swimming and diving competitions at the Beijing 2008 Olympic Games in August, hosted its first event, the Good Luck Beijing 2008 Swimming China Open, on February 4th.
The structure of the WATERCUBE is based on a unique lightweight construction, developed by China State Construction Design International (CCDI), PTW Architects, and ARUP, and derived from the structure of water bubbles in the state of aggregation found in foam.
Behind the totally random appearance hides a strict geometry that can be found in natural systems like crystals, cells and molecular structures - the most efficient subdivision of three-dimensional space with equally sized cells.
The transparency and apparent randomness is equally transposed into the inner and outer building-skins, made of inflated ETFE cushions
The reason for different coulours is The reflection of light changes the color; outside it reflects the sky and the outer layer is slightly tinted in blue, Inside the white prevails, the sun coming through highlights the ETFE and the structure
Unlike traditional stadium structures with gigantic columns & beams, cables & spans, to which a facade system is applied, the architectural space, structure and facade of the Watercube are one and the same element. 90% of the solar energy falling on the building is trapped within the highly efficient structural zone and is used to heat the pools and the interior area.
Rainwater from the roof is reused, recycled and redistributed alongside efficient pool filtration and backwash systems.
The design uses state-of-the-art technology and materials to create a visually striking, energy-efficient, and ecologically friendly building. Conceptually the square box and the interior spaces are carved out of an unconfined cluster of foam bubbles, symbolizing a condition of nature that is transformed into a condition of culture.
Together with the main stadium by Herzog & de Meuron, a duality between fire and water, Yin and Yang, is being created with all its associated tensions and attractions.
The Project was recently recognized at the Venice Architecture Biennale for "demonstrating in a stunning way, how the deliberate morphing of molecular science, architecture and phenomenology can create an airy and misty atmosphere for a personal experience of water leisure.”
Read previous Watercube arcspace feature.
Bosse was associate architect on the Aquatic Center for the 2008 Olympic Games in Beijing while working for Australian architects PTW. He has recently teamed up with Tobias Wallisser to launch a new architectural practice called pnyg:LAVA. the laboratory for visionary architecture.
Completed: 2008
Client: People’s Government of Beijing Municipality, Beijing SAM
Architects: PTW + CCDI + ARUP
PTW design team:
John Bilmon
Mark Butler
Chris Bosse
CSCEC+design team leaders:
Zhao Xiaojun
Wang Min
Shang Hong
ARUP:
Tristram Carfrae
Peter Macdonald
Kenneth Ma
Haico Schepers
Mark Arkinstall,
Steve Pennell
Stuart Bull
Book Introduction- An Evolutionary Architecture by John Frazer
bir təkamulluq memarliqi bu kitabin adidi (An Evolutionary Architecture ) bukitabi John farzer yazibdir bu kitab neçə vaqtidi ki çap olmurdi amma indi siteyə qoyulup hər kəs eliyə bullər yukliyə .... bu kitab 1995 -ci ildə çap olmuşdi.
Download PDFs
ŞAHSEVƏNLƏR MƏSCİDİ
Məscid 1882-ci ildə tikilmişdir. Binadan vaxtilə dövlət kitabxanası kimi istifadə edilib. Hal-hazırda məscid kimi fəaliyyət göstərir.
Ünvan: Şahsevənlər küçəsi.
GƏNCƏ
XALQ CUMHURİYYƏTİNİN BİNASI
Bina 1897-ci ildə tikilmişdir. Şəhər bələdiyyə idarəsinin binası olub. 1918-ci ildən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hökuməti ilk aylar burada fəaliyyət göstərib. Hazırda bina Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının istifadəsindədir.
Ünvan: Atatürk prospekti 262.
ALMAN KİLSƏSİ
Kilsə XIX əsrdə tikilmişdir. Tikintidə əsasən tuf daşından istifadə edilmişdir. 1915-ci ildə almanlar Gəncə şəhərindən köçən zaman bina Pravoslav kilsəsinin istifadəsinə verilmişdir. Binada indi Gəncə Dövlət Kukla Teatrı fəaliyyət göstərir.
Ünvan: Mirzə Abbas Abbaszadə küçəsi.
ŞAH ABBAS MƏSCİDİ
1606-cı ildə memar Şeyx Bahəddin Məhəmməd Amilin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Bu məscid cumə məscidi kimi tanınır. 1776-cı ildə binaya əlavə olaraq qoşa minarə tikilmişdir. Hazırda məscid dini bir ibadədgah kimi fəaliyyət göstərir.
Ünvan: Şah İsmayıl Xətai prospekti ilə Cavad xan küçəsinin kəsişməsi.
Səmərqənddə, Uluğbəy mədrəsəsinin divarlarındakı naxış. Sanki 20-ci əsrdəki bir sıra hadisələri öncədən hiss ediblərmiş
O mədrəsənin nə qədər qədim olduğunu bilmirəm..
Amma onu bilirəm ki,o işarənin kökü çox qədimə gedir..
Atəşpərəstlərdə günəş rəmzidi..və məğlubedilməzlik..
Rayonun ərazisində Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli 132 saylı qərarına əsasən Dövlət tərəfindən qorunan 100-ə yaxın abidə qeydə alınmışdır.
Bunlardan ən qədimi "Pəri qala"sı, "Armatay qala"sı, "Cingöz-qala"sı "Şeytan qala"sı, "Zaqatala qala"sı və başqalarıdır. Rayonun kənd yerlərində VI-VIII əsrlərdən qalmış 10-dan çox Alban abidələri mövcuddur.
Rayonun Mamrux, Mazıx, Muxax, Qəbizdərə, Yuxarı Tala və Yuxarı Çardaxlar kəndlərində VI-VIII əsrlərdən qalmış çoxlu Alban abidələri, qalaları vardır ki, maliyyə çətinlikləri üzündən onların yenidən bərpası mümkün olmasa da qismən də olsa qorunması sahəsində müəyyən işlər görülür. Yerlərdə mövcud olan məscidlərin isə hamısında yenidənqurma, bərpa işləri aparılmış, tarixi abidə kimi onların qorunması təmin edilir.
Zaqatala qalası 1830-cu ildə Zaqatala şəhəri ərazisində tikilmişdir. Qalada toplarla təchiz edilmiş güclü qarnizon saxlanılırdı. Zaqatala qalası Çar hakimiyyətinə qarşı bir sıra kəndli çıxışlarının yatırılmasında əsas dayaq məntəqəsi olmuşdur. Çar hakimiyyəti "Potyomkin" zirehli gəmisinin inqılabçı matroslarını Zaqatalaya sürgün etmiş və onlar Zaqatala qalasında yerləşdirilmişdi.
Zaqatala qalası tarixi abidə kimi dövlət tərəfindən qorunur.
Zaqatala qalasında saxlanılan matrosların inqilabi fəaliyyəti barədə yazıçı Qılman İlkin "Qalada üsyan" romanını yazmış və həmin əsər əsasında "Yenilməz batalyon" bədii filmi çəkilmişdir.
Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutunun əməkdaşı deyir ki, yerli icra hakimiyyətləri və bələdiyyələr abidələrin yerləşdiyi torpaqları satırlar
Bir qədər əvvəl kütləvi məzarlıq aşkarlanan Qubada tarix öz sirlərini açmaqda davam edir. Belə ki, şəhərin polis şöbəsi ilə üzbəüz evin həyətində torpağın çökməsi nəticəsində dərin quyu meydana gəlib. Məlumatlara görə, bu yerin 8-10 metr dərinliyində içərisi çiy kərpicdən hörülmüş geniş tuneli və qapıları olan otaqlar mövcuddur. Lakin uçulma təhlükəsi olduğundan quyuda çəkiliş aparmaq qeyri-mümkün olub. Bəzi məlumatlara görə, bu obyekt Quba xanlarına məxsus saraylardan biri ola bilər. Hadisə yerində olan polis əməkdaşları da burada tədqiqat aparılmasını vacib sayırlar.
Öyrəndik ki, Qubada tapılan yeraltı saray nəzarət altındadır. İlkin araşdırma zamanı məlum olub ki, saray Fətəli xanın dövrünə təsadüf edir. Quba rayon icra hakimiyyətinin mədəniyyət şöbəsinin rəhbəri Elxan Məhərrəmovun sözlərinə görə, artıq rayon icra hakimiyyətinin nümayəndələri həmin əraziyə baş çəkiblər. Hazırda tarixi abidə hesab olunan sarayın xarabalıqlarının toxunulmazlığını təmin etmək üçün ərazi polis tərəfindən nəzarətdə saxlanılır. Bununla bağlı müvafiq qurumlara məlumat verilib.
Xatırladaq ki, bir müddət öncə Qubada ermənilər tərəfindən qətlə yetirilmiş azərbaycanlıların məzarlığı tapılmışdı. Rayonun stadionunda təmir-bərpa işləri aparılarkən ərazidə ermənilər tərəfindən qətlə yetirilmiş 100-dən artıq insanın kütləvi şəkildə basdırıldığı böyük bir çala aşkarlanmışdı. Bununla əlaqədar olaraq AMEA-nın Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutu Quba rayonu ərazisində araşdırmalarını davam etdirəcək. İnstitutun elmi katibi Nəcəf Müseyiblinin bildirdiyinə görə, həmin ərazidə bu kimi bir neçə çalanın olması ehtimalı böyükdür. Hətta o zamankı hadisələrin şahidi olan rayon sakinləri də bunu təsdiqləyiblər. Bu səbəbdən institut tərəfindən axtarış-qazma işlərini həyata keçirmək üçün lazım olacaq avadanlıqların toplanması ilə bağlı hazırlıq işləri görülür. Bu məqsədlə dövlət tərəfindən vəsait də ayrılıb. Avadanlıq təchizatı işi yekunlaşandan sonra yeni axtarışlara başlanılacaq.
Abidələrimizə biganə münasibətdən söhbət açan N.Müseyibli deyir ki, Abşeron rayonunda tarixi abidələrimiz dağıdılır. Onun sözlərinə görə, Abşeron Mayakı yaxınlığındakı ərazidə olan qədim dövrə məxsus qəbir abidələri dağıdılır və həmin ərazidə tikinti işləri aparılır. Abşeronun qədim abidələrlə zəngin bir rayon olduğunu vurğulayan N.Müseyiblinin sözlərinə görə, rayonun ərazisindəki torpaq sahələri yerli icra nümayəndəliyi və bələdiyyələr tərəfindən satılır.
İnstitut əməkdaşının bildirdiyinə görə, qanunla hansısa bir ərazi satılarkən Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu və Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ilə razılaşdırılmalıdır. Yəni müvafiq komissiya həmin əraziyə baxış keçirməli, ərazidə tarixi abidənin olub-olmaması müəyyənləşdirilməlidir. Yalnız bundan sonra orada hər hansı tikinti işləri aparmaq olar. N.Müseyiblinin sözlərinə görə, xarici şirkətlər aparılacaq tikinti ilə bağlı sözügedən instituta məlumat versələr də, yerli şirkətlər bunu etmir: "Tikinti başa çatandan sonra bizə məlumat çatır ki, tarixi abidə yerləşən ərazidə kimsə bina tikib".
N.Müseyibli belə bir halın Xınalıq yolunun çəkilişi zamanı baş verdiyini də bildirib. Onun sözlərinə görə, yolun çəkilişinin bitməsinə bir neçə gün qalmış instituta həmin ərazidən insan skeletlərinin aşkarlanması ilə bağlı məlumat daxil olub. İnstitutun bununla bağlı konkret səlahiyyətinin olmamasını qeyd edən elmi katib səlahiyyətlərinin məsləhət verməklə bitdiyini bildirib.
ayna.az B.ÇİÇƏK
Şəhərsalma tariximizi özündə yaşadan və daş yaddaşımız kimi dəyərləndirilən İçərişəhərin özünəməxsus gerbi olacaq
Minillik tariximizin yaddaşı, milli -mənəvi sərvətimiz olan abidələrimizin qorunub bərpa edilməsi həmişə diqqətdə saxlanılır.
Paytaxt və bölgələrdəki tarixi tikililərin qorunub saxlanılması üçün verilən sərəncamlara uyğun həyata keçirilən tədbirlər sayəsində bir sıra abaqlıq və bərpa işləri aparılır, dağılmaqda olan abidələrin əvvəlki görkəminə uyğun təmir işləri davam etdirilir. Turizmin inkişafına diqqətin artırıldığı bir vaxtda belə tədbirlərin əhəmiyyəti böyükdür.
Bakının göz bəbəyi İçərişəhərdəki yenidənqurma işləri hər cəhətdən vacib və önəmlidir. Milli- mədəni irsimizə dövlət qayğısının təzahürü olaraq imzalanan fərman və sərəncamlardan sonra bu ərazidə aparılan bərpa və yenidənqurma tədbirləri İçərişəhərin əvvəlki simasının qorunub saxlanılmasında mühüm rol oynayır. Prezident İlham Əliyevin fərmanı ilə Nazirlər Kabineti yanında “ İçərişəhər” Dövlət Tarix- Memarlıq Qoruğu İdarəsinin yaradılması, Əsasnaməsinin təsdiq olnması ilə görülən islərin dəqiq istiqamətləri müəyyənləşdirilib. İdarənin nəzdində mənzil- kommunal və təmir xidmətindən, elmi- istehsalat bərpa emalatxanasından, elmi-mədəni mərkəzdən, “İçərişəhər” tarixi muzeyindən ibarət strukturların yaradılması planlı olaraq həyata keçirilən işləri sürətləndirdi.
İçərişəhərin Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyindən çıxarılaraq Nazirlər Kabineti yanında fəaliyyət göstərməsi ilə əlaqədar sərəncamdan sonra bu ərazidə aparılan qanunsuz və icazəsiz tikintilərin qarşısı alındı. Qoruğun Əsasnaməsinə müvafiq olaraq ümumi görünüşə xələl gətirməmək şərtilə aparılan təmir- bərpa və konservasiya işləri xüsusi komissiyaya tapşırıldı.
Bərpa işləri barədə məlumat verən idarənin rəisi Kamran İmanov bildirdi ki, Bakının emblemi olan Qız qalasının qarşısındakı taxta körpü yenisi ilə əvəz olunub. Qoruğun tarixi memarlıq abidələri haqqında ətraflı məlumatlar yazılmış broşürlər, kitabçalar, açıqcalar çap olunmuş, video-roliklər hazırlanmışdır. Ərazidə yerləşən abidələrlə tanış olmaq istəyənlər üçün “ İçərişəhər”in keramika üzərində xəritəsi hazırlanmışdır. Gələcəkdə turistlər üçün bələdçi olan və 85 abidənin ünvanını göstərən belə xəritələrin elektron variantı hazırlanacaq.
Qız qalası yaxınlığında yerləşən və 1964-cü ildə aşkar olunan Sıratağı abidəsindəki dini ayinlərin icra olunduğu müqəddəs yerlərin kompleks bərpası da planlaşdırılmışdır. Bunun özü Azərbaycanda bütün dünyaya örnək olan tolerantlığın tarixinin bir neçə əsr bundan əvvələ bağlandığını göstərir.
“Hazırda İçərişəhərdə bir sıra yerlərdə, o cümlədən Buxara və Moltanı Karvansarayının ətrafında, milli ornamentlərin əlavə ediləcəyi fasad və divarlarda, Milli Elmlər Akademiyasının bu ərazidə yerləşən Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyinin binasında da təmir işləri aparılır” deyən K.İmanov bildirdi ki, Qala divarlarında, Səftər Quliyev küçəsində xüsusi işıqlandırma sistemi quraşdırılıb. Belə sistem Böyük Qala, Qüllə, A.Zeynallı adına küçələrdə də tətbiq olunub. Bəzi kommunikasiya xətləri və qurğuları yeniləri, yol örtüyü daha yaraşıqlı üzlük daşları ilə əvəz olunmuşdur. Qədim, tarixi binaların memarlıq görkəminə xələl gətirən və sonradan inşa olunan tikililər sökülmüşdür. Bu ərazidə yaşayan sakinlərin və paytaxtın tarixi abidələrinə daha çox maraq göstərən turistlərin, Bakının qonaqlarının istirahətini təşkil etmək məqsədilə milli ornamentləri əks etdirən və müasir uslubda, yeni işıqlandırma sistemi tətbiq olunan köşklər hazırlanmışdır. Yaxın günlərdə quraşdırma işlərinə başlanılacaq.
Milli mənəvi sərvətlərimizin qorunmasına diqqətlə yanaşan YUNESKO və İSESKO-nun xoşməramlı səfiri, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın səyi nəticəsində görülən işlərin sürəti artır, əhatə dairəsi genişlənir . Əsas məqsəd odur ki, Mehriban xanım Əliyevanın misilsiz xidmətləri sayəsində YUNESKO-nun Dünya Mədəni İrs Siyahısına salınan İçərişəhərin memarlıq incilərinin əvvəlki görkəmi bərpa olunsun, qorunub saxlanılsın. “Hazırda İçərişəhərin baş planı hazırlanır” söyləyən K.İmanov görüləcək işlər barədə məlumat verdi. Qeyd olundu ki, İçərişəhərin idarə olunmasına dair “ Menecment plan” artıq hazırdır. İçərişəhərdəki milli- memarlıq nümunələrinə məxsus ornamentləri əks etdirən gerbin hazırlanması üzərində iş aparılır.
Gələcəkdə bu ərazidə xüsusi elmi- istehsalat layihələndirmə emalatxanaları yaradılacaq, nadir memarlıq inciləri bərpa ediləcək, arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkara çıxarılmış maddi-mədəniyyət nümunələri kompleks şəklində restavrasiya olunacaq.
Memarlıq incilərimizin canlı nümunələrindən sayılan İçərişəhərdəki unikal maddi mədəniyyət abidələri, tariximizin canlı şahidi kimi qorunmalı, gələcək nəsillərə ərmağan edilməlidir.
Tərsə Bəllağ ŞƏKİLLƏRDİ
Bəşər tarixində insan əlilə yaradılmış çox heyrətamiz möcüzələr yadigar qalmışdır gələcək nəsillərə. Onlardan biri də çinlilərin yaradan əlləri və bitib-tükənməz əməkləri ilə tikilən Böyük Çin səddidir. Çinlilər bu səddə Vanli Çançen deyirlər.
Sarı dənizin Lyodun körfəzinin sahillərindən başlayıb, Çinin şimal sərhədləri boyunca uzanan və Qobi səhralarından keçən səddin ümumi uzunluğu 4250 kilometrdən artıqdır. Böyük Çin səddi ilk dəfə Yeni eradan əvvəl 220-ci ildə Çin imperatoru Çin Şi-Xuandi tərəfindən cəmi on ilə tikilmişdir. Sonralar bu müdafiə xəttinin tikintisi yüz illərlə davam etdirilərək, on min l li uzadılmışdır. (1 li təqribən 576 metrdir).
Çin imperatorluğunun əsasını qoyan və Çini ən güclü dövlət kimi formalaşdıran imperator Çin Şi-Xuandi bu nəhəng divarı öz dövlətini şimalda yaşayan köçəri xalqların (o zaman Çinin şimalında qədim türklər yaşayırdılar) qəfil hücumlarından qorumaq üçün çəkdirmişdi. Həmin səddin bir tarixi əhəmiyyəti də ondan ibarət idi ki, o, dağınıq və tayfa halında yaşayan Çin xalqının milli birliyinin əsasını qoymuşdur və bu dağınıq xalqlar, əl-ələ verərək dünyanın ən uzun və ən nəhəng daş divarını tikmişdilər.
Səddin tikintisi ayrı-ayrı hissələrə bölünmüşdü və hər hissəni vahid plan əsasında bir tayfanın, qəbilənin əhalisi tikirdi. İmperator Çin-Şi-Xuandi tikintiyə ümumi rəhbərliyi qoşun böyüyü Men-Tyana tapşırmışdı. Men-Tyan isə tikintini vaxtında, yəni on il müddətinə tikib başa çatdırmaq üçün 350 min əsgəri və yüz minlərlə mülki adamı işə cəlb etmişdi. Mülki adamların içərisində şəhərli ustalar, əkinçi kəndlilər və on minlərlə həbsxana məhkumları vardı.
İmperator istəyirdi ki, onun tikdirdiyi nəhəng daş divarı heç bir qüvvə yıxa və ondan aşa bilməsin. Səddin birinci hissəsinin uzunluğu 2450 kilometr olmalı idi. Keçilməz dağlardan, dərin dərələrdən, susuz səhralardan keçən bu tikinti çox çətin şəraitdə aparılırdı. Tikintiyə inşaat materialları əllə daşınırdı. Və buna da yüz minlərlə insan əməyi sərf edilirdi.
Men-Tyan əvvəlcə səddin hər 100 metrliyində ucaldılan gözətçi qüllələrinin tikintisindən başladı. Bu sayaq qüllələrin sayı isə 25 mindən çox idi. Hər birinin hündürlüyü 12 metrə çatan qüllələr tamamlandıqdan sonra, qüllələrin arasında hündürlüyü 7,5 metrə, bəzi yerlərdə isə 10 metrə çatan və qalınlığı 5,5-6,5 metr olan daş divarlar tikilirdi.
Səddin bayır tərəfi yad torpaqlar adlanırdı. Buna baxmayaraq, ölkənin mühafizəsini yaxşı təşkil etmək naminə həmin yad torpaqlarda da 15 mindən çox gözətçi qüllələri tikilmişdi. Qüllədəki gözətçilər gündüzlər tüstü ilə, gecələr isə tonqal qalamaqla düşmənin gəldiyini xəbər verirdilər.
Deyildiyi kimi, 2450 kilometrlik səddin tikintisi cəmi on ilə - yeni eradan əvvəl 230-cu ildə başa çatdırıldı. Bu şərəfə imperator Çin-Şi-Xuandi Men-Tyanı böyük mükafatlarla təltif elədi. Amma, imperator bilmədi ki, bu nəhəng səddi tikib qurtarana qədər qarda, şaxtada, səhralarda aclıqdan, susuzluqdan, soyuqdan və ağır əməkdən ildə 400 mindən çox işçi həlak olmuşdu. Məhz buna görə də həmin dövrdən Çində belə bir xalq misalı yaranıb. "Hər kərpicin sayı qədər insan udan bu divarlar dünyanın ən uzun qəbiristanlığıdır". Bu deyimdə böyük həqiqət vardı. Çünki ölən adamlar Men- Tyanın əmri ilə qala divarlarına hörülürdü.
Sədd tikiləndən sonra onun mühafizəsi çox ciddi qorunurdu. Belə ki, bir neçə qülləni qoruyacaq 145 nəfərlik hərbi qarnizon, həm səddi, həm də səddin iç divarları boyu tikilmiş ambarları mühafizə edirdi. Səddin üstü çox geniş və enli idi. Divarların üstü ilə dörd piyada əsgər və ya üç atlı yan-yana gedə bilirdi. Divarların üstünə qalxmaq üçün iç tərəfdən çoxlu pilləkanlar qurulmuş və yağış-qar suyunu kənara atmaq məqsədilə daş novlar qoyulmuşdu.
Sonrakı bir neçə əsrdə Böyük Çin səddi daha 2000 kilometr uzadılaraq dünyanın ən böyük, ən uzun səddinə çevrilmişdir. Lakin o, yeni eranın VI əsrindən başlayaraq qüdrətli türk imperiyalarının güclü ordularının önünü saxlaya bilmir və öz keçilməz-aşılmaz müdafiə funksiyasını itirir. Orta əsrlər tarixindən məlumdur ki, qədim türk imperatorları Bilgə Xaqan, Mete, Çingiz Xan Böyük Çin səddini aşaraq ölkənin içərilərinə yerimişdilər.
Min sülalə imperatorluğu dövründə (XV-XVI əsrlər) Böyük Çin səddi yenidən bərpa edilərək bir daha Çin xalqını vahid məqsəd-Çin dövlətini yadellilərdən qorumaq uğrunda birləşdirdi. Elə o dövrdən də Böyük Çin səddi öz müasir görkəmini qoruyub saxlamışdır. Hazırda bu nadir və qeyri-adi tikinti qədim dünya insanlarının əlilə tikilmiş ən böyük möcüzələrindən biri olmaqla, Şərq aləminin nadir tarixi-memarlıq və maddi-mədəniyyət abidələrinin də ən qiymətli incisi hesab edilir.
Hər il Çinin şərqindən qərbinədək 4450 kilometrlik bir məsafədə uzanan Böyük Çin səddinin tamaşasına dünyanın müxtəlif iqlimlərindən milyonlarla turist gəlir. Bir də onu qeyd etmək yerinə düşər ki, həm də insan əli ilə yaradılmış möcüzələrdən ancaq və ancaq Böyük Çin səddi kosmosdan müşahidə edilir. O nazik bir xətt kimi Çin boyu uzandıqca uzanır. Bəli, Böyük Çin səddi-ölkənin ən böyük və ən möhtəşəm sənət abidəsi üç min ildir ki, Çinin simvoluna çevrilərək yaşayır və bundan sonra da min illərlə yaşayaraq gələcək nəsilləri əzəməti və qeyri adiliyi ilə heyrətdə qoyacaqdır.
From our earliest involvement with our Client it was determined that our commission should push the boundaries of corporate hotel design to a higher echelon. Our design for a pioneering and radical building would have the feel of a speciality `one-off´ hotel within an international chain.
This brief challenged the practice to create a new type of hotel while also breathing life into a strategically important but moribund site on the edge of the Glasgow′s City Centre Conservation Area.
Due to the tight timescale imposed by the Client, a Design and Build procurement route was considered the most appropriate form of contract. It is generally recognised however that this process could have conflicted with our aspirations and the client′s vision. Yet by careful design management and specification, we ensured that design quality and detailing would not conflict with financial and programming constraints. It is testament to the practice′s abilities that a quality landmark building, unlike any other example of design and build anywhere in the UK, has been unequivocally delivered. In doing so we kept our commitment to Glasgow′s Lord Provost and City Planners to create a unique and special building for the city.
Since opening in 2003, the Radisson SAS in Glasgow has won ten major national and international design awards, including the European Hotel Design Award for Best Hotel. It was the first UK hotel to win this award.
Naxçıvan şəhəri... Azərbaycan xalqının ilkin tarix və mədəniyyət beşiklərindən biri... Bu şəhərin yollarına, zaman küləkləri qaraldan daşlarına qədim bir müqəddəslik qanad gərib. Bu yerlər başdan-başa canlı tarix muzeyidir. 860 il bundan öncə tikilən Mömünəxatun türbəsi, bənzərsiz oymaları bir yana, bir əlvan rəngini, çalarını soldurmadan geniş meydanda gözəllik ilahəsi kimi ucalır, bir az aşağıda "Qızlar bulağı" qayalardan min-min mirvarilər kimi qopub güzgülənir... Naxçıvan şəhəri tarixin və bu günün həqiqətidir. Bəlkə elə buna görə bu yerin insanları həqiqəti hər şeydən uca tuturlar.
Naxçıvan Muxtar Respublikası nadir tarixi və bədii memarlıq abidələri ilə zəngindir. Bu abidələr xalqın mədəniyyətinin ən qədim qaynaqlarını bu günümüzədək gətirib çıxartmışdır.
Muxtar Respublikanın Ordubad şəhəri müvafiq hökumət qərarı ilə qoruq şəhər elan olunmuşdur. Naxçıvan şəhərindəki Yusif Hüseyn oğlunun türbəsi (1162), Mömünə Xatun məqbərəsi (1186), İmamzadə məscid və məqbərə kompleksi (XVII əsr), qədim Qala divarları (X-XIV əsrlər), Xan evi (XIX əsr), Ordubad rayonundakı Qeysəriyyə (XVII əsr), Cümə məscidi (XVIII əsr), Eyvaz türbəsi (XVIII əsr), Mədrəsə (XVIII əsr), Aza körpüsü (1826-cı il), Şərur rayonundakı Govur qala (ə.ə. II-I min illik), Oğlanqala (ə.ə. II-I min illik), Həmzəli kəndi yaxınlığındakı Aqbantəpə (e.ə. VI-V əsrlər), Qoşa Minarə (XIV əsr), Babək rayonındakı Daşqala mağarası (Sirab kəndi, e.ə. V əsr), Çalxanqala (Payız kəndi, IX əsr), Köhnə hamam və İmamzadə (Nehrəm, XVIII əsr), Culfa rayonundakı Gülüstan türbəsi (XII əsr), Əlincə qalası (VI-VII əsrlər), Nəiminin məqbərəsi (XIV əsr), Əshabül-Kəhf (e.ə. VII əsr), Ərəfsə körpüsü (XV əsr), Şahbuz rayonundakı eramızdan əvvəlki dövrə aid edilən Külüs qalası, Fərhad evi (orta əsr), Şapur qalası (XVII əsr) və başqa abidələr yüksək memarlıq nümunəsi kimi turistlərin diqqətini cəlb edə bilər. Dərc olunan məlumat kitablarında Muxtar Respublika ərazisində 450-ə yaxın abidənin yeri və tarixi dəqiq göstərilmiş, arxeoloji cəhətdən tədqiq olunmuşdur.
TARİXİ ABİDƏLƏR
Şirvanşah I Xəlilüllah zamanında Bakıda Şirvanşahlar sarayının bəzi binaları tikildi. Bu saray tikililəri ansamblı orta əsrlər Azərbaycan memarlığının ən yaxşı abidələrindən olub, XV-XVI əsrlər ərzində müxtəlif vaxtlarda tikilmiş bir sıra binalardan ibarətdir.Həmin vaxta qədər Şirvanşahların iqamətgahı Şamaxı şəhəri idi. Lakin XV əsrdə çox möhkəmləndirilmiş qalalardan biri və Xəzər dənizində əsas liman olan Bakının iqtisadi və siyasi yüksəliş ilə əlaqədar şirvanşah I Xəlülillah Bakını özünün yeni iqamətgahı seçdi.
Saray ansamblı bir neçə binadan ibarətdir: ən iri baş saray binası, Divanxana, Türbə, minarəli məscid, Seyid Yəhya Bakuvinin türbəsi ("Dərviş türbəsi") və köhnə məscidin qalıqları. Şərq tərəfdən tək dayanan "Murad qapısı" deyilən baştağ, ovdan və uçmuş hamamın qalıqları da saray tikililərinə daxildir. Hamar yonulmuş sarımtıl oxrya çalan yerli daşdan tikilmiş bütün bu saray binalar ansamblı o dövrün me'mar və rəssamlarının yüksək sənətkarlığından xəbər verən görkəmli me'marlıq əsəridir.
Sydney(Australia)
Samarkand-Uzbekistan
Ashkabad-Turkmenistan
Kiev-Ukraine
Palymra-syria
Azerbaijian-baku
Gunbezli hamam XIX esre aiddir.Gunbezli hamamin binasi qirmizi kerpicden insa olunmusdur. Hamam planda dordbucaqli olmustur. Hamamin esas bas giris qapisi simal terefdendir. Hamamin gunbezi qirmizi kerpicden tikilmisdir.Gunbezli hamam 6 otaqdan ibaret olub, 2 qapisi ve 6 penceresi var.Gunbezli hamam1985-ci ile kimi istifade ounmusdur.
Medeniyet Nazirliyinin istehsalat ve elmi berpa emalatxanasinin Quba sahesi uzre olan briqadasiterefinden 1986-87-ci illerde berpa isleri aparilmisdir. Berpa isleri basa catdiqdan sonar Gunbezlihamam 1991-92-ci illerde rayon gencler ittifaqinin Р вЂРІвЂќР‚Р’В°CinarР вЂРІвЂќР‚Р’Р† kicik muessesine icareye verilmisdir ve is aparmadiglarina gore muqavile sobe terfinden pozulmus ve yeniden 1993-cu ilin evvelinde Р вЂРІвЂќР‚Р’Р†AvanqardР вЂРІвЂќР‚Р’Р† kooperativi ile medeniyet sobesi muqavile baglamisdir. Lakin hemin kooperativ de bu vaxta kimi hec bir is gormemisdir. Bina baximsizliq uzunden, nemlikden pis veziyyet dusmusdur. Hal-hazirda hamamin veziyeti cox pis haldadir. Qapi-penceresi ogurlanmis, kanalzasiya sistemi tutulmus, hasarlari dagilmisdir. Hamamin icerisi berbad veziyyete dusmusdur. Son gunlerde hamamin etrafina demir barmaqliqlardan hasar cekilmisdir.
Bauhaus, Dessau, 1925-1926 (2
BAVHAVS(BAUHAUSE) :Bir Almanya Kələməsidi ; bir Memarliq və İşə gələn İncəsənət Məktəbxanasidi Bü məktəb xana Almaniyada 1919-ci ildən ta 1933-ci ilə qədər Çalişirdi Sənət Və Fənni Əlaqələndirə Və bir Mühüm Roli variydi Dizayn Və Fənnin İlişləkməyində....
Bavhavs Məktəbxanasi Valter Grüpyis(Dünyanin Taninmiş Memari) Tərəfinən Təsis Olmüşdi BAHAVS adi Bu Almanli Kələmələrdən Təşkil Olip:To build= Düzəliş üçün Hause=Ev
BAHAVS in Eşikdən Görkənən Şəkilləri
Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşən Bakı qədim və müasir şəhərdir. Bura gözəl tarixi abidələri, müxtəlif memarlıq üslublarında tikilmiş binaları, yaşıl parkları, qala divarları arasında salınmış qədim İçərişəhəri, bənzərsiz dənizkənarı bulvarı ilə hamını heyran edir. Şəhərin mərkəzi hissəsi Bakı buxtasına açılan amfiteatr şəklindədir. Onun dəniz sahili okean səviyəsindən 28 m-ə qədər aşağıda yerləşir.
İqlimi quru subtropikdir. Orta aylıq temperaturu yanvarda 3-4*S, iyulda 25-26*S -dir. İllik yağıntının miqdarı 300 mm-ə qədərdir. Bakı üçün güclü şimal küləyi - xəzri və cənub küləyi gilavar səciyyəvidir. İlin əksər günləri Bakıda külək əsir. Ona görə də bura "küləklər şəhəri" də deyirlər. Əhalisi 2 milyon nəfərdən çox olan Bakıda müxtəlif xalqların və millətlərin nümayəndələri yaşayırlar.
Bakı öz tarixinə görə qədim şəhərlərdən biridir. Onun ərazisində eramızdan əvvəl 3-1-ci minilliklərə aid arxeoloci materiallar tapılmışdır. Onun ərazisində yerdən çıxan təbii qazın alışmasından əmələ gələn od sütunları bir vaxtlar gecə-gündüz yanaraq ətrafa işıq saçmışdır. İnsanlar bu odları müqəddəs saymış ona sitayiş etmişlər. Təsadüfi deyil ki, Bakı atəşpərəstliyin mərkəzlərindən olmuş, burada çoxlu mə`bədlər və atəşgahlar salınmışdır. Dünyanın çox yerindən atəşpərəstlər bu diyara ziyarətə gəlmişlər. Müqəddəs odların sirri isə şəhərin ərazisində torpağın altındakı və dənizin dibindəki zəngin neft və qaz yataqlarındadır. Neft və qaz Bakıya şan-şöhrət gətirmişdir. Bunun sayəsində Bakı hələ orta əsrlərdə Yaxın və Orta Şərqin iri şəhərlərindən birinə çevrilmişdir. Səyyahların mə`lumatlarına əsasən hələ X əsrdə Bakıda neft hasilatı böyük gəlir gətirmiş, bura liman şəhəri kimi tanınmışdır. XII əsrdə Bakı ikicərgəli qala divarları və xəndəklə əhatə olunmuş möhkəm müdafiə edilən şəhər olmuşdur.
1901-ci ildə Bakı dünyada istehsal olunan neftin yarıdan çoxunu verirdi. Bu isə, şəhərin həm saneyə, həm də başqa cəhətdən sürətlə inkişaf etməsinə zəmin yaratmışdır. XIX əsrin sonlarından başlayaraq Bakıda qədim me`marlıq abidələri - Xəzər dənizinin sahilində tikilmiş "Qız qalası", məscidlər, karvansaralar, əzəmətli qala divarları, "Şirvanşahlar kompleksi" (XV əsr) ilə yanaşı, yeni müxtəlif üslublarda tikilmiş yeni binalar ucaldılmışdır. Bütün bunlara görə şəhər şərq və qərb me`marlıq üslublarını özündə birləşdirir, həm qədim, həm də müasir mədəniyyət mərkəzi təsiri bağışlayır. Qədim tarixi abidələr şəhərin qala divarları ilə əhatələnmiş, "İçərişəhər" adlanan hissəsində yerləşmişdir. Buraya çox vaxt "köhnə Bakı" da deyirlər. Bakı bu gün Azərbaycanın təhsil, elm, mədəniyyət və idman mərkəzidir.
Onun əsərlər toplusu aşağıdakı kitablardan ibarətdir:
1.Memarların təhsili və memarlığın əsasları 2.Tikinti materialları 3-4. Saray tikintisi 5.İctimai binalar 6-7. Şəxsi evlər 8.Su kanalları 9.Vaxtın ölçülməsi, Saatlar və Astronomiya 10.Maşınlar.
I və VII kitablar memarların, VIII-X kitablar isə daha çox mühəndislərin işlərindən bəhs edir. Vitruvi birinci kitabın III fəslində memarlıq haqqında yazır: “Memarlıq üç hissədən ibarətdir: tikinti, saatların düzəldilməsi və maşınların qurulması”. O, I - IX kitablarda tikinti sənətinin incəliklərini, su saatlarının düzəldilməsi və astronomiya haqqında öz fikirlərini təsvir etmişdir. Vitruvi bu əsərin X kitabında maşınların hazırlanmasından bəhs etdiyindən maşınqayıranlar üçün böyük maraq kəsb edir. VII kitabında o yazır: ” ...Maşınqayırma haqqında həmçinin Diades, Architas, Arximed, Ktesibios, Nimphodoros, Filon, Difilos, Democles, Karita, Polidos, Pirrhos, Aqesistaros (qədim yunan alimləridir) yazmışlar. Bunların kitablarından mən öz əsərim üçün gərəkli olan şeyləri götürərək, ümumi bir formada tərtib etmişəm, əsasən ona görəki, yunanlardan mənim həmyerlilərimə nisbətən daha çox əsər çıxıb”. Bununla o göstərir ki, romalılar o dövrdə maşınqayırma sahəsində heç bir orijinal şey ixtira etməmişlər, onlar sadəcə olaraq bunları yunanlardan öyrənmişlər.
Vitruvi öz kitabında ilk dəfə olaraq maşınlara və alətlərə tərif vermiş, onların texniki mahiyyətini açıqlamağa çalışmışdır. Burada qaldırıcı kranlardan, su dəyirmanlarından və döyüş maşınlarından bəhs edilir.
Memarlıqda da sütunların qurluşu, birlşməsi və proporsionallığı haqqında onun kitablarında yeni biliklər verilmişdir.
AzArcə görə insan bədəninin proporsionallıq sxemi – Leonardo da Vinçinin cizgisi, 1485/90, Venesiya
I əsrdə yaşamış qədim Roma memarı, mühəndisi və yazıçısı olmuşdur. Bizim eranın əvvəlində yaşamış yunan yazıçıları onu sadəcə olaraq Vitrivius adlandırmışlar. XV əsrdən sonra onun tam adı ilə bağlı müxtəlif mülahizələr çap olunmağa başlamışdır. Ona görə də, onun adını çox vaxt Faventinin göstərdiyi kimi Vitrivius Pollio adlandırırlar. Roma imperatorları Sezar və Avqustun dövründə yaşamış Vitruvi böyük hökmdarlar üçün döyüş maşınlarının hazırlanmasına, vacib tikintilərin layihələndirilməsi və həyata keçirilməsinə rəhbərlik etmişdir. Ömrünün sonuna kimi Vitruvi sarayla yaxın münasibətdə olaraq imperatorun maliyyə yardımı ilə yaşayıb yaratmışdır.
Onun yazdığı “Memarlıq haqqında on kitab” (yun. De architectura libri decem”) antik dövrdən bizə qədər gəlib çatan, öz dövrü üçün bu sahədə yeganə kitab olub, mühəndislik elminin əsaslarını müəyyən qədər özündə cəmləşdirən əsərdir. O da məlumdur ki, Vitruvinin əlyazmasında onun tərtib etdiyi cizgilər toplusu itmişdir. Yalnız XV əsrdən sonra onun işlərinə maraq artdığı dövrdə tərcüməçilər tərəfindən kitabda təsvir olunan qurğular mətn əsasında rekonstruksiya edilmişlər. Bu kitablaradan əlavə o təsviri sənətdə və memarlıqda proporsionallığın əsasını qoymuşdur. Sonralar bu “Vitruvi adamı” kimi geniş yayılmışdır.
1000 ilə yaxın tarixi olan abidələri dağıdıblar
Bu gedişlə oliqarxların sərvət ehtirası Azərbaycanı hərtərəfli çökdürəcək. Çünki elə vəziyyət yaranıb ki, külli miqdarda sərvəti olan məmur qrupu heç kəslə hesablaşmaq istəmir. Qarşılarına çıxan nə varsa, məhv etməyə, talamağa çalışırlar. Bu proseslər zamanı diqqətçəkən odur ki, məmurlar təkcə dövlət vəsaitini və ictimai əmlakı talamırlar, onlar həm də xalqın mənəvi sərvətlərini məhv etməkdən çəkinmirlər. Bununla bağlı dünən aldığımız bir məlumat isə bizi dəhşətə gətirdi. Belə ki, dövlət qurumlarında çalışan şəxslərdən biri bizə olduqca maraqlı məlumat verdi. Onun sözlərinə görə, bu günlərdə Neftçilər prospektində, Prezident Aparatının 100 metrliyində, Içəri Şəhərin ərazisində aparılan qazıntılar zamanı tarixi abidələr aşkarlanıb. Abidələr yeraltı yollardan və qədim tikililərdən ibarət olub. Eyni zamanda saxsı və metal qablar tapılıb. Fəhlələr dərhal işi dayandıraraq qazıntılar zamanı tarixi abidələrin aşkarlandığı barədə rəhbərliyə məlumat veriblər. Əraziyə gələn hökumət nümayəndələrindən biri tarixi abidələrin aşkara çıxdığının şahidi olandan sonra kimlərləsə əlaqə saxlayıb. Sonra isə tarixi abidələrin üstünün basırılmasını tapşırıb. Göstəriş verib ki, həmin ərazi betonlansın. Elə iş görülsün ki, abidələrlə bağlı kimsə araşdırma aparmaq istəsə belə, oranı yenidən qazmaq mümkün olmasın. Bundan sonra fəhlələr tarixi abidəni dağıdaraq üzərinə beton töküblər. Bu barədə bizə məlumat verən şəxs bildirdi ki, o, qazıntılar zamanı abidələrin tapılması prosesində iştirak edib. Onun sözlərinə görə, abidə “Qız Qalası”na bənzəyirmiş. Yeraltı yollar Xəzərə doğru tikilibmiş. Qazıntılar zamanı gümüş və qızıl sikkələr, döyüşçü dəbilqələri və xəncər də tapılıbmış. Əraziyə gələn yüksək rütbəli məmur bu əşyaları muzeyə verəcəyini söyləyərək onları aparıb. Lakin sonradan nə sikkələrdən xəbər olub, nə xəncərdən, nə də məmurdan. Qədim tikililəri isə betonlayıblar. Xatırladaq ki, həmin ərazidə “Hilton” oteli tikilməlidir. Bunun üçün Neftçilər prospektində yerləşən Milli Konservatoriyanın binasını sökmüşdülər. Ardınca Içərişəhərdəki bir çox yaşayış evlərini də dağıtdılar. Azərbaycan tarixini bu cür dağıtmaqla kifayətlənməyənlər qazıntılar zamanı aşkarlanan qədim tikililəri də məhv etməkdən çəkinməyiblər. Çünki onlara Azərbaycan tarixi yox, “Hilton” hotel lazımdır.
Tagli Korpu
Quba rayonunda kecmis muhendis tikililerinden dovrumuze qeder qalanlar icerisinde Qudyalcay korpusu muhum tarixi-memarliq ehemiyyetine malikdir.
XIX esrde Quba qezasinda 7 korpu olmusdur. Haqqinda danisdigimiz koprunun insasi baslanan vaxta onlarin hec biri salamat qalmamisdir. Korpunun salinmasi zeruretiXVIII esrin axirlarinda XIX esrin evvellerinde meydana gelmisdir. 1851-ci ilde Qudyalcayda direkler uzerinde taxta korpu tikilir. Lakin bu korpu cox qalmir. Ona gorede onun yerinde yeni korpu salmaq lazim geldi. Bu ise ise 1894-cu ilde baslandi. Onun deyeri 78.000 manat deyerinde mueyyen edilmisdir. Korpunun 19 direk uzerinde tikilmesi nezewrde tutulmusdu. Lakin koprunun tikinti prossesinde asirimlar ixtisar olunmus ve o 14 das dayaq uzerinde tikilmisdir. Yarimdairevi bicimli taglar sistemi bismis kerpicden horulmus ve bir birinden 11,1 metr arali olan dayaqlara soykenir. Korpunun taglari altindan her iki sahildeki yasayis menteqesinin sairane menzeresi acilir.Korpunun 70 sm eninde tagi esas kerpici horgusu ile birlikde tikilmisdir. Tag dayaglarinin istinad etdiyi mohkem korpunun bunovreleri yaxsi yonulmus daslardan horulmusdur. Subhesiz ki, bu korpu bir memarliq eseridir. Buna gorede o dovletin muhafize etdiyi memarliq abidelerinin siyahisina daxil edilmisdir.
Tebriz'in bulunduğu coğrafya nedeni ile, İran'ın batı kapısı olarak görülür bu yüzden birçok modern yapı ve etkinlik, İranda ilk olarak Tebrizde yapılmıştır veya görülmüştür. Bu yüzden çoğu Tebrizli iranın ilk modern hayata geçen şehri olarak görürler. En önemli ilkleri böyle sıralaya biliriz:
İranda 1811'de ilk matbaa evi Tebrizde kuruldu. İranın ilk modern okulu Tebrizde Hasan Roşdiye tarafından 1888 kuruldu.İranın ilk işitme engelliler okulu Cabbar Bahçıvan tarafından 1924 yılında Tebrizde kuruldu. İranın ilk özel dahi çocuklar okulu 1926 yılında Almanlar tarafından Tebrizde kuruldu. İranın ilk ana okulu 1923 yılında Tebrizde kuruldu. İranın ilk belediyesi, şehir meclisi ve belediye sarayı Tebrizde kuruldu. İranın ilk modern polis teşkilatı Tebrizde kuruldu. İranın ilk ticaret odası 1906 yılında Tebrizde kuruldu. İranın ilk madeni para darphanesi Tebrizde işe başladı. İranın ilk umumi kütüphanesi Tebrizde kuruldu. İranın ilk sinema salonu 1900 yılında Tebrizde kuruldu, ayrıca 1921 yılında Tahranın ilk sinema salonunu bir tebrizli kurdu. İranın ilk tiyatrosu ve tiyatro grubu Tebrizde kuruldu. İranın ilk modern fabrikası Tebrizde kuruldu. İranın 1900'lü yıllardaki telefon sistemine kavuşan ilk şehri Tebriz idi. İranın ilk kadın derneği Tebrizde kuruldu. İranın ilk öğrenci yurdu Tebrizde kuruldu.
2007 Ağustos ayında qəhramanmaraş xeyrullah Mahallesi 990 ada 2 ve 58, 266 ada 18 ve 19 parselinde yer alan arsanın "kültür, sanat, bilim, yöre ve çevre değerlerinin, kentin gereksinimi olan yeşili olabildiğince içine alarak tasarlanacak, insan ölçeğine görsel ve fiziksel olarak duyarlı, açık ve kapalı mekanlarla; Kentlinin farklı gereksinimlerine yirmi dört saat yanıt verebilecek, çok aktiviteli bir kent merkezi; Kentliyi buluşturma, sanatla kaynaştırma, eğitme, eğlendirme, bilgilendirme, dinlendirme, doyurma mekanlarının iç içe olduğu bir merkez düşünülmesi" isteğiyle bir yarışma açıldı. Yarışma geçtiğimiz günlerde sonuçlandı.
1. Ödül
Özgür Bingöl, Y. Mimar, MSÜ (Ekip Başı)
İlke Barka, Y. Mimar, MSÜ
Emre Savga, Mimar, MSGSÜ
Danışmanlar
Nermin Tirben, P. Mimarı, AÜ
A. Günkut Barka, İnş. Müh., İTÜ
Yardımcı
Tuba Türkmen, Mimar, MSGSÜ
2. Ödül
Prof.Dr. T. Nur Çağlar, Y. Mimar, ADMMA
Zehra Aksu, Mimar, GÜMMF
Dr. Adnan Aksu, Y. Mimar, GÜMMF
Nihat Eyce, Mimar, GÜMMF
Yardımcılar
Atilla Aksu, Jeofizik Müh., AÜ
Serkan Nurman, Tek. Res.
Vasili Zlatovcen, Öğrenci
3. Ödül
Mustafa Yıldız, Y. Mimar, MSÜ
Yardımcılar
Necip Güven, İnş. Müh., YTÜ
M. Buğra Yerliyurt, P. Mimarı, İÜ
1. Mansiyon
Kumru Alpaydın, Mimar, Anadolu Ü., Ekip Başı
Yardımcılar
Necdet Beker, Mimar, Osmangazi Ü.
İlke Senli, Öğrenci
Mercan Doğan, Öğrenci
Erhan Coşkun, Hacettepe Ü., Maket
2. Mansiyon
Umut İnci, Mimar, Anadolu Ü.
Esmahan Devran İnci, Mimar, Anadolu Ü.
3. Mansiyon
Zeki Şerefoğlu, Y. Mimar, YTÜ (Ekip Başı)
Kağan Kılıç, Mimar, YTÜ
Yardımcılar
Bedia Öztürk, Mimar
Cengiz Ayyıldız, Mimar
Rahmi Gümrükçü, Mimar
4. Mansiyon
Mehmet Albayrak, Mimar, ODTÜ
Orçun Köken, Mimar, ODTÜ
Volkan Dağlı, Mimar, Osmangazi Ü.
Yardımcılar
Selami Ekinci, Mimar, YTÜ
Çiğdem Çörek, Şehir Plancısı, GÜ
5. Mansiyon
İlhami Kurt, Mimar, İTÜ
Adnan Titiz, Mimar, İTÜ
Danışmanlar
Prof.Dr.Hasan Şener, Y. Müh. Mimar
Cafer Bozkurt, Y. Müh. Mimar
Yardımcılar
Hasan Yirmibeşoğlu, Y. Mimar Şehir Plancısı
Rukiye Eryaşar, İçmimar
Satınalma
Derya Ekim Öztepe, Y. Mimar, YTÜ
Ozan Öztepe, Y. Mimar, YTÜ
Yardımcılar
Ali Çalışkan, Mimar, UÜ
Feyzi Marizoğlu, İnş. Müh., KTÜ
Altuğ Coşkuner, P. Mimarı, 9 Eylül Ü.
Satınalma Başı
Nimet Aydın, Y. Mimar, GÜ, ODTÜ, Ekip
Kezban Düzdağ, Peyzaj Mimarı, AÜ
Yardımcılar
Seda Aydın, Mimar, KTÜ
Ali Düzdağ, Mimar, İTÜ
Mevlüde Gervan, Mimar, KTÜ
Tuğrul Büyükköken, Mimar, Selçuk Ü.
Gülcan Kaya, Mimar, GÜ
Ebru Öztürk, Mimar, Anadolu Ü.
Sibel Kalaycı, Mimar, AnadoluÜ.
Levent Darı, İnş. Müh., ODTÜ
Satınalma
Fatih Babaoğlu, Mimar, İTÜ
Satınalma
Mehmet Zafer Ünal, Y. Mimar, YTÜ
Danışman
Bike Ünal, Mimar
Satınalma Başı
Murat Cellat, Mimar, Osmangazi Ü., Ekip
Kazım Türksöz, Mimar, Osmangazi Ü.
Ayhan Abanozcu, Mimar, GÜ
Sinem Bultan, Mimar, Osmangazi Ü.
Ecevit Yıldız, Mimar, Osmangazi Ü.
Yardımcılar
Esra Önem Cellat, Mimar
İdil Türksöz, Mimar
Satınalma
Cemal Ercan, Y. Mimar, DGSA
Murat Parlak, Mimar, Balıkesir Ü.
Yardımcılar
M. Selim Sancılı, Mimar, Osmangazi Ü.
Eren Bora Ercan, Mimar, 9 Eylül Ü.
Zeynep Yılmaz, İnş. Müh.
Satınalma
Adnan Ural, Mimar, ODTÜ (Ekip Başı)
Belemir Güzer, P. Mimarı, AÜ
S. Gül İşlek, Mimar, GÜ
Yardımcılar
Simtaç Hocaoğlu, P. Mimarı, AÜ
Ayşe Şebnem Arbak, P. Mimarı, Bilkent Ü.
Sevil Yılmaz, P. Mimarı, AÜ
Serra Sezin Bektaş, P. Mimarı, Bilkent Ü.
Nejat Semerci, Grafik Tas., Hacettepe Ü.
Murat Salcıgil, Öğrenci
Satınalma
Sezai Tuğrul Agun, Mimar, ADMMA
Yardımcı
İ. Erol Ceyhan, İnş. Müh., EDMMA
Satınalma
Can Şimşek, Mimar, GÜ
Danışmanlar
Metin Şimşek, İnş. Müh., ADMMA
Cem Şimşek, İnş. Müh., Balıkesir Ü.
Ebru Ersoy, P. Mimarı, Ege Ü.
Satınalma
Cihan Sinan Bostancı, Y. Mimar, YTÜ
Emrah Çetinkaya, Y. Mimar, YTÜ
Yardımcılar
Hakan Koca, Y. İnş. Müh., Kocaeli Ü.
Ali Rıza Çağatay Güzel, P. Mimarı, İÜ
Rıza Naci, Mecid Mecidî’nin Gökyüzü Çocukları adlı filmiyle İran Sinemasında tanınmaya başladı. Daha sonra yine aynı yönetmenin Yağmur filminde bir mimarı canlandırdı. Rıza Naci oynadığı filmlerde, Güney Azerbaycan’ı ve anadili Türkçe’yi karakterlerine yansıtıyor ve bu yönüyle de ilgi çekiyordu.
Rıza Naci, 58. Berlin Film Festivali’nde Mecid Mecidî’nin yönettiği "Serçe Sesleri" adlı filmdeki performansıyla "En İyi Oyuncu" seçildi. Naci bu filmde, taşrada bir devekuşu çiftliğinde çalışan işçiyi canlandırıyor. Devekuşlarından biri kaçmaya yelteniyor ve işçi de engel olmaya çalışıyor; ancak devekuşu başarılı bir şekilde kaçınca, işçi de işinden oluyor. Sonrasında Tahran’da eskicilik yaparken kaza geçirip yatağa mahkûm oluyor. Sonra iyileşiyor ve elden kaçırdığı devekuşunun döndüğünü, kendisinin de işe dönebileceğini öğreniyor.
Naci, bu rolüyle çok takdir toplamış ve İran Fecr Film Festivali’nde de en iyi oyuncu adayı olmuştu.
Son kitabın 1,5 milyon nüsxəsi satılıb
Nəinki uşaqların, hətta böyüklərin də sevimli əsərinə çevrilən "Harri Potter" yenə də rekord vurmaqda davam edir. Belə ki, "Harri Potter" kitabının son bölümü ilə maraqlananların sayı inanılmaz dərəcədə artıb. Təkcə amazon.som internet saytında verilən sifarişlər 1 milyon 600 minə qədərdir. Hazırda kitabın 1,5 milyondan artıq nüsxəsi satılıb.
Bakıda "Bədirlənmiş Ay Körfəzi" və "Aypara Sarayı" adlı iki göydələn inşa ediləcək. Cənubi Koreyanın "Heerim Architecs" şirkəti dünyada ilk dəfə olaraq çoxmərtəbəli bina tikintisi konsepsiyasını və belə tikililərin memarlıq üslubunu dəyişərək paytaxtımızda analoqu olmayan kompleks inşa etmək niyyətindədir.
Şəhərin Şərqə mənsub olduğunu vurğulamaq üçün "Bədirlənmiş Ay Körfəzi" (Full Moone Bay) və "Aypara" sarayının da yer alacağı "Kaspi Plyus" (Caspian Plus) kompleksləri Bakı buxtasının qərb və şərq künclərində inşa ediləcək.
Layihənin maraqlı cəhəti odur ki, indiyədək yalnız Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində tətbiq edilən inşaat texnologiyası Bakıda təkrarlanacaq. Belə ki, Dubaydan sonra Bakı, dəniz sahilində göydələnin inşası üçün süni ada yaradılacaq ikinci şəhər olacaq.
"Ay" binaları Bakı buxtasına girişdə yaradılacaq və qonşu olacaq iki adada tikiləcək.
"Bədirlənmiş Ay Körfəzi" faktiki olaraq yumru disk və yuxarı künclərindən birində dəlikli binadır. Ecazkar memarlıq həlli sayəsində binanın görünüşü ona hansı tərəfdən baxıldığından asılı olaraq dəyişəcək. Məsələn, şimaldan baxılanda bina parlaq şüşə göydələn, şərqdən yastı və yuxarı küncü dəlik dairə, qərbdən - üçkünclü hündür bina, cənubdan isə bədirlənmiş aya oxşayacaq.
Bu binanın ön tərəfi Corc Lukasın "Ulduz Savaşları" filmindəki "Ölüm Ulduzu"nu təkrarlayır, yan tərəfdən isə banana bənzəyir.
Binanın dəyişən görkəmi müxtəlif kompotentlərdən istifadə sayəsində mütəhərrik memarlıq üslublu, indiyədək dünyada yalnız Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Malayziyada inşa edilmiş tikililərdə olduğu forma kəsb edəcək.
Ön tərəfdən bina diaqonal qəfəsvari struktura malik olacaq, arxadan isə altıgüşəli şanalarla örtüləcək.
Kompleksdəki əsas bina olacaq "Bədirlənmiş Ay Körfəzi" 382 nömrəlik, 104182 kvadrat metr ümumi sahəyə malik 35 mərtəbəli lüks hoteldir. Burada bəzi nömrələr "kral" tipli olduğundan, çox böyükdür.
Binanın ümumi hündürlüyü isə 158,68 metr təşkil edəcək.
Hotel binanın sərhədləri ətrafında ilan kimi qıvrılan podium tipli tikili vasitəsilə "Küləklər Sarayı-1" və "Küləklər Sarayı-2" adlanacan iki yaşayış binası ilə bağlanacaq.
"Bədirlənmiş Ay Körfəz"inin "əkiz qardaşı" isə aypara formasında olacaq "Kaspi Plyus" kompleksindəki "Aypara Sarayı" ("Crescent Place) olacaq.
Bina daxildən təbii ki, aypara formasında olmayaraq, tikilinin nəhəng ölçüləri nəzərə alınmaq şərtilə ənənəvi formalı qübbə və sütunlara söykənəcək.
32 mərtəbəli bu bina da 221 nömrəlik lüks hoteldir. Bundan başqa, "Aypara Sarayı"nda 128 modern mənzil də yerləşəcək. Mənzillər və nömrələrin ümumi sahəsi 128140 kvadrat metr təşkil edəcək.
Hotelin arxasında isə 4 hündürmərtəbə bina olacaq ki, onların üçü yaşayış göydələnləridir. Ən yüksək, 43 mərtəbəli və hündürlüyü 203 metrə bərabər bina isə yalnız ofislər üçün nəzərdə tutulub.
"Heerim Architects"dən verilən məlumata görə, bu iki böyük layihə Bakının simasını dəyişəcək, Azərbaycan paytaxtını dünyanın ən urbanistik, qeyri-adi və ecazkar binalarının məkanına çevirəcək.
Tikinti işlərinin nə zaman başlanacağı barədə isə şirkətdən heç bir konkret məlumat verilmədi.
Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətindən isə bildirildi ki, Cənubi Koreya şirkətinin layihələri müzakirə olunur: "Onların qəbul edilmə ehtimalı böyükdür. Tikinti işlərinin başlayacağı tarixə gəldikdə isə, bu barədə indi dəqiq heç nə deyə bilmərik. Layihəyə bütün aspektlərdən baxılandan sonra qərar veriləcək. Düşünmürük ki, prosesdə ləngimələr olsun".
Fəqət, Cənubi Koreya şirkətinin layihələri birmənalı qarşılanmır.
Azərbaycan Müstəqil Ekologiya Forumunun eksperti Sulduz Vəliyevin dediyinə görə, Bakı buxtasında iki süni adanın yaradılması və üstəlik də orada binalar komplekslərinin inşası ətrafı mühitə ciddi ziyan vura bilər.
"Bakı buxtası onsuz da böyük çirkab nohuruna dönüb. Şəhərin kanalizasiya, məişət və kanalizasiya tullantıları bura təmizlənmədən axıdılır. Sahildə üfunət qoxusundan durmaq olmursa, buxtadakı suda balıqlar bir yana, artıq planktonlar da zəhər daşıyıcılarına dönüb. Belə şəraitdə buxtanı təmizləmək, orada ekoloжi normallaşdırma işləri aparmaq əvəzinə orada böyük tikinti meydançası açmaq buxtanın ekologiyasını məhv edə bilər", - S.Vəliyev bildirib.
Onun sözlərinə görə, Bakı buxtasında iki süni adanın yaradılması burada dəniz suyunun axın cərəyanın istiqamətinə ciddi təsir göstərəcək, buxta "ölü su" məkanına dönəcək, daha sonra isə dəniz suyunda güclü yosunlaşma prosesi başlanacaq. Məzkur olaylar isə Bakı buxtasınıı ekoloжi fəlakət zonasına döndərə bilər.
Milli Elmlər Akademiyasının dəniz mühiti sektoru isə hesab edir ki ki, Bakı buxtasının akvatoriyası zəhərli və təhlükəli kimyəvi maddələrlə qarışıqlardan təmizlənməlidir.
Zərərli qarşıqların normadan dəfələrlə artıq olması nəticəsində burada balıqlar, mollyusklar və yosunlar məhv olur. Buxtanın dibinin əksər hissəsi qalın mazut layı ilə örtülüb ki, bu da dəniz suyunun təkrar çirklənmə mənbəyidir. Neft layının yayılma arealı isə akvatoriyanın hədd sularından da kənara çıxaraq sahilyanı zolağa sızıb. Bura ildə orta hesabla 332,2 milyon kubmetr kanalizasiya suyu axıdılır ki, onun da 213,03 milyon kubmetri təmizlənmir.
Hazırda Bakı buxtasının suyunda 9 min ton neft, 250 kq ton fenol, 340 kq səthi fəal sintetik maddələr, 221 kq metal, 99100 ton üzvi birləşmələr, 219,6 ton qarışıqlar və 221 kq kimyəvi turşular var. Çirkləndirici Maddələr İndeksinə görə, Bakı buxtasının akvatoriyasını bütünlüklə VI, çox güclü çirklənmə zonası saymaq olar.
Bütün bunlardan savayı, Bakı buxtasında 99 batmış və yarıbatmış gəmi var ki, onların ümumi ağırlığı 200 min tondan artıqdır.
İndiyədək cəmi 2100 ton ağırlığında batmış gəmi "Xəzərdənizneftdonanma" tərəfindən çıxarılaraq metal tullantısı qismində "Baku Steel Company"yə təhvil verilib. //EKSPRESS
Şəki xanlarının yay sarayı 1761-1762-ci illərdə Azərbaycanda ilk müstəqil xanlığın əsasını qoyan Hacı Çələbi xanın nəvəsi Hüseyn xanın dövründə tikilmişdir. Hüseyn xan eyni zamanda şair olduğu üçün "Müştaq" təxəllüsü ilə də tanınır.
Bəzi mənbələrdə bu saray "Müştaq imarəti" kimi də qeyd olunmuşdur. Qala divarları ilə əhatə olunan Xan sarayı ikimərtəbəli olmaqla altı otaqdan, dörd dəhlizdən, iki güzgülü eyvandan ibarətdir. Binanın hər iki mərtəbəsi eyni quruluşdadır. Mərkəzdə böyük salon və salonun hər iki tərəfindəki dəhlizlərə bitişən yan otaqlar vardır. Binanın plan quruluşu, yəni hər mərtəbədə 3 otağın olması cənub hissədə aydın əks olunur. Mərtəbələr daxildən pilləkənlərlə əlaqələndirilib. Salonların şimal hissəsində iki kiçik otaq arasında xanişin adlanan yerləşkələr var. Tavanı güzgülənmiş alt xanişində fəvvarəli mərmər hovuz tikilmişdir. Binanın baş fasadı dünyada analoqu olmayan ən xırda, həndəsi fiqurlara bölünmüş, ağac parçaların aralarına müxtəlif rəngli şüşələr geyindirilmiş şəbəkə pəncərə və qapılardan ibarətdir. Şəbəkələrin hər bir kvadrat metri orta hesabla 5000, mürəkkəb yerləri 14000 ağac və şüşə şəbəkədən ibarətdir. Binada mismar və yapışqandan istifadə edilməmiş, ağac və şüşə parçaları bir-birinə geyindirilmişdir. Saray divarın ornamentliyi, piştağların genişliyi, naxışlı şəbəkələr, müxtəlif naxışlar, gəc üzərində oymalar məharətlə işlənmişdir. Binanın daxilində həndəsi naxışlara, nəbatat rəsmlərinə, süjetli və quş rəsmlərinə, döyüş və ov səhnələrinə daha geniş yer verilmişdir. Zövqlə işlənmiş taxçalar, güzgülü buxarılar əsl sənət nümunəsidir. Saraydakı naxışların zənginliyi, rəng çalarları, stalaktit oymal olduqca gözəldir. Otaqların divarları ilə yanaşı tavanı da yaraşıqlı naxışlarla bəzədilmişdir. Dünya şöhrətli türk şairi Nazim Hikmət saraya baxdıqdan sonra belə yamışdır: "Əgər Azərbaycanın başqa qədim tikililəri olmasaydı, bircə Şəki Xan sarayını dünyaya göstərmək bəs edərdi".
Şəki xan sarayının çox böyük şöhrət qazanmış divar rəsmləri XVlll əsrdə yaranmışsa da, sonralar dəfələrlə təmir edilmişdir. Sarayının divar təsvirlərini işləyən bir neçə nəqqaş və ustanın adı binanın içində müxtəlif yerlərdə yazılmışdır. Həmin sənətkarların XlX əsrin sonunda binada işləməsi kitabələrdən məlumdur. XVlll əsrdə ilk təsvirləri işləyən nəqqaşın adı bunların içində qeyd edilməyib. Binada ikinci mərtəbənin tavanındakı təsvirdə ustad Abbasqulunun adı yazılmışdır. Ancaq Abbasqulunun bu təsvirləri nə vaxt işləməsi haqqında əlimizdə heç bir məlumat yoxdur. İkinci mərtəbənin salonundakı təsvirləri XlX əsrin axırlarında təmir edən və bəzilərini yenidən işləyən boyaqçının qarabağlı usta Qəmbər olduğu salonun divarlarında qeyd olunmuşdur. XlX əsrin axırlarında xan sarayının birinci mərtəbəsindəki salonun təsvirlərini təmir edən şamaxılı ustad Mirzə Cəfərin adı həmin salonun giriş qapısının yuxarısında yazılmışdır. 1955-1956-cı illərdə memar H.Q Rzayevin lahiyəsi və başçılığı ilə burada geniş bərpa işləri aparılmış və abidə ilkin halına qaytarılmışdır.
Şəki xan sarayı dünya abidələri siyahısına daxil edilmişdir.
Şirvanşahlar sarayı - İçəri şəhərin yüksək körkəmli hissəsində yerləşmişdir.Saray XV əsrin əvvəllərində tikilmişdir və bir müddət şirvanşahların iqamətgahı olmuşdur.Şirvanşahlar sarayı bir neşə binadan ibarət olan kompleks təşkil edir.
Bu kompleksdən saray binasından başqa şərti olaraq divanxana, Şirvanşahlarin türpəsi, şah məscidi,ovdan , hamam, Seyid Yəhya Baküvinin türbəsi hesab edilən tikinti və şərq darvazasından ibarətdir.Bundan başqa Seyid Yəhya Baküvinin türbəsi yanında Keyqubad məscidi adlanan tikinti də olmuşdur. Hazırda ovdan , hamam və Keyqubad məscidi dağıdılmış və onların yalnız izləri qalmışdır.Sarayın baş binası iki mərtəbəli olub. badamdar adlanan məşhur yerli daşdan tikilmişdir.Kompleksin ən maraqlı və gözəl binası sarayla yanaşı tikilmiş divanxana adı ilə tanınan abidədir. Divanxana divarla əhatə edilmiş və həyətin ortasında yetləşmişdir.Divanxananın üzərində onun nə məqqsəd üçün tikildiyini göstərən kitabə qalmamışdır. Odurki bunu ancaq şərti olaraq Divanxana yəni məhkəmə adlandırırlar.Divanxana hətta türbə olduğunu güman edənlərdə var. Ola bilsin ki bina sarayın yanında tikilmiş bir yay istirahət pavilyonu, sarayın qəbul hissəsindədir və onun məhkəmə ilə əlaqəsi yoxdur.
Sadə həll edilmiş binasından fərqli olaraq burada memar istər binanın giriş portalını, istərsədə eyvanların sütunlarını son dərəcədə diqqətlə işləmişdir və zəngin bir memarlıq kompazisiyası yaratmağa müvəffəq olmuşdur. Divanxananın əsasını səkkiz bucaqlı bir salon təşil edir. Bu salonu beş tərəfdən əhatə edən eyvanlar və həyətin divarları böyük yerləşən eyvanlar orada həmişə kölgə olmasını təmin edirdi.Divanxana istər öz plan quruluşu, istərsədə detalların zərifliyi və zənginliyi etibarı ilə misli olmayan bir tikintidir.Bundan başqa Şirvanşahlar sarayının həyətində iki tikinti vardır bunlardan biri məscid o birisi isə Şirvanşahlarin türbəsidir. Bu iki bina plan quruluşu etibarı ilə bir-birindən oxşar olsada memarlıq sürəti etibarı ilə tamami ilə fərqlənir. Türbəni 1435-cı ildə Şah Xəlilullah anasının və oğlunun dəfn edilməsi üçün məqbərə tikdirmişdir. Abidəni yaradan memarın adı portalın üzərində qöncənin icərisində yerləşdirilmişdir. mürəkkəb bir naxış şəkilində olan kitabədə memarın adının yazılmış olduğu son zamanda aşkar edilmişdir. İlk baxışdan ornament təsir bağışlayan kitabə yalnız diqqətlə öyrənildikdən və ayrı-ayrı ünsürlərə bölündükdən sonra onun məzmunu aydınlaşdırılmışdır. Özünü memar Əli adlandıran bu usta həqiqətən böyük bir məharətlə yaratdığı ornament konpazisiyası icərisində öz adını gizlətmişdir. burada olan türbənin planı ümumiyyətlə belə tikintilər üçün səciyəvi olan bir şəkildədir.Binanın ümumi düzbucaqlı quruluşun mətkəz hissəsini kümbəzlə örtülmüş bir salon, salonun bucaq tərəfində isə kicik otaqlar tutur. Bu binanın əsasən xatirə tikintisi olması təzahür edir. Vaxtı ilə türbənin göy kaşı ilə örtülməsi bizə məlumdur. Bir ehtimala görə türbənin icərisində də kaşı bəzəyi olmuşdur doğrudan da 1946-cı ildə türbənin daxilində aparılan qazıntı zamanı kaşı qırıntıları tapılmışdır. Türbənin daxilində aparılan qazıntı zamanı döşəmənin altından qəbirlər acılmış və buradan yeddi nəfərin skeleti aşkar edilmişdir.Türbənin yanında tikilmiş şah məscidi zahiri memarlıq quruluşu etibarı ilə çox sadədir. Bu məscidin memarlıq kompazisiyasındakı məharət ondan ibarətdir memar binanın ümumi xarici şəklində bir necə künbəzi və şaquli minarəni ahəngdar şəkildə birləşdirə bilmişdir.Burada minarənin üzərində olan kitabədən binanın 1442-ciildə Şirvanşah Xəlilullah tərəfindən tikildiyi göstərilir.Şah məscidinin minarəsi XV əsrdən bizim dövrə qədər yeganə minarədir. Saray kompleksinə daxil olan tikintilərdən biri XV əsrdə yaşamış alim Seyd Yəhya Bakuvinin türbəsi olduğu güman edilir.Bu türbədə ən çox diqqəti yönəlmiş daşlardan sıra ilə enli və ensiz hörülmüşdür.Türbənin üst örtüyünü təşkil edən sükkizbucaqlı pramida da başqa abidələrdən fərqlənir. Pramidanın tinləri düz xəttlə deyil lekal əyrisi ilə aparılmışdır. Bundan başqa Şirvanşahlar sarayı kompleksinə daxil olan tikintilər icərisində Şərq darvazası xüsusı yer tutur .Bu tikinti başqa tikintilərdən fərqli oaraq XV yox XVl əsrdə tikilib. Şərq darvazası üzərində bir kitabə vardır ki həmin kitabədə binanı ustad Əmirşah tərəfindən tikildiyi bildirilir. Beləliklə əsrdə ölkənin şimal və cənub vilayətləri arasındakı əlaqəni və xüsusən təbrizli memarların Bakıda işlədiyini göstərir.
Qız qalası - Bakı şəhərində, Qədim qala divarlarının (İçəri şəhərin) cənub-şərq hissəsində, dənizkənarı parkın (bulvar) yaxınlığında yerləşən tarixi abidə. Divarlarının hündürlüyü 30, qalınlığı 5 metr olan bu qala Abşeron yarımadası ərazisində ən möhtəşəm və ən qədim feodal müdafiə tikilisidir.
Qala divarları üzərindəki bir kitabədə ərəb dilində bu sözlər yazılmışdır: "Davudun oğlu Məsudun qülləsi". Bəzi tədqiqatçılar bu şəxsin Qız qalasını tikdirən feodal hakim olduğunu ehtimal edirlər. Lakin bu cür lokanik məzmunlu kitabələrdə adətən memarların adının qeyd edildiyi nəzərə alınsa, "Davudun oğlu Məsud"un Qız qalasını inşa edən memar olduğunu söyləmək mümkündür. Kitabənin yazı üslubu və xətti Xll əsr yazısına yaxın olduğuna görə Qız qalasının məhz Xll əsrdə tikildiyi ehtimal edilir.
Qız qalası iki hissədən ibarətdir. Əsas hissə silindr formasında, digər hissə isə dəniz tərəfə uzanmış uzunsov dayaq divar şəklindədir. Bu cür formaya əsasən müdafiə tikililərində, istehkamlarda rast gəlinir.
Qız qalasının divarlarının qalınlığı aşağıdan 5, yuxarıdan isə 4 metrdir. Top-tüfəngin hələ icad edilmədiyi bir dövrdə 5 metr qalınlığı olan divarı heç cür dağıtmaq mümkün deyildi. Qalanın silindr formalı hissəsi içəridən günbəzlərlə 8 mərtəbəyə bölünüb. Mütəxəssislərin fikrincə Qız qalasının yuxarı hissəsi onun keyfiyyətli müdafiə istehkamı olduğu ehtimalını bir qədər zəiflədir. Lakin yeni əldə edilmiş bəzi materiallar göstərir ki, Qız qalasının yuxarı hissəsi kecmişdə tamamilə başqa formaya malik olmuş və keyfiyyətli müdafiə qurmağa imkan vermişdir. Qalanın yuxarı hissəsi XlX əsrdə aparılan təmir nəticəsində indiki şəklini almışdır.
Son dəfə Qız qalası 1960-cı illərdə restavrasiya olunmuşdur. Qala 1964-cü ildən muzey kimi fəaliyyət göstərməyə başlamış, 2000-ci ildə YUNESKO-nun qorunmalı tarixi abidələr siyahısına salınmışdır.
2-Kamal məzarı və ya Kamal parkı -Təbrizdə Abbasi və Beylankı küçələrində yerləşən abidə.
Bu parkda 2 Kamal adlı şəxsiyyətlərin məzarı (şair Kamal Xocəndi və miniaturist Kəmaləddin Behzad) bir-birlərinin yanında yerləşib. Məzarlar zirzəmidədirlər. Onları görmək üçün 10 pillə aşağı düşmək lazımdır. Parkda bu 2 şəxsiyyətin heykəlləridə qoyulub.
Aşağıda neçe resim bu parkdan göre bilersiz.
Hölökast Tarixinin Müzeyi
Memar: Müşe Sfdi
Məkan: İsrayilin Ürşəlim Şəhəri
Məsahət:75000m2
Qürtüliş İli:2005-mart
Marina City
300 N. State St. at the Chicago River
Chicago, Illinois 60610
Bertrand Goldberg Associates 1967
Sitting on a three-acre site, the entire Marina City complex consists of the two "corncob" towers, two commercial buildings, a theater, and of course, a marina - a mixed-use urban development unusual for its time.
It offered on-site amenities such as stores, a health club, swimming pool, skating rink, marina, bowling alley, and exhibit space, trying to reassert urban community and amenities in spite of the exodus to the suburbs. It is, by all accounts, robustly successful: it has become a beloved Chicago icon, with superb views from the fishbowl apartment windows
Wim de Wit, in the AIA Guide to Chicago, says: "More than in any other high-rise apartments, in Marina City one has the feeling of having the whole city at one’s feet." I must add that standing 60 stories tall, with the lower twenty floors for parking, the building from the ground looks like some sort of cement flower with bright, twinkly car petals.
Bertrand Goldberg was both an architect and an engineer, and trained at Harvard and at the Bauhaus. In this unusual design the central core (the cob) is 35 feet in diameter, and houses the services and utilities; it bears 70 percent of the weight. The post and beam cage (the corn) around the perimeter bears the rest
Text Christy Rogers 1998, updated 2008
Photographs Simon Glynn 2007
How to visit
Marina City is on the north bank of the Chicago River in central Chicago just north of the 'Loop', between the North State Street and North Deaborn Street bridges, opposite Ueast Upper Wacker Drive.
The nearest subway is at State/Lake; walk one block north, towards the river, up North State Street and you will see Marina City on the opposite bank.
As a mixed-use development there is plenty that is open to visit in the broader complex, and the lower levels of the towers themselves including public parking
San Francisco Museum of Modern Art (SFMOMA)
151 Third Street (between Mission and Howard Streets)
San Francisco
California 94103
USA
Mario Botta/HOK 1995
SFMOMA is a classic Mario Botta building: it is big, broad-chested and very strong. Located in a dense urban environment, its strong symmetry, bold massing and heavy masonry allow it to hold its own among the surrounding buildings that are many times its size. Justin Henderson, author of a book on the building, writes: “Botta’s building for SFMOMA derives its power from many sources: the masterly orchestration of pure geometric form on a grand scale, the integration of plain materials such as brick and sheetrock with the richer textures of stone and marble, and the subtle workings of light in elegant, well-proportioned galleries.” From the exterior, the signature element is the truncated, zebra-striped cylinder that rises out of the red brick base. This “turret” is topped with a sloped glass skylight, creating a glowing lantern at night and providing daylight into the heart of the building by day
The entire building is organized around a central atrium (lit from above by the turret) that is surrounded on all sides by opaque galleries and museum spaces. There is no indication of the atrium from the exterior, the bold massing of the building is almost entirely opaque. Only the street level entry penetrates the formidable brick exterior. Once inside, the atrium is revealed as a protected sanctuary, isolated from the busy city outside. From the base of the atrium, one can see to the apex of the turret as the eye is drawn up by the monumental stair on its climb to the daylight source more than 130 feet above.
Several design elements are worth exploring; the clarity of the plan, the progression of the monumental stair & bridge, the crisp galleries and rigorous detailing.
Clear Plan: Botta seems most willful in development of his plans and SFMOMA is no exception. The symmetry is unyielding, the axes are never violated; it is in essence a symmetrical donut. The public space of the atrium is the donut hole, and the monumental stairs make clear how to move between levels. The donut itself is four floors of gallery space, all above the main floor. After making a circuit on a floor, one is conveniently returned to the atrium and the monumental stair, ready to move to another level.
Monumental Stair/Bridge: The monumental stair rises within the atrium up to the fourth floor. The stairs from the first to second floors are very confined and dark as they create a transitional passage prior to actually entering the galleries. The stairs between levels two and three are more open and interact with the atrium space. As one rises to the fourth floor, the stairs are fully open to the circular turret above. From the fourth floor, a pair of contained stairs surround the turret as one rises to the highest (fifth) level. The progression culminates at the bridge that actually crosses the turret for access to the fifth floor galleries. The bridge itself has see through grating; it is as if you are walking within the light, floating above the temporal world. (Elevators provide an alternate access route for those not up to such drama). The experience from the atrium floor up and through the bridge is an amazing and rich architectural sequence; few places are as powerful and dramatic as this
Crisp Galleries: The galleries are quite simply done. They are typically arranged as a horseshoe shaped enfilade of spaces, not surprisingly with wood floors and white painted walls. Botta was very clever in coordinating which galleries receive natural light from above and which are totally isolated from daylight.
Rigorous Detailing: Every detail I saw rigorously adhered to the geometry of the building, whether it was the overall symmetry or the vertical module rendered in the alternating bands of polished and thermal finished black granite. The black granite is remarkably successful in reflecting light and other building elements; it does not seem oppressive at all. It is a fitting contrast to the light-filled turret above. Once you start looking, another layer of building is revealed in the striped reflections. For all of its rigor, my only real dissatisfaction was that the building at times felt over done, almost suffocating itself in the modules. This is most evident in the striped black granite floor and round column bases
For some interesting interior detailing, take time to find the Koret Visitor Information Center on the second floor. It is open to the public. The reception desk, computer stations and sliding glass panels over the bookcases are wonderfully executed; the details are almost playful when compared to rigorous detailing of the rest of the building.
To my surprise, the exterior masonry of the building is not laid brick by brick, but is brick on precast concrete panels. Botta has gone to a great deal of trouble to place each brick to create precise shadow patterns on the opaque walls; the building almost shimmers when the clear California sun is out.
Steve Robinson 2006
How to visit
SFMOMA is located in the up and coming “south of Market Street” district of the City. It is easily accessed on foot. The San Francisco Muni Line F goes within 2 blocks; exit at the Montgomery or Powell Street Stations, walk on Market to 3rd Street, turn south and the museum will be on the left.
It is a public museum and is open from 11am – 5:45pm except Wednesdays. Admission for my visit was $12.50. The museum is also open until 8:45pm on Thursdays. Confirm current opening times at www.sfmoma.org or call +1 415 357 4000
Dünyanin Gəzmak Gəmisi Dənizlərdə Və Öni BiR Böyük Və Lüks Dəniz Höteli Hesablia bilərik
Gəzmak Gəmisi (Lüks Höteli) 137000 Tön Ağirliqi Var 2000-ci İldə Süva Salinip Bü Gəmi 3114 Adam Tütümü Var Və 1180 Adamda Önün İşçisi Var Habelə Gəminin 939 Ötaqi Var Ki Dənizə Saridilar Və 765 Ötaqi Eyvanlari Var Həmidə 613Ötaqi Pəncərləri Dənizə Sari Deyil . 138Ötaqda Gəminin İçərisinə Saridilar . 26Ötaqda Əlil Adamlar Üçündi. Gəminin Ötaqlarinda Telvisiya.Pek.Və Ağacdan Yontimiş Maraqli Dekorlar Yaranilip. Habelə Bü Gəmidə Neçədana Yeməkxana Vardi Ki Ən Böyüki 3Mərtəbalidi Və Dünyanin Hansi Xörəyin İstəsələr 24Saatda Açiqdi və Qönaqlara Təqdim Edəllər. Gəminin İçərisində 11Milyönnüx İncəsənət Əsərləri Var Ayri İmkanlari Aşaqida Qeyd Ölir...
1) Xiyaban
2) Kafişap
3) Pitzaçi
4)İdman Tükani
5) Akvariyöm 50tön Sü Tütümila
6) Konsert Salöni 1350 ÖtimağİLA
7) İnternet Mərkəzi
8) Gəlin Salöni
9) Golf MEYDANİ
10) 1300metr morəbəlik İdman Salöni
11) Çimməx Göli 1000m
12) Üşaqlar Salöni 1400m
Sön Məlümatimiz Büdiki Gəmidə Qalmaq üçün İnternetdə Ad Yazilinir Və 5-10günnük Qlmağ Qiməti Hər Adam Üçün Təxminən 100dölara Can Xərc Götirərş.
.jpg)
Təbrizin millət vəkili tarixi abidələrin məhv olunmasına etiraz edir
İran parlamentində Təbriz, Üskü və Azərşəhr (Tufarqan) əhalisini təmsil edən Əkbər Ələmi ölkənin Daxili İşlər nazirinə İran Azərbaycanının tarixi abidələrinə lazımi diqqət yetirilmədiyinə görə etiraz edib. Yanvarın 7-də İran Məclisində çıxış edən Əkbər Ələmi dövlətin biganəliyi ucbatından İran Azərbaycanında bir çox tarixi abidələrin məhv olunduğunu deyib. Xüsusilə Təbrizdəki Ərk qalasını qeyd edən Əkbər Ələmi bildirib ki, həmin abidə sadəcə biganəliyin deyil, sistematik təcavüzün qurbanına çevrilib. Belə ki, son illərdə Ərk qalasının ətrafında gedən tikintilər onun dağılmasına rəvac verir.
Bir neçə il öncə Ərk qalasının düz dibində namazxana inşa ediləndən bəri abidəyə turistlərin yolu kəsilib. Bundan əlavə, abidə ətrafında gedən tikintilər, onun özülünə ziyan vurduğundan son zamanlar qalanın kərpiclərinin tökülməsinə gətirib çıxarıb.
Əkbər Ələmi, Ərk qalasının həm tarixi əhəmiyyətini, həm də turistlər üçün maraq kəsb etdiyini vurğulayaraq, İran hökumətinin Azərbaycan vilayətlərinə turist axınını gücləndirmək üçün heç bir addım atmadığından da şikayətlənib.
Əkbər Ələminin sorğusuna cavab verən Daxili İşlər naziri Purməhəmmədi ölkənin Şərqi Azərbaycan vilayətinə qayğısının artmasına misal olaraq vilayətin büdcəsinin son ildə 2.5 dəfə artdığını qeyd edib. Ərk qalasına gəlincə isə Purməhəmmədi məsələnin Təbrizin icra strukturlarının səlahiyyətlərinə aid olduğunu və onlara müraciət edilərsə, problemin həll ediləcəyini deyib.
Əkbər Ələmi bu cavabın onu qane etmədiyini bildirib. O, bildirib ki, Azərbaycanın tarixi abidələrinin acınacaqlı vəziyyəti cavabın qeyri-səmimi olmasına dəlalət edir. Təbrizin icra strukturları qarşısında məsələni hələ 2006-cı ilin aprelində qaldırdığını bildirən Ələmi deyib ki, “əgər problemi həll etmək niyyətiniz olsaydı, bir tədbir görər, heç olmasa, naşı mühəndislərin səhvləri ucbatından abidəyə dəymiş ziyanı aradan götürər və ətrafındakı hasarları götürərdiniz”.
Bəzi Zamanlar Maraqli Fikirlər Maraqli Dizayn Gətirər
Bakı Slavyan Universitetinin mətbuat xidmətindən AzərTAc-a bildirmişlər ki, Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzində BSU ilə Moskva Dövlət Linqvistika Universiteti (MDLU) arasında "Biz bir-birimizi daha yaxşı anlamalıyıq: Azərbaycanda rus dilinin və Rusiyada Azərbaycan dilinin öyrənilməsi" mövzusunda telekörpü keçirilmişdir.
Bakı Slavyan Universiteti və Moskva Dövlət Linqvistika Universiteti arasında sıx əlaqələr yaradılmışdır. Rusiyanın bu ali məktəbində artıq azərbaycanşünaslıq tədris olunur. Telekörpüdə iştirak edən BSU-nun rektoru, professor Kamal Abdullayev xarici ölkələrin ali məktəblərində azərbaycanşünaslığın tədrisi ilə bağlı BSU-nun layihəsini dəstəklədiklərinə görə Heydər Əliyev Fondunun Rusiya Federasiyasındakı nümayəndəliyinin rəhbəri Leyla Əliyevaya, Rusiyanın Azərbaycandakı və ölkəmizin Rusiya Federasiyasındakı səfirliklərinə təşəkkürünü bildirdi. K.Abdullayev Moskva Dövlət Linqvistika Universitetində Azərbaycan Mədəniyyəti Mərkəzinin açılması təşəbbüsünü irəli sürərək qeyd etdi ki, BSU-da Rusiya Mədəniyyət Mərkəzi və Moskva auditoriyası fəaliyyət göstərir. MDLU-nun rektoru İrina Xaleyeva bu təklifi dəstəklədiyini bildirdi. Ölkəmizin Rusiyadakı səfirliyinin humanitar məsələlər üzrə müşaviri Nigar Axundova səfirliyin bu məsələ ilə bağlı hərtərəfli kömək göstərəcəyini dedi.
BSU-nun rektoru Moskvada Azərbaycan jurnallarının və dərsliklərinin nəşr olunmasını da təklif etdi.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev avqustun 18-də Bakı şəhərində tarixi-memarlıq abidələrinin bərpası və qorunması haqqında sərəncam imzalayıb. Sərəncamda göstərildiyi kimi, Bakıda şəhərsalma və memarlığın inkişafı böyük bir yol keçib, Bakının bugünkü görkəmi özünəməxsus relyefi ilə nadir memarlıq incilərinin harmonik vəhdətini əks etdirir.
Dünya memarlığının inciləri sırasına daxil olmuş Azərbaycan memarlıq sənətinin bir sıra qiymətli nümunələri YUNESKO-nun da diqqət mərkəzindədir. Ümumdünya Mədəni və Təbii İrs Komitəsinin bu yaxınlarda Litvanın paytaxtı Vilnüs şəhərində keçirilmiş 30-cu sessiyasında Azərbaycan hökumətinə xalqımızın milli sərvəti İçərişəhərin mühafizəsinə qayğının artırılması tövsiyə edilib. Dövlət başçısı İlham Əliyevin sərəncamında İçərişəhər Azərbaycanda hələ yüzillər bundan əvvəlki şəhərsalma sənətinin əzəmətli təzahürü, orta əsrlər şəhər mədəniyyətinin kamil təcəssümü təki dəyərləndirilib. Bəs İçərişəhər indi nə vəziyyətdədir, digər tarixi-memarlıq abidələri necə qorunub saxlanılır? Bu barədə sonra. Əvvəlcə...
Ürəkdələn göydələnlər
Hər şəhər Baş Plan və dəqiq planlaşdırma layihələri əsasında tikilir. Baş Plan məhdudiyyətlər və tövsiyələr kompleksidir, inkişafın istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Dəqiq planlaşdırma layihələri konkret yük daşıyır, binaların hündürlüyünü, aralarındakı məsafəni, yaşıllığı, mədəniyyət, təhsil, xidmət obyektlərini, işıq, su, kanalizasiya şəbəkəsini, nəqliyyat yolunu əks etdirir. Bakı da həmişə bu qaydada tikilib. Amma son illər yaşayış binalarının inşasında özbaşınalıq, hərc-mərclik, nizamsızlıqdır: infrastruktur sökülüb-dağıdılır, tarixən formalaşmış memarlıq-şəhərsalma mühiti dəyişdirilir, məkan, relyef, seysmiklik nəzərə alınmır, ənənələrə riayət edilmir. Buna el arasında qurdeşənəyi, memarlıq elmində şəhərsalma prinsiplərinin pozulması deyirlər. Belə tikmək olmaz, uşaqlar sabah harada oxuyacaq, harada əylənəcəklər, böyüklər həyətə düşəndə asudə vaxtlarını keçirməyə, kölgələnməyə yer tapacaqlarmı? Məişət problemləri bir yana, keyfiyyət sertifikatından məhrum inşaat materiallarından tikilən yeni evlərdə yaşamaq da təhlükəli, qorxuludur.
Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Hacıbala Abutalıbov jurnalistlərə müsahibələrinin birində bildirdi:
- Baxarsınız, görərsiniz, tezliklə paytaxtımızı Nyu-Yorka döndərəcəyəm.
Bakı niyə Nyu-Yorka çevrilməlidir? Bir də hansı Nyu-Yorka? Axı Bakıda İçərişəhər, Bayır şəhər, mikrorayonlar, qəsəbələr olduğu kimi, Nyu-York da beş rayona bölünür, bir neçə hissədən - Manhetten adalarında kiçik məhəllələr əmələ gətirən uzununa (avenyu) və köndələnmə (strit) küçələr şəbəkəsini əhatə edən mərkəzi hissədən, materikdə, Hudzon çayı sahillərində, çayın deltasındakı adalarda və Lonq-Aylend adasında salınmış hissələrdən ibarətdir. Onların hərəsi bir ölçüdə, bir biçimdədir, biri digərindən fərqli, seçimlidir. Görünür, şəhərimizin meri "Bakını Nyu-Yorka döndərəcəyəm" deyəndə yalnız onun göydələnlərini nəzərdə tutur. Xatırladaq ki, Nyu-Yorkda həmin binaların tikintisinə o, iri kapitalist şəhərinə çevrildikdən sonra, XIX əsrin axırı XX əsrin əvvəlində başlanıb. Bu, o vaxt idı ki, neftin sənaye üsulu ilə istehsalına başlanması Bakının da təkrarsız görkəmi olan müasir şəhərə çevrilməsinə təsir göstərirdi, Bakı da artıq sürətlə inkişaf edən iri sənaye mərkəzi idi. Azərbaycanın milli memarlıq məktəbinin nümayəndələri ilə yanaşı, Qərb memarlarının əməyi sayəsində Bakıda Qərb və Şərq memarlığının sintezi əsasında unikal abidələr ucaldılır və şəhərin yaraşıqlı, müasir binalarla zəngin siması formalaşırdı. Sonra müxtəlif üslublarda inşa edilmiş binalar, komplekslər, yaşayış massivləri, bağlar, parklar ilə XX əsr Bakısının panoramı tamamlandı. Əgər gərək bilinsəydi, məqsədəuyğun sayılsaydı bu bir əsr ərzində Bakıda da göydələnlər ucaldılardı. İndi paytaxtımızı yağışdan sonra göbələk kimi artan, boy atan ürəkdələn göydələnləri ilə Nyu-Yorka oxşatmaq istəyi nədən doğub? Bir ayaq saxlayın, dönüb baxın, görün Bakı addımbaşı qazım-qazım qazılan yollarına, küçələrinə, diqqət və qayğıdan kənarda qalan, lazımınca qorunmayan, baxımsızlıq üzündən yararsız hala düşən, məhv edilən tarixi əhəmiyyətli abidələrinə görə necə də pərişandır. Bakı daha özünə də bənzəmir, dədə-babalardan yadigar qalmış bənzərsiz daş evlər hanı, gözəl-gözəl, yaşıl-yaşıl parklar, bağlar, xiyabanlar necə oldu? Çoxusu daşınmaz əmlak uğrunda amansız yarışa qurban verilib, "canlarını" birtəhər qurtaranların künc-bucağından iynə yarpaqları saralıb-solmuş sahibsiz, yetim ağaclar boylanır. Elə həmin Nyu-Yorkda isə bir nəfərin də adi bəzək kolunu belə tələf etməyə, hansısa arxitektura obyektinin divarını cızmağa, daşını qoparmağa əli gəlməz. Bəlkə doğma şəhəri sevməkdə, əzizləməkdə, onun abadlığının, yaşıllığının qayğısına qalmaqda, hər tikilisinin - abidəsinin qədrini bilməkdə, hamısını xatasız-xətərsiz nəsildən-nəsilə çatdırmaqda, gələcəyimizi düşünməkdə amerikalılara oxşayaq?!
Böyük Səməd Vurğunu dinləyin:
Toxunmasın bu yerlərə
memar əli,
Bu döngələr, bu dalanlar
yadigardır.
Hər dövranın öz sövdası,
öz əməli,
Hər daşın da, kəsəyin də
adı vardır.
İçimizi ağrıdan İçərişəhər
İçərişəhərin - bu qədim abidələr aləminin hər daşından, hər naxışından ülvi ahəng, kamil bütövlük süzülür. Onun dolama-dolama küçələrini dolaşmaqdan doymaq olmur. Əlvan-əlvan çeşidlər, zərif-zərif cizgilər, naxışlar zümrüd kimi, yaqut kimi şölə salır, gözünü oxşayır. Zəngin mədəniyyətimizə qovuşduqca, milli memarlıq incilərimizin - Qız qalasının, Şirvanşahlar sarayının tamaşasına durduqca qürur duyur, onların nurundan nurlanır, ziyasından ziyalanırsan. Divanxananın baş tağından saçaqlanan oymaları, günbəzində sayrışan butaları ilk dəfə görürmüş kimi ürəyinə axıdırsan.
Bəli, İçərişəhər xalqımızın tarixi memarlıq və şəhərsalma mədəniyyətinin daşıyıcısı olan çox nadir bir abidədir. Bu abidənin hər daşı, hər qarışı uca tutulmalı, qorunmalıdır. Uca tuturuqmu, qoruyuruqmu? Əfsus ki, yox. Qala qapılarından başlayaraq binaların divarlarına vurulan zövqsüz reklam lövhələrinə, çəkilən elektrik xətlərinə, kommunikasiya şəbəkələrinə baxırsan, içindən bir ağrı keçir. Daşları uçub düşən köhnə evlərə, misilsiz arxitektura nümunələrinə diqqət yetirirsən, ürəyin qövr edir. XVIII əsr kompleksi "Bakı xanlarının evləri"ndən XIX əsrin dini abidəsi Bəylər məscidinədək, Karvansaradan Qız qalasınadək hamısının qayğıya ehtiyacı var. Onlara zaman-zaman laqeydlik göstərilib, bəzilərində qadağalara məhəl qoyulmadan, özbaşına düzəlişlər edilib. Səriştəsiz şirkətlərin apardıqları təmir-bərpa işləri nəticəsində bir sıra tarixi-memarlıq abidələrinin bəzi hissələri yoxa çıxıb, daşlara vurulan naxışlar, həkk olunan adlar, tarixi yazılar yonularaq tamamilə məhv edilib. Uçurulub yerində bar, restoran, qaraj, inzibati binalar tikilmiş tarixi miraslar da az deyil. Biri elə səhnəmizin ilk Məcnunu Hüseynqulu Sarabskinin doğulub-böyüdüyü, son nəfəsinə qədər yaşadığı ev. İndi bu evdən əsər-əlamət yoxdur, onun yerində modern bina inşa ediblər. Özü də İçərişəhərdə bütün söküntü-tikintilərin dayandırılacağı haqqında YUNESKO qarşısında götürülmüş öhdəlikdən sonra. Yaxud Kiçik Qala küçəsi, 4-də 1830-cu ildə tikilmiş ev vardı, mühafizə edilən arxitektura abidələri reyestrinə daxil idi. Nə olsun, yerlə-yeksan etdilər, əvəzində Polşa səfirliyi üçün bina tikdilər (bəzi səfirliklərin, xarici firmaların, müxtəlif ofislərin İçərişəhər Dövlət Tarixi-Memarlıq Qoruğunun ərazisində fəaliyyət göstərməsi heç bir çərçivəyə sığmır). Burada belə "müasirləşdirmə", "avropalaşdırma" prosesi bu gün də davam edir. Tarixi Murad qapısının həndəvərinə lap təzəlikdə ticarət mərkəzi üçün ofis binası tikməkdən ötrü üç yük maşını mişar daşı tökülüb. Şirvanşahlar sarayının arxa hissəsində də üç-dörd hündürmərtəbəli ev ucaldılır.
Səməd Vurğun yazırdı:
Danış sirlərini İçərişəhər,
Nədir bu dolaşıq, bu dar
dalanlar?
Sən ey tarixlərin şahidi
səngər,
Sığınmış qoynuna darda
qalanlar...
İndi bu səngərimizin özü darda qalıb, elliklə yığışıb onu xilas etməliyik.
Bərpa işi nə yerdədir
Azərbaycanda xalqımızın keçmişini özündə yaşadan 6308 tarix və mədəniyyət abidəsi var. Bunun 1956-sı Bakıda və ətraf rayonlarda, qalanı Ermənistanın işğal etdiyi torpaqlarımızda, ölkənin digər bölgələrindədir. Onların hamısı Dövlət Reyestrinə daxildir, əhəmiyyət dərəcəsinə görə mühafizə olunur. Milli mədəniyyətimizin zəngin ənənələrinin qorunmasında, qədim tariximizin daş yaddaşının bərpasında Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Abidələrin Bərpası Elmi-Tədqiqat Layihə İnstitutu mühüm rol oynayır. İnstitutun direktoru, memarlıq doktoru, professor Cəfər Qiyasi deyir:
- Bakı ölkəmizin mədəni irsinin toplandığı mərkəzdir. Onun ərazisində erkən orta əsrlərdən son orta əsrlərəcən yaradılmış bir-birindən gözəl memarlıq nümunələri qalmaqdadır. İçərişəhər bu abidələrin ən qədimi, ən dəyərlisidir. Onu canımız qədər sevməli, göz bəbəyi kimi qorumalı, uzunömürlü etmək üçün əlimizdən gələni əsirgəməməliyik. YUNESKO-nun "Dünya irsi" siyahısına bizim hazırladığımız layihə əsasında İçərişəhərin də adı salınıb. Yeri gəlmişkən, Qobustan qaya təsvirlərinin yeni layihələrini də YUNESKO-ya təqdim etmişik. İndi bu məqsədlə Suraxanı atəşgahının, Gilgilçay, Beşbarmaq sədlərinin, Xəzərsahili müdafiə sistemi adı altında Çıraqqaladan Abşeron qəsrlərinə kimi olan abidələrin layihələri üzərində işləyirik. Ulu öndər Heydər Əliyevin 2003-cü il 17 fevral tarixli "Bakı şəhərində İçərişəhər Tarix-Memarlıq Qoruğunun mühafizəsi və bərpası ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında", möhtərəm Prezident İlham Əliyevin 2005-ci il fevralın 10-da imzaladığı "Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında "İçərişəhər" Dövlət Tarixi -Memarlıq Qoruğu İdarəsinin yaradılması haqqında" sərəncamının buradakı memarlıq incilərinin mühafizəsinə böyük köməyi olub. İnanıram ki, dövlət başçısının "Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərində tarixi-memarlıq abidələrinin bərpası və qorunması haqqında" yeni sərəncamı paytaxtdakı, bütövlükdə ölkəmizdəki tarix və mədəniyyət nişanələrinin milli-mədəni sərvət kimi mühafizəsini, gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsində, çoxsaylı qonaqlarımıza daha yaxşı tanıdılmasında onların rolunu gücləndirəcək.
İnstitutun kollektivi son illər Şirvanşahlar sarayının birinci mərtəbəsinin, Şirvanşahların və Bakuvinin türbələrinin, Milli Elmlər Akademiyasının inzibati binasının fasadlarının, habelə Naxçıvanda Əlincə xanəgahının bərpasında yaxından iştirak edib, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının binasının ölçü cizgilərini, Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin, Tarix Muzeyinin, həmçinin Pirsaat xanəgahının, Şəki qalasının iç divarlarının, Nakam adına kitabxananın, Lənkəranda Mirəhməd xanın evinin, Qaxda Gürmük məbədinin, Sumuq qalasının, Qusarda Şeyx Cüneyd türbəsinin, Bakıda Əjdərbəy məscidinin, Bərdədə, Qəbələdə, Qubada bir sıra kənd məscidlərinin bərpa layihələrini hazırlayıb.
Lakin etiraf edilməlidir ki, bərpa işləri zamanı abidələrin ilkin görünüşünü saxlamaq olmur, onların bərpası bəzən çoxəsrlik memarlıq irsi ənənələrinə xələl gətirilərək aparılır, təmir-bərpa işləri görülərkən edilən dəyişikliklər tarixi tikililəri eybəcərləşdirir. Bu, peşəkarların azlığından, istehsalat bərpasının aşağı səviyyədə olmasından, vəsait çatışmazlığından, nəticədə layihələri dünya standartlarına uyğun hazırlamağın mümkünsüzlüyündən irəli gəlir. Dünya Bankının hesabına bərpa edilmiş Möminə Xatun və Qarabağlar türbələrinin, Şəki Xan sarayının layihələrində və icrasında isə Almaniya, İtaliya, Fransa mütəxəssisləri bizim memarlığı bilmədiklərindən, Şərq memarlığına biganəliklərindən ciddi xətalara yol veriblər. Möminə Xatun türbəsinin ətrafının Tac Mahalın baş planına bənzədilməsi yanlışlıqdır. Şirvanşahlar sarayı kompleksində aparılmış son bərpa işləri də çox keyfiyyətsizdir, burada lazımsız düzəlişlər edilib, əlavə günbəz qoyulub və sair.
Azərbaycan Memarlar İttifaqının vitse-prezidenti, Memarlıq və İnşaat Universitetinin professoru, əməkdar memar Nəriman Əliyevin şərhi:
- Memarlıq abidəsi xalqın gələcək nəsillərə ünvanladığı əlyazma, məktubdur. Bu daş kitabə əsrdən-əsrə necə var eləcə, heç nə artırıb-əskiltmədən ötürülməlidir. Ancaq o da canlıdır, yaşa dolur, qocalır, atmosfer çirklənməsinə məruz qalır, əvvəlki vəziyyətini itirir. Gərək gözümüzü abidələrin üstündən çəkməyək, onları sıradan çıxmağa qoymayaq, zədələnəndə "müalicə" edək, təzədən quraq, bərpa edib özünə qaytaraq. Abidələrin təmiri də bərpa şəklində getməlidir. Yəni bu zaman binanın daxilində heç bir dəyişiklik edilməməlidir, ilkin strukturuna toxunulmamalı, konstruktiv quruluşu, bədii-estetik tərtibatı olduğu kimi saxlanmalı, tozu da ehtiyatla silinməlidir ki, ləkə düşməsin. Hər bina hansı inşaat materialından tikilibsə, bərpası onunla aparılmalı, hörgüsündə eyni yapışdırıcı məhlul (əhəng, gəc və sair) işlədilməlidir.
Səməd Vurğun elə bil bu gün Bakının küçələrindən keçir, onu Nyu-Yorka döndərmək istəyənlərə müraciət edir:
Bu möhtəşəm binalara
diqqətlə bax!
Bu evlərə ziynət vermiş
neçə memar,
Hər birinin öz şəkli, öz
hüsnü var.
Başqa boyaq, başqa bir
rəng vursa əlin,
Memar yoldaş! Puça
çıxar öz əməlin!
Bariz ƏSƏDOV,
"Azərbaycan"
BÜ QADİNİN QÖLBAĞİLARİ ÖĞİRLANİP
BÜ KİŞİ 2 METİRDƏN ÇÖX ÜZÜNNÜĞİ ÖLAR
KÜZƏLARİN XÖRƏYİNƏN DÖLDİRİBLAR TA Ö DÜNYADA YİYƏLƏR
Gəncə şəhəri (1804-cu ilədək Gəncə, 1804-1918-ci illərdə Yelizavetpol, 1918-35-ciillərdə Gəncə, 1935-1990-ci illərdə Kirovabad) Kicik Qafqazın şimal-şərq ətəyində, Gəncə çayının hər iki sahilindədir
SAHƏSİ 107 kvadrat kilometrdir.
ƏHALİSİ (SIXLIQ) 293,3 min nəfərdir.
İRİ YAŞAYIŞ MƏNTƏQƏLƏRİ 3 rayona bölünür: şəhər, Nizami, Kəpəz rayonları.
İQTİSADİYYATI
Gəncə əsasən sənaye şəhəridir. Burada yüngül və yeyinti sənayeləri inkişaf etmiş, ağır sənaye sahələri də yaradılmışdır. Şəhərdə toxuculuq, xalça-mahud, yağ-piy, yağ-pendir kombinatları, pambıqtəmizləmə zavodu və başqa sənaye müəssisələri var.
1
Ay orağa dönüb
Xərmən vaxtıdırGöydəki əkinçini qollarını çırmayıb Ulduzları biçmək üçün
2
Bir planim vardır:-Küçələrin nəbzini tutmaq üçün,Bir ürək meydanı vurmalıyıq Şəhərin Ortasında
3
Günəbaxan,Gecə Aya baxırdı…!
4
Səni ulduzladım GmailimdəGöydəki ulduzlarQısqandılar
5
Mən dənizə baxıramSaçların dalğalanır
6
Barmaqlarımın kölgəsinəSüzülürdü yazılarımYazılarımın kolgəsi yox
7
Bu gün günəş Buludlarin arxasında gizlənirSabah ay işığında çıxacaq
8
Yollardan keçirəmSöyüdlərin kölgəsi güdəlirMən günü-gündənUzanayıram
9
KağızQələmBarmaqQələm kağızın üstündə yuxlayıbdirBarmaqlarım əsnəyir
10
Qoca çinarın kolgəsindəCan verir çinarcıqlar
11
Bu otağın pəncərəsi yoxYazıramSətirlərim pəncərəlidir
12
Saçlarını oğurlayıbdir dənizGünəşi böğmaq üçün
13
Şəhərin çıraqlarının dibindəQaranlığın leşi qoxuyur
14
Qaradamı;Gözləri qara palçıqBuynunda qırmızı ŞalPapğını yel aparıbdırSabah ağlayıb qurtaracaq
15
Səs gəlirSəs gedirGöydəki göyərçinlərinQanadı tökülür
Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra şəhərsalma işləri yeni əsaslar üzrə aparıldı. Qədim şəhərlərin yenidən qurulması, yeni sənaye mərkəzlərinin yaradılması, rayonların planlaşdırılması məsələləri ön plana çəkildi. Bu dövrdə Bakı, Gəncə, Naxçıvan və b. iri şəhərlər yenidən quruldu, Şəki, Yevlax, Şamaxı, Zaqatala və s. şəhərlərin əvvəlki siması dəyişdi, Sumqayıt, Daşkəsən, Əli Bayramlı kimi yeni sənaye mərkəzləri yaradıldı.
1925-27-ci illərdə Bakının baş planı işlənib hazırlandı və həyata keçirilməyə başladı (layihə müəllifləri A.P. İvanitski, V.N. Semyonov, L.V. İlyin). A.P. İvanitskinin rəhbərliyi ilə hazırlanmış bu layihə Moskva və Sankt-Peterburq şəhərlərinin baş planından sonra iri şəhərlərin inkişafı üçün tərtib edilən ilk layihələrdən idi. Müəyyən çatışmazlıqlarına baxmayaraq, Bakının ilk baş planının bir sıra qiymətli məziyyətləri vardı. A.P. İvanitski, V.A. və A.A. Vnsninlərin layihəsi ilə Razin (indiki Bakıxanov), Montin qəsəbələri, həmçinin şəhərin yeni yaşayış rayonu olan Məmmədyarov qəsəbəsi salındı. 1934-37-ci illərdə memar L.A. İlyinin rəhbərliyi ilə Bakının yeni baş planı tərtib edildi. Planda Abşeron tikililərinin prinsipləri, Bakının şəhər peyklərinin yeri (məs., Sumqayıt) dəqiqləşdirildi. 30-cu illərdə şəhərin mərkəzi rayonlarının yenidən qurulması və abadlaşdırılması ilə yanaşı, çoxlu yaşıllaşdırma işləri aparıldı, parklar, bağlar və bağçalar salındı. 1918-ci ildə Bakıda mövcud olmuş 10,3 ha yaşıllıq sahəsi 1940-cı ildə 360 ha-ya çatdırıldı. 1938-ci ilədək Bakıda 850 min mənzil sahəsi, 99 məktəb binası, çoxlu uşaq bağçası, körpələr evi, ictimai binalar tikilib istifadəyə verilmiş, Şollar-Bakı su kəməri genişləndirilmiş, daha güclü kanalizasiya xətti, elektrik dəmir yolu çəkilmiş, şəhər qaz yanacağı ilə təmin edilmişdi.
Bu illərdə respublikada aparılan tikinti işləri bir sıra şəhərlərin memarlıq siamsını əhmiyyətli dərəcədə dəyişdi. Köhnə şəhərlərin genişləndirilməsi və yenidən qurulması ilə yanaşı, yeni şəhərlər (Yevlax, Xaçmaz, Sabirabad və s.) və şəhər tipli yaşayış məskənləri meydana gəldi. Azərbaycanıın ikinci sənaye və mədəni mərkəzi olan Gəncənin memarlıq siması dəyişdi. Sənaye tikintisi geniş inkişaf etdirildi, sənaye müəssisəlri yaxınlığında fəhlə qəsəbələri salınmağa başladı. Şəhərin özündə isə abadlıq və yenidənqurma işləri aparıldı. 30-cu illərdə tramvay xətti və qaz kəməri çəkildi. Mənzil fondu 1926-cı ildən 1940-cı ilədək 2 dəfədən çox artdı. 1939-cu ildə şəhərin baş planı layihələndirildi (memarlar A.P. Slobodyanik, S. Qocamanlı). Əsasən İkinci Dünya müharibəsindən sonra həyata keçirilən baş planda şəhərin tarixən formalaşmış plan quruluşu nəzərə alınır, onun kompoziysiya mərkəzini tarixən formalaşmış baş meydan təşkil edirdi. Gəncənin əsas yaşaış massivi Gəncəçayın sahillərində yerləşir. Bunlardan dəmir yol stansiyalarına doğru yeni yaşayış rayonları salınmışdır. Şəhərin mərkəzi meydanı Cümə məscidi ilə birgə öz əhəmiyyətini saxlayır, burada tikilmiş yeni inzibati və yaşayış binaları, meydanın ansamblını tamamlayır. Gəncəçayın sahili abadlaşdırılır və yaşıllaşdırılır.
Azərbaycanın qədim şəhərlərindən olan Naxçıvan şəhəri böyüyərək Naxçıvan MR-ın abad paytaxtına çevrilmişdir. Birmərtəbəli gilmöhrə evlərin yerində iri binalar tikilmiş, yaşayış və ictimai binalardan ibarət geniş meydanlar salınmışdır.
Dağlıq Qarabağın mərkəzi Xankəndi şəhərində ictimai binalar, pedoqoji institut, kənd təsərrüfat texnikumu, tibb və musiqi məktəbləri, muzeylər, kitabxanalar tikilmiş, mərkəzində isə yaraşıqlı meydan - bağ ansamblı salınmışdır.
Şəki şəhərinin memarlıq siması əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmiş, burada İpək Kombinatı (onun yanında isə fəhlə qəsəbəsi salınmışdır), fabriklər, SES, məktəblər, mədəniyyət müəssisələri, uşaq müəssisələri, yeni yaşayış evləri tikilmişdir.
Azərbaycanın kənd rayonlarında da geniş miqyasda inşaat işləri aparılır, hətta kiçik və uzaq kəndlərdə belə məktəblər, mədəni-məişət binaları tikilir.
Mingəçevir su qovşağının tikintisi, Daşkəsən və Zəylik yataqlarının istifadəyə verilməsi, Sumqayıt boru-yayma zavodunun inşaası yeni şəhərlərin salınması, geniş miqyasda mənzil tikintisi aparılması üçün imkanlar açdı. Daşkəsən şəhəri filiz mədənlərinin yaxınlığında, yüksək dağlıq yerdə salınmışdır. Ərazinin relyefi şəhərin plan quruluşunu müəyyənləşdirdi (memar S. Vahidov). Şəhərin inzibati binalardan ibarət mərkəzi ərazinin ən hündür hissəsində yerləşir. Buradan enişə doğru ayrılan maili küçələr terras sistemi əmələ gətirir. Relyefin gözəlliyi və yerli inşaat materiallarının, o cümlədən mərmərin bolluğu şəhərin özünəməxsus memarlıq simasının yaranmasına səbəbə olmuşdur. Mingəçevir su qovşağının sahilində salınmış və sonralar böyüyüb şəhərə çevrilmiş Mingəçevir qəsəbəsi qısa müddətdə yaşıllığa büründü, burada geniş küçə və xiyabanlar, çoxlu yaşayış evləri, idman bazası və ictimai binalar meydana gəldi. Şəhərin plan quruluşu düzbucaqlı küçələr şəbəkəsi, ictimai mərkəz, yaşayış və sənaye sahələri ilə səciyyələnir.
Abşeronun cənubunda, Bakı yaxınlığında Güney Qafqazın ən böyük sənaye mərkəzlərindən olan Sumqayıt şəhəri salındı. Yeni şəhər sürətlə böyüməyə başladı. Çoxlu yaşayış evi, uşaq bağcaları, körpələr evi, mədəniyyət müəssisələri və digər binalar şəhərin əsas magistrallarını formalaşdırdı. Sumqayıtın memarlıq simasında sənaye qurğuları da əhəmiyyətli yer tutur.
Müharibədən sonrakı ilk illərdə Bakının inkişafı onun mərkəzi hissəsinin yenidən qurulması ilə səciyyələnir. Küçə və meydanlarda aparılan abadlaşdırma işləri ilə yanaşı, yeni ansambllar yaradıldı. Nizami meydanı ansamblı tikilib başa çatdırıldı. Ansamblın kompozisiya mərkəzini dahi şairin abidəsi (1949, heykəltaraş F. Əbdürrəhmanov) təşkil edir. Hökumət evinin (1952) tikilməsi ilə Bakının baş meydanının formalaşmasının əsası qoyuldu. Respublika Stodionunun tikilib başa çatması (1952) və onun qarşısında geniş meydan salınması şəhərin şimal-şərq hissəsinin plan quruluşunun formalaşmasına səbəb oldu. Bu illərdə şhərin Dağlıq hissəsinin tikilməsi sahəsində geniş tədbirlər həyata keçirildi. 1948-ci ildə Dağlıq ərazinin plan layihələri işlənib hazırlandı. 240 ha sahəni əhatə edən Dağlıq rayonunun kompozisiya özəyini Azərbaycan Respublika EA şəhərciyi kompleksi (1951-66) təşkil edir. Bu dövrdə Cənubi Sovet və Şimali Sovet (indiki Nərimanov) meydanları ansambllarının əsası qoyuldu. Tikintinin sənayeləşdirilməsi, yaşayış evlərinin kütləvi inşaatı tikinti işlərinin geniş və boş ərazilərdə aparılmasını tələb edirdi. Bakıda boş ərazilərdən istifadə edilməsi şəhəri yarımdairəvi şəkildə əhatə edən sahələrdən başlandı. Buraya «Sallaqxana» adlanan sahə (indiki Yasamal qəsəbəsi), Şimal-Qərb yaşayış massivi, Respublika Stadionunun şimal hissəsi və şəhərin şimal yaşayış massivi (Əhmədli, 8-ci Kilometr, Bakıxanov qəsəbələri) daxil idi. Bu rayonların layihələşdirilməsi və tikintisi mikrorayonlaşdırma prinsipinə əsaslanırdı. Boş ərazilərin mikrorayon prinsipi əsasında tikintisi 1959-cu ildə «Sallaqxana» sahəsinin tikintisi ilə başlandhı. 4-5 mərtəbəli daş binalardan ibarət olan bu mikrorayon 10 min nəfərlik əhali üçün nəzərdə tutulmuşdu. İripanelli yaşayış binalarından ibarət olan Şimal-qərb yaşayış massivlərinin ərazisi ayrı-ayrı mikrorayonlara bölünürdü. İlk vaxtlarda 5 mikrorayondan ibarət olan bu ərazidə sonralar mikrorayonların sayı 9-a çatıdırıldı. Hər mikrarayonda ayrıca uşaq bağçaları, məktəblər, mədəni-məişət xidməti idarələri, ticarət mərkəzləri var. 8-ci və 9-cu mikrorayonlarda və Şərq yaşayış massivində 9 mərtəbəli yaşayış evləri üstünlük təşkil edir. Boş ərazilərin məskunlaşdırılması ilə yanaşı, şəhərin mərkəzi hissəsinin yenidən qurulması və abadlaşdırılması sahəsində də mühüm işlər görülmüşdür. Dənizkənarı bulvarın yenidən qurulması bu baxımdan diqqəti cəlb edir. O vaxtlar Xəzərin dayazlaşması ilə bağlı bulvar 40 m-dək genişləndirilmiş, lüzumsuz tikililərdən təmizlənmişdi. 60-70-ci illərdə akademik M. Useynovun layihəsi ilə Hökumət evi ətrafında V.İ. Lenin (indiki Azadlıq) meydanı ansamblının tikintisi başlamış, «Azərbaycan» və «Abşeron» mehmanxanaları, 16 mərtəbəli evlər tikilmiş, Bakı poçtamtının yeni binası meydanın ansamblına daxil edilmişdir. 1920-ci ildə əhalisi 250 min nəfər olan Bakı şəhəri geniş şəhərsalma tədbirləri nəticəsində 89 ildə əhalisi 1 mln. 757 min. nəfər olan abad, yaşıllıqlar şəhərinə çevrilmişdir.
Gəncə şəhəri getdikcə inkişaf edir və abadlaşır. 1970-ci ilin planına əsasən, şəhərdə yaşıllıq və abadlıq sahəsində önəmli işlər görülmüş, sənaye üsulu ilə kütləvi yaşayış binaları tikilmiş, yeni mikrorayonlar salınmışdır. Gəncənin kompozisiya mərkəzini şəhərin tarixən formalaşmış əsas ictimai meydanı təşkil edir. Mərkəzi meydandan şəhərin 2 baş küçəsi-meydanı d.y. vağzalı ilə birləşdirən prospekt və ona perendikulyar yöndə uzanaraq meydanı Gəncəçayın sol sahili ilə birləşdirən küçə ayrılır. Ətrafında zəngin yaşıllıq salınmış Gəncəçay şəhəri iki hissəyə-sağsahil və solsahil hissələrinə ayırmışdır. Şəhərin mərkəzi rayonu ətrafında abad yaşayış qəsəbələri (Toxucular, İnşaatçılar qəsəbələri, Alüminium zavodunun qəsəbəsi) meydana gəlmiş, Gəncəçayın sol sahilində «Xarabyeri», «Üçtəpə» qəsəbələri, sağ sahildə böyük yaşayış rayonu salınmışdır. 70-ci illərin sonunda boş sahələrdə yeni yaşayış rayyonlarının salınması işləri genişlənmişdir. Şəhərin «Quru qobu» adlanan hissəsində tikilmiş «Yeni Gəncə» yaşayış massivində 350 ha sahəni əhatə edən Xatirə parkı salınmışdır. Gəncənin səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri də yaşıllıq sahəsinin zəngin olmasıdır. Şəhərin əzəmətli çinarları onun memarlıq mənzərəsini üzvi şəkildə tamamlayır.
Sumqayıtın şəhərsalma strukturuna görə sənaye rayonları yaşayış zonasından ayrılmışdır. Sahilboyu hissədə böyük yaşıllıq massivi salınmışdır. Şəhərin mərkəzi meydanı formalaşmışdır (mədəniyyət sarayı, şəhər sovetinin - indiki bələdiyyə binası və s.). Şəhər dəniz sahili boyunca uzanır. Sənaye tikintisi şəhəri, yaşayış binaları isə q. istiqamətində inkişaf edir. Yaşayış sahəsi 4 böyük rayonlara bölünür. Burada iripanelli və daş evlərdən ibarət 5-9 mərtəbəli binalar tikilir. Dənizə doğru getdikcə 9-12 mərtəbəli evlər artır.
Naxçıvan şəhəri abadlaşır, geniş tikinti işləri aparılır. Şəhərin baş inzibati meydanının tərtibatı başa çatmış, burada dram teatrının, Muxtar Respublika Ali Məclisinin, Nazirlər Kabinetinin binaları, məişət evi və s. inşa edilmişdir. Şəhər şimaldan-qərbə doğru uzanır. Yeni baş planda köhnə, yömdəmsiz binaların sökülməsi hesabına əmələ gəlmiş boş sahələrdə ictimai, inzibati, mədəni və ticarət mərkəzlərinin yaradılması nəzərədə tutulur. Şəhərin baş magistralı olan prospekt mərkəzi meydanı d.y. vağzalı ilə birləşdirilir. Vağzalyanı ərazidə yeni yaşayış massivi salınır. Yaşayış massivinin 5 mərtəbəli binalardan ibarət 3 mikrorayonunda ictimai və mədəni-məişət tikililəri kompleksi yaradılması nəzərdə tutulmuşdur. Beynəlxalq standartlara cavab verən Aeroport tikilmişdir.
Azərbaycanın digər yaşayış məntəqələri də getdikcə inkişaf edir və abadlaşdırılır. Mingəçevir, Əli Bayramlı, Yevlax, Daşkəsən, Salyan, Lənkaran, Şəki, Bərdə, Zaqatala, Füzuli və s. şəhərlərdə geniş tikinti işləri aparılır. Kurort tikintisi sahəsində mühüm tədbirlər həyata keçirilir. Naftalan, Abşeron və s. kimi müalicə mərkəzlərində sanatoriyalar, istirahət evləri, mehmanxanalar tikilmiş, bu yerlər beynəlxalq müalicə ocaqlarına seçrilmişdir. Xəzərin sahilində iri kurort kompleksinin tikinti layihəsi hazırlanır.
Ərəb işğal dövründə və sonralar Azərbaycan şəhərlərinin özünəməxsus xüsusiyyətləri - onları birləşdirən ticarət yolları, şəhərlərdə istehsal olunan məmulatlar, ayrı-ayrı hallarda isə tikililərin xarakteri haqqında ərəb coğrafiyaşünasları məlumat verirlər. ..jpg)
Sənətkarlıq və ticarətin inkişafı karvan yollarında yerləşən şəhərlərin böyüməsi ilə sıx bağlı idi. Bu baxımdan Bərdə, Dərbənd, Ərdəbil, Marağa, Urmiya, Təbriz, Şamaxı, Şəmkur (Şəmkir), Şabran, Beyləqan, Gəncə və Naxçıvan şəhərləri 7-11-ci yüzilliklərdə əhəmiyyətli yer tuturdu. Vaxtilə Bərdə, Marağa, Ərdəbil, Naxçıvan, Gəncə, Təbriz, Şamaxı və s. şəhərlərdə zərb olunmuş sikkələrin Hindistan, Misir, İsveç, finlandiya və İngiltərədə tapılmış orta əsrlərdə Azərbaycanın bu ölkələrlə geniş ticarət əlaqələrini göstərir.
Azərbaycan şəhərləri erkən feodflizm dövrünün Şərq şəhərləri üçün ümumi olan təşəkkül və inkişaf prosesi keçirmiişdir. Bu dövrdə şəhərlər 3 əsas hissədən ibarət idi: 1) şəhərin əsas hissəsi olan şəhristan, yaxud içərişəhər; 2) içqala; 3) şərq ölkələrində «rabad» adlanan bayırşəhər. Təbii təpəlik üzərində tikilən və möhtəşəm divarlarla əhatələnən feodal qəsrinin - içqalanın ətrafında ikinci qala divarları ilə dövrələnmiş şəhristan yerləşirdi. Şəhristanda yaşayış məhəllələri, iri ictimai binalar və dini tikililər (cümə məscidi və s.), örtülü bazarlar və s. tikilirdi. Bayırşəhərdə (rabadda) sənətkar emalatxanaları, ticarət dükanları, ümumiyyətlə şəhərin işgüzar həyatı cəmləşirdi.
Bəzi şəhərlərin ayrı-ayrı feodal sülalələrinin iqamətgahına çevrilməsi ilə bağlı, burada tikinti işləri genişlənirdi. 12-ci yüzilliyn ortalarında belə şəhərlərdən bəziləri böyük sənətkarlıq və istehsal mərkəzinə çevrilmişdi. 12-ci yüzilliyin sonu – 13-cü yüzilliyin əvvəllərində Təbriz, Gəncə, Naxçıvan, Marağa, Şamaxı şəhərləri dolğun inkişaf etmiş, qalınlığı bəzən bir neçə metrə çatan möhtəşəm qala divarları ilə əhatə olunmuşdu. Şəhərlər qədim dövrlərdən yaranıb formalaşmış bədii-memarlıq və texniki-inşaat ənənələri əsasında inkişaf edirdi. Monqol-tatar hücumlarından və Elxanilər dövləti ilə Qızıl Orda arasında uzun sürən müharibələrdən sonra Azərbaycanın güney vilayətlərindəki bir çox şəhərlər (ilk növbədə Təbriz və Marağa) yenidən inkişaf etməyə başladı. 14-cü yüzillikdə Təbriz Hindistandan Qərbə Aralıq dənizi rayonlarına gedən ticarət karvanlarının başlıca dayanacaq məntəqələrindən olmuşdur.
15-ci yüzilllikdə Azərbaycan şəhərlərinin formalaşması və inkişafının özünəməxsus plan quruluşu və memarlıq görkəmi var idi. Usta-bənnaların yüzillər boyu toplanan və nəsildən-nəslə keçən memarlıq təcrübəsi müəyyən memarlıq üsullarının yaranmasına səbəb olmuş, bu üsullar tədricən ənənəyə çevrilib memarlıq-inşaat sənətində geniş yayılmışdı. Bu ənənələr memarlıq sənətinin bütün sahələrində olduğu kimi, şəhərsalma ilə də möhkəm bağlı idi.
Şəhərlərin plan quruluşunda qala divarları önəmli yer tuturdu. Azərbaycan şəhərləri adətən məhəllələrə bölünür, bəzi şəhərlərdə (Təbriz və s.) məhəllələr darvazalarla bir-birindən ayrılırdı. Məhəllələrdə yaşayış evləri ilə yanaşı məscid, su qurğuları, hamam və s. tikilirdi. Küçələrin çoxu ərazinin eniş-yoxuşluğuna uyğunlaşdırılaraq, dolanbac biçimdə şəbəkə əmələ gətirirdi. Yalnız baş küçə və meydanlar şəhərin plan quruluşuna mütənasiblik verirdi.
16-cı yüzillikdə ənənvi planlaşdırma əsasında inkişaf edən şəhərsalma sənəti meydan ansambllarının salınmasında və dini komplekslərin tikintisində əksini tapmışdır. 16-17-ci yüzilliklərdə Təbrizin baş meydanı olan Sahibabad meydanı, Ərdəbildəki Şeyx Səfiəddin kompleksi tam formalaşmışdır. Səfəvilər dövləti paytaxtının Təbrizdən Qəzvinə köçürülməsi ilə bağlı yeni şəhərsalma tədbirləri görülmüş, saray kompleksləri, ictimai və ticarət meydanları salınmışdır. Şəhərlərin plan quruluşunda önəmli yer tutan belə tikililər Azərbaycanın Gəncə, Şamaxı, Bakı və digər şəhərlərində aparılan şəhərsalma tədbirlərində geniş tətbiq edilmişdir.
17-ci yüzillikdə Azərbaycan şəhərləri arasında iqtisadi əlaqələrin güclənməsi və başqa ölkələrlə ticarətin genişlənməsi şəraitində şəhərlərin önəmli dərəcdə böyüməsi prosesi başlandı.
Azərbaycan şəhərləri ticarət mərkəzləri olmaqla yanaşı, həm də sənətkarlıq mərkəzləri idi. Buna görə də 17-ci yüzillikdə şəhərsalmanın inkişafı müvafiq iqtisadi şəraitlə bağlı olmuşdur. Bu dövrdə iri dini tikililər, ticarət kompleksləri, karvansaralar, örtülü bazarlar və s. inşa edilir, müəyyən hallarda dini tikililərlə ticarət binaları vahid kompleks əmələ gətirirdi. Şəhərlərin mərkəzi meydanı cümə məscidi ətrafında formalaşırdı. Belə komplekslər baş meydanın ansamblını təşkil edirdi. Bu ansamblların ən məşhuru Gəncənin baş meydanıdır. Dini tikililərin ticarət kompleksləri ilə əlaqələndirilməsi, əsasən iki səbəbdən irəli gəlirdi. Birinci halda, şəhərin mərkəzi ansamblı mövcud cümə məscidinin ətrafında tikilirdi. Həm də ansambla daxil olan ticarət tikililəri və başqa binalar vəqf kimi cümə məscidinə mənsub idi, bu yerlərindən alınan gəlir də məscidə çatırdı. İkinci halda isə əksinə, şəhərin baş məscidi əhalinin daha çox gəldiyi dükan-bazar meydanlarında tikilirdi.
Feodalizm dövrü Azərbaycan şəhərlərində və yaşayış məskənlərində əhalinin peşə, sənətkarlıq, tayfalar və s. üzrə qruplara ayrılması şəhərin ayrı-ayrı yerlərində müxtəlif qrupların yaşadığı «məhəllələr»in yaranmasına səbəb olurdu. Şəhərin müxtəlif hissələrini bir-birindən fərqləndirmək üçün müəyyən məhəlləyə orada yaşayan əhalinin məşğul olduğu peşənin adı əlavə edilirdi (məs, «Zərgərlər məhəlləsi», «Bağbanlar məhəlləsi» və s.). bu da öz növbəsində yaşayış məskəninin ortaq plan quruluşuna və ayrı-ayrı məhəllələrdə ictimai və məişət binalarının tikintisinə əhəmiyyətli təsir göstərirdi. Belə ki, hər məhəllənin ayrıca məscidi, hamamı, məktəbi və s. tikililəri olurdu. Orta yüzillərdə Azərbaycan şəhərlərinin plan quruluşunda onların müdafiə zəruriyyəti böyük rol oynayırdı. Şəhər ərazisinin qala divarları ilə əhatələnməsi məhdud xarakter daşıdığından binaların tikintisində sıxlıq yaranır, bu da şəhərin plan quruluşuna müəyyən dərəcədə təsir göstərirdi. Ancaq şəhərin içərisi ilə yanaşı, qala divarlarından bayırda da tikinti aparılırdı. 17-ci yüzillikdə Azərbaycan şəhərləri müəyyən mühəndis qurğularına malik idi. Şəhərin su təchizatına özəl diqqət yetirilirdi. Su təchizatı kəhriz sistemi (Bakı, Gəncə, Təbriz, Ərdəbil, Ordubad və s.), yaxud açıq kanallarla (arxlarla) təmin edilirdi. Təbriz, Ərdəbil və Ordubad şəhərlərinin kəhrizləri daha mürəkkəb və çoxşaxəli idi. Çirkab suların axıdılması üçün saxsı borulardan kürəbəndlər (Gəncə və s.) qurulurdu. Əhalini yay aylarında buzla təchiz etmək üçün buzxana və qarxanalar tikilirdi. Ərdəbil, Təbriz, Gəncə, Naxçıvan və Bakının mərkəzi ansambllarında Azərbaycan şəhərsalma sənətinin yüksək bədii-memarlıq keyfəiyyətləri əksini tapmışdır.
18-ci yüzillikdə Azərbaycanın müstəqil xanlıqlara ayrılması bir çox şəhər və yaşayış məskənlərinin inzibati və sənətkarlıq mərkəzlərinə çevrilməsinə səbəb olmuşdu. Xanlığın mərkəzi Şamaxı, Gəncə, Bakı kimi əvvəllər mövcud olmuş iri şəhərlərdə yerləşirdisə, bu amil şəhərin böyüməsi üçün elə bir xüsusi əhəmiyyət kəsb etmirdi. Şəki və Şuşa kimi əvvəllər az əhəmiyyətli yaşayış məntəqələri xanlıqların mərkəzinə çevriləndə isə sənətkarların və xan qulluqçularının bura köçməsi ilə bağlı, şəhərlər böyüyüb genişlənirdi.
19-cu yüzilliyin ortalarında Azərbaycan şəhərlərinin memarlıq-planlaşdırma quruluşunda önəmli dəyişikliklər əmələ gəldi, qub. mərkəzlərinin baş planları tərtib edildi (Şamaxı, 1858; Gəncə, 1873). 1810-cu ildən başlayaraq, Bakının İçərişəhər hissəsindən kənarda Bayırşəhər salınır. Şəhərin hərbi mühəndislər tərəfindən tərtib edilmiş ilk planları 19-cu yüzilliyin 70-ci illərindən yeni baş planlarla əvəz olunur. 19-cu yüzilin sonu – 20-ci yüzilin əvvəllərində Bakının genişlənməsi və müntəzəm plan əsasında tikilməsinə baxmayaraq, şəhər kapitalizm dövrünün şəhərsalma təzadlarını qabarıq şəkildə əks etdirirdi. Bu dövrdə qub. mərkəzlərində mühəndis və memar vəzifələri, şəhərlərdə isə memar vəzifəsi təsis olundu. Əksəriyyəti Peterburq Mülki Mühəndislər İnstitutunun və Rəssamlıq Akademiyasının məzunlarından ibarət olan bu peşəkar memarların fəaliyyəti şəhər tikintisində planlaşdırma və abadlıq işlərinin ümumi səviyyəsini yüksəltdi.
Bu dövrdə mütəşəkkil xarakter daşıyan şəhər tikintisinin planlaşdırmasında ərazinin tarixi topoqrafiyasına, tikilinin xüsusiyyətinə, su kəməri sisteminə böyük əhəmiyyət verilirdi. Nəticədə şəhərlər öz fərdi xüsusiyyətlərini mühafizə edirdi ki, bu da kapitalizmin inkişafı dövründə tarixi ənənələri saxlamaq baxımından mühüm əhəmiyyətə malik idi. Məhz bu dövrdə Zaqatala, Qusar, Göyçay, Ağdaş, Ağdam kimi kiçik yaşayış məntəqələri baş plana əsasən şəhərlərə çevrildi. Gəncə, Şamaxı, Şuşa, Şəki, Quba, Lənkəran, Naxçıvan və s. şəhərlər daha da inkişaf etdi, Bakı isə çar Rusiyasının ən böyük sənaye mərkəzlərindən biri oldu. Azərbaycan şəhərlərinin planlaşdırılmasında və tikintisində İ.V. Qoslavski, K.B. Skureviç, İ.K. Ploşko, N.A. fon der Nonne və b. gəlmə memarlarla yanaşı, Kərbalayı Əli Rəcəb oğlu, Qasım bəy Hacıbababəyov, Məşədi Mirzə Qafar İsmayılov, Zivərbəy Əhmədbəyov, Məmmədhəsən Hacınski, Hacı bəy Axundov kimi Azərbaycan memarları da fəal iştirak edirdilər.
1924-27-ci illərdə A.P. İvanitskinin rəhbərlik etdiyi qrup Bakının sonrakı inkişafının baş planını işləyib hazırladı. Keçmiş SSRİ-də ilk baş planlardan olan «Böyük Bakı»nın baş planı yeni tikiləcək rayonları da əhatə edirdi. Mənzil probleminin həlli ilə bağlı tədbirlərlə yanaşı, Abşeron yarmadasında nəqiliyyat rabitəsi də təkmilləşdirildi.
.jpg)
1926-cı ildə Bakının neft rayonlarını şəhərlərlə bağlayan elektrik dəmir yolu çəkildi. Keçmiş SSRİ-də ilk elektrik dəmir yolu olan bu xətt yol boyu inşa ediləcək tikililər kompleksinin memarlıq həlli ilə bağlı idi. Həmin dövrdə tikilmiş Sabunçu vağzalının binası (memar N.G. Bayev) bu binaların ən maraqlı nümunələrindəndir. İlk yaşayış massivlərindən olan Məmmədyarov qəsəbəsinin salınması ümumittifaq əhəmiyyətli tədbirlərdən biri idi. 1920-ci illərdə inşaat işlərinin kompleks şəkildə görülməsi müasir şəhərsalma sənəti üçün səciyyəvi idi. Sovet hakimiyyətinin ilk illərində əsas tikinti işlərinin Bakının fəhlə rayonlarda aparılmasına baxmayaraq, şəhərin özündə bir sıra binalar inşa edilir, (Xəzər gəmiçiliyi işləri üçün indiki Neftçilər prospektikndə yaşayış binası), memarn A.A. Nikitin; Füzuli küçəsi ilə Ş. Qurbanov küçəsinin kəsişdiyi yerdə «Beşmərtəbə» adlanan çoxseksiyalı yaşayış evi (milli memarlıq ənənələrindən istifadəyə cəhd göstərilirdi).
Memarlığın yeni funksiyası neftçilər üçün mədəniyyət saraylarının tikintisində öz əksini tapdı. Konsturtivizm üslubunda tikilmiş indiki Neft və Kimya Sənayesi İşçiləri Həmkarlar İttifaqının Mədəniyyət Sarayı (indiki Xətayi Mədəniyyət Sarayı) məşhur sovet memarları A.A., V.A. və L.A. Vesnin qardaşlarının ən maraqlı əsərləri sırasına daxildir. Bakının sovet dövrü memarlıq simasının təşəkkülündə mətbuat Sarayı («Azərnəşr»in binası, memar S. Pen), «Dinamo» idman cəmiyyətinin sarayı (K.İ. Sennçixin), «İnturist» mehmanxanası (memar, A.V. Şusev) və b. binaların mühüm əhəmiyyəti olmuşdur. 1929-cu ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutu inşaat fakültəsinin ilk buraxılışı oldu. fəal yaradıcılıq fəaliyyətinə başlayan gənc memarlardan S. Dadaşov və M. Useynov qısa müddət ərzində bir çox binaların layihəsini hazırladılar və onların tikilməsinə nail oldular. Bunlardan Bayıldakı fabrik-mətbəx (indiki doğum evi), Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Azərbaycan Neft Akademiyası) yeni tədris korpusu (hər ikisi 1932), İncəsənət İşçiləri Evi, bir sıra yaşayış binaları kompleksi, Qazaxdakı Pedoqoji Texnikumun binası (hamısı 1933) diqqəti cəlb edir.
20-ci illərin başlanğıcından Bakıda yaşıllaşdırma və bağ-park memarlığı sahəsində mühüm işlər görülməyə başlandı. Bu illərdə Sabir bağı ansamblı (heykəltaraş Y.İ. Keylixis, memar Y.M. Sırışşıe, 1922; 1958-ci ildə M.Ə. Sabirin heykəli indiki abidə ilə əvəz edildi, heykəltaraş C. Qaryağdı, memarlar Q. Əlizadə, Ə. İsmayılov) yaradıldı. 30-cu illərin əvvəllərində yeni Dənizkənarı Bulvarın salınması (əski bulvarın təbii davamı) Bakının mərkəzi hissəsinin ümumi memarlıq-plan quruluşunun yaxşılaşdırılmasına əhəmiyyətli təsir göstərdi.
1934-cü ildə Bakıda Sovetlər Sarayı layihəsi üçün müsabiqə keçirildi. Azərbaycan SSR Sovetlər Sarayının (indiki Hökumət Evi) müsabiqə layihəsi üçün I mükafat L.V. Rudnev, V.O. Munts və K. Tkançenkodan (iştirakçı) ibarət müəllif kollektivinə verildi; bəzi düzəlişlərə həmin layihə əsasında indiki bina tikildi (1936-52). Bu dövrdə Bakının memarlıq inkişafı 1924-27-ci illərin baş planında nəzərdə tutulmuş bir sıra iri ictimai binaların tikintisinin başa çatdırılması və yaşıllaşdırılma işlərinin genişləndirilməsi ilə səciyyələnir. Baş planın həyata keçirilməsi sahəsində mühüm tədbirlərdən biri də indiki 28 May küçəsi ilə Bülbül prospektinin (keçmiş) birləşdiyi ərazinin yenidən qurulması idi. S. Dadaşov və M. Useynovun layihələri ilə burada tikilmiş «Nizami» Kinoteatrı və Azərbaycan Respublika Yeyinti Sənayesi Nazirliyinin keçmiş binası (hər ikisi 1937-39) həcm-məkan quruluşuna və monumental tikilililərin memarlıq həllinə görə diqqəti cəlb edir. S. Dadaşov və M. Useynov burada antie yunan və İntibah memarlığı üçün xarakterik olan üsul və foramlardan yaradıcı şəkildə istifadə etmişlər. Hüsü Hacıyev küçəsi ilə İstiqaliyyət küçəsinin kəsişdiyi yerdə ucaldılmış və bu ərazinin ansamblına üzvi şəkildə daxil edilmiş «Monolit» adlanan bina (1930-cu illər, memar K.İ. Sençixin) 30-cu illərdə tikilmiş əhəmiyyətli binalardandır.
1933-36-cı minillərdə Bakıda və respublikanın başqa şəhərlərində geniş miqyasda məktəb tikintisi işləri aparılmışdır. Bunlardan S. Dadaşov və M. Useynov tip tayihələri ilə Bakıda və respublikanın başqa şəhərlərində tikilən dördmərtəbəli binaları memarlıq həllinin ifadəliliyinə görə fərqlənir.
Bu layihələr üçün milli memarlıq ənənələri ilə yanaşı, klassik formaların tətbiqi xarakterikdir. 1935-ci ildə Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsinin yaşayış evi kimi layihələndirilən, sonralar isə Azərbaycan KPMK və Azərbaycan SSRİ Nazirlər soveti üçün yenidən qurulan bina (1938) ətraf mühitlə üzvi şəkildə uyuşur.
1937-ci ildə görkəmli sovet memarı və şəhərsalma mütəxəssisi L.A. İlyinin başçılığı ilə Bakının baş planı yeni redaksiyada işlənib hazırlandı. Özündən öncəkini ümumi şəkildə təkrar edən baş planın yeni redaksiyasında Bakının mərkəzi hissəsini indiki Azadlıq meydanına köçürülməsi ilə bağlı müəyyən dəyişikliklər edildi.
30-cu illərin ortasında Dağüstü parkın salınması (memar L.A. İlyin) Bakının Dağlıq yaylasının yaşıllaşdırılmasının başlanğıcı oldu (1990-cı ilin Qanlı Yanvar faciəsindən sonra burada Şəhidlər Xiyabanı yaradılıb).
Bu dövrdə Azərbaycan memarlarının yaradıcılıq axtarışları yeni memarlığın milli ənənələrlə uyğunlaşdırılması meylləri ilə səciyyələnir. Bu istiqamətin inkişafında S. Dadaşov və M. Useynovun birgə fəaliyyəti aparıcı yer tuturdu. 1939-cu ildə Moskvada açılmış Ümumittifaq k.t. sərgisindəki Azərbaycan SSR pavilyonu (SSRİ Dövlət mükafatı, 1941) bu iki görkəmli memarların birgə yaradıcılığının məhsulu idi. S. Dadaşov və M. Useynovun layihəsi ilə tikilmiş Nizami adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin binası (1940) milli memarlıq ruhu, memarlıq bəzəklərinin nəfisliyi və gözəlliyi, fasadında eyvan-lociyaların tətbiqi, burada Azərbaycanın görkəmli ədəbiyyat xadimlərinə qoyulmuş abidələrin bədii şəkildə quruluşu və başqa özəllikləri ilə nəzəri cəlb edir. Həmin bina, eləcə də Moskvada XTNS-dəki Azərbaycan SSR pavilyonu ifadəli kompozisiya həlli ilə yanaşı, Azərbaycan dekorativ-tətbiqi sənətindən istifadə edilməsi ilə əlamətdar olub, memarlıq, heykəltaraşlıq və monumental-dekorativ sənət sintezinin uğurlu nümunələridir. 30-40-cı illərin ayrıcında Bakıda inzibati binalarla yanaşı, yaşayış evlərinin tikintisi də əhəmiyyətli yer tuturdu (o cümlədən A. Bakıxanov küçəsindəki «Artistlər evi», 1940, memarlar S. Dadaşov, M. Useynov, V.M. İvanov, K.İ. Sençixin). 30-cu illərdə respublikanın digər şəhərlərinin planlaşdırılması və tikintisi sahəsində də ilkin tədbirlər həyata keçirildi; həm də şəhərlərin baş planı yerli memarlar kadrlar tərəfindən hazırlanırdı.
Gəncənin yenidən qurulması və sonrakı inkişafının 1939-cu ildə təsdiq olunmuş layihəsi (S. Qocamanlı, A.P. Slobodyanik) sovet dövründə Bakıdan sonra Respublika Şəhərlərinin ən iri baş planlarındandır. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Gəncədə yeni sənaye müəssisələri, məktəblər, institut (Hacı Zərdabi adına Pedoqoji İnstitutunun binası, 1940, S. Dadaşov, M. Useynov), kinoteatrlar, klub və mehmanxanalar tikildi, Gəncə çayının üzərindən körpülər salındı. Nizami Gəncəvinin 800 illik yubleyi ilə bağlı şairin abidəsinin layihəsi (heykəltaraş F. Əbdürrəhmanov, memarlar S. Dadaşov, M. Useynov) hazırlandı və İkinci Dünya müharibəsindən sonra ucaldıldı (1946; SSRİ Dövlət mükafatı, 1947). Ənənəvi Azərbaycan türbələri tipində layihələşdirilmiş Nizami türbəsi anadan olmasının 850 illik yubileyi ilə əlaqədar 80-cı illərin sonu – 90-cı illərin əvvəllərində burada əsaslı surətdə yenidənqurma işləri aparıldı, şairin türbəsinin quruluşu xeyli dəyişdirildi; memar F. İmamquliyev).
30-cu illərin sonunda, həmçinin Yevlax, Xankəndi və Şəki şəhərlərinin baş planlarının işlənib hazırlanmasına başlanıldı. Bu dövrdə memarlığın səciyyəvi xüsusiyyəti respublikada çoxlu məktəb binalarının tikilməsi idi.
1944-cü ildə Azərbaycan SSR XKS yanında Memarlıq İşləri İdarəsinin (ilk rəisi akadına S. Dadaşov) yaradılmasında memarlıq fəaliyyətinə böyük təkan verdi. Azərbaycan xalq təsərrüfatının sonrakı inkişafı üçün yeni sənaye mərkəzlərinin yaaradılması zərurəti meydana gəldi. 40-cı illərin ortalarından Sumqayıt və Daşkəsən şəhərləri, sonralar isə Mingəçevir şəhərinin salınmasına başlanıldı. Ərazilərin müxtəlif təbii-iqlim şəraitində olması şəhərsalma məsələlərinin həllində bu şəhərlərin hər birinə fərdi yanaşmaq tələbini irəli sürürdü. Daşkəsən şəhərinin planlaşdırılması (S. Vahidov) təcürbəsi diqqəti cəlb edir. Memar ərazinin dağlıq relyefini nəzərə alaraq şəhərin memarlıq-plan quruluşunu terraş şəklində həll etmişdir.
Bakıdan 35 km aralı, Xəzərin sahilində salınmış Sumqayıt şəhərinin memarlıq-plan quruluşu və həcm-məkan kompozisiyasında ərazinin təbii-iqlim şəraitinin nəzərə alınması və relyef xüsusiyyətlərindən maksimal istifadə əsas yer tutur. Sumqayıtın ilk planlaşdırma layihəsi 1945-54-cü illərdə işlənib hazırlanmış və 85 min nəfər əhali üçün nəzərdə tutulmuşdu. Sənaye tikintisinin inkişafı ilə bağlı şəhərin baş planının yeni redaksiyası hazırlanmışdı. Əhalinin getdikcə artması ilə (268,4 min; 1 yanvar 1994) bağlı, daha bir baş planın hazırlanması zərurəti yaranmışdır.
Dünyada ilk dəfə açıq dənizdə, polad dirəklər üzərində salınmış şəhərcik olan Neft Daşlarının layihələndirilməsi və tikintisi müharibədən sonrakı dövr memarlığın da özəl yer tutur. Neft Daşları 1949-cu ildə Xəzərdə zəngin neft yatağının tapılması ilə bağlı yaranmışdır. Bu qeyri-adi şəhərciyin bədii-memarlıq simasını «adi» yaşayış evləri, mədəni-məişət müəssisəsi korpusları, orijinal küçə-estakada sistemi və s. müəyyənləşdirir.
Bakının mərkəzi hissəsinin yenidən qurulması 1950-ci illərdə Azərbaycan memarlarının mühüm yaradıcılıq fəaliyyəti kimi davam edirdi. Şəhərin mərkəzində xeyli ərazidə yenidənqurma işəlri aparıldı və yeni binalar tikildi. 50-60 –cı illərdə tikilmiş Azərbaycan Respublika Daxili İşlər Nazirliyi və keçmiş V.İ. Lenin Mərkəzi Muzeyi Bakı filialının binaları (1954; 1955; H. Məcidov), M.F. Axundov adına Respublika Kitabxanası (1960, M. Useynov), Azər. Dövlət Dram Teatrının binası (1960, Q. Əlizadə; M. Məmmədovun iştirakı ilə), Mərkəzi Univermaq (1961, N. Kənkərli) və s. binalar Bakının memarlıq simasını zənginləşdirdi. Bu illərdə İçərişəhərdə orta əsr divarları Sabir bağı ilə Gənclər meydanı hissəsində yöndəmsiz tikililərdən təmizlənərək bərpa edildi; Nizaminin abidəsi (1949, heykəltaraş, F. Əbdürrəhmanov, memarlar S. Dadaşov, M. Useynov) ucaldılan bağ və Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyi Azərbaycan Respublika EA Rəyasət Heyətinin binası ilə birlikdə koloritli memarlıq panoramına çevirildi. Ancaq tikintidə əsas yeri yaşayış evləri tuturdu. Ümumiyyətlə, Bakıda və respublikanın başqa şəhərlərində yaşayış evlərinin tikintisində Günye şəhərlərinin özəlliyi nəzərə alınır, binanın memarlıq siması yerli şəraitlə uyğunlaşdırılırdı. Bakıda ilk çoxmərtəbəli yaşayış evləri şəhərin Dağlıq hissəsində - keçmiş Sovet küçəsində (indiki N. Nərimanov pros.) tikilmişdir. İndiki H. Cavid prospekti sahəsində Dağlıq yaylanın tikintisi 50-ci illərin memarlıq təcrübəsində iri tədbirlərdən biri oldu. Burada salınmış Azərbaycan Respublika EA şəhərciyi kompleksi (1951-66, M. Useynov), H. Cavid prospektindəki yaşayış evləri, əvvəllər tikilmiş Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indi Texniki Universitet) binasının (1931-33, S. Dadaşov, M. Useynov) yenidən qurulması və s. tikililər Bakıda yeni bir abad rayonların meydana gəlməsinə zəmin yaratdı.
50-ci illərin əvvəllərində Bakıda Respublika Stadionunun tikintisi başa çatdı (1952, L.İ. Qonsiorovski, Q.A. Sergeyev, O.M. İsayev). Layihə müəllifləri ərazinin təbii relyefindən səmərəli istifadə edərək dəniz tərəfdən amfiteatr şəklində açılan hissəni ümumi kompozisiyaya daxil etmişlər.
İctimai və mədəni-məişət təyinatlı binalar respublikanın başqa şəhərlərində də tikilirdi. Sumqayıt, Daşkəsən, Mingəçevir kimi yeni şəhərlərdə mədəniyyət evləri, Bakıda və rayon mərkəzlərində kinoteatrlar, ticarət müəssisələri, uşaq bağçaları və məktəb binalarının tikintisi kütləvi şəkil aldı. Naxçıvanda Musiqili Dram Teatrının (1961, Ə. İsmayılov, H. Məcidov) tikintisi ilə şəhərin baş planında nəzərdə tutulan mərkəzin əsası qoyuldu. Gəncənin mərkəzi hissəsində tikilmiş uzunsov quruluşu və kadrlar planı monumentl İnzibati bina (1960, Ə. İsmayılov, F. R. Leontyeva) şəhərin memarlığında üstün yerə çıxdı. Bu dövr sənaye tikililərindən Daşkəsən filizsaflaşdırma Kombinatı, Mingəçevir SES-in binası (Y.M. Popov, V.M. Perlin, P.L. Rijik, H. Məcidov və K.İ. Sençixinin iştirakı ilə), Bakı Şərab Zavodu (E.İ. Kanukov) və s. binalar diqqətəlayiq memarlıq quruluşu ilə seçilir.
50-ci illərdə binaların layihələndirilməsi və tikintisində israfçılığın aradan qaldırılması, tikintində sənaye bazasının genişləndirilməsi ilə bağlı tədbirlər Azərbaycan sovet memarlığında yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. Həmin tədbirlər boş sahələrdə kütləvi mənzil tikintisini nəzərdə tuturdu. Bu isə layihə üsullarının kökündən dəyişdirilməsini tələb edirdi. fərdi layihələrin yerini ayrı-ayrı hissələri yeni yaradılmış evtikmə kombinatlarında hazırlanan sənaye əsaslı eyni tipli evlərin tikintisi tutdu. Məhz bu üsulun sayəsində qısa müddət ərzində iri yaşayış massivləri salındı. Eyni zamanda, mədəni-məişət kompleksləri və başqa xidmət binaları tikilir, yaşıllıq zonaları yaradılırdı. Bakıda ilk təcrübə kimi kütləvi mənzil tikintisi indiki Musabəyov massivində həyata keçirildi; bundan sonra Şimal-Qərb yaşayış rayonu, Respublika Stadionunun ətrafı, daha sonralar isə 8-ci kilometr sahəsi və Əhmədli yaylası tikilməyə başladı. Binalar əsasən iki tipdən - müəyyən hissələri (mərtəbələrarası örtüklər və s.) zavodda hazırlanmış beşmərtəbəli daş evlərdən və yığma panel evlərdən ibarət idi. Ancaq tezliklə aydın oldu ki, çox vaxt eyni ölçüdə tikilən beşmərtəbəli evlər iri yaşayış massivlərinə darıxdırıcılıq, yeknəsəqlik gətirir, buna görə də tikintidə doqquzmərtəbəli qülləvarı binalar tətbiq edilməyə başlandı. Respublikanın Bakıdan başqa Sumqayıt, Gəncə və digər şəhərlərində yeni yaşayış rayonları tikintisinin sənaye bazası yaradıldı. Gəncə yaxınlığında «Quru qobu» adlanan boş ərazidə «Yeni Gəncə» iri yaşayış massvilərinin tikintisi aparılır (F. İmamquluyev, L. Rüstəmov). «Yeni Gəncə»nin əsasını beş və doqquz mərtəbəli yaşayış evləri təşkil edir.
Bakıda kütləvi mənzil tikintisi ilə yanaşı, şəhərin mərkəzi rayonlarından fərdi layihələr üzrə memarlıq-bədii keyfiyyətləri ilə diqqəti cəlb edən hündür yaşayış binaları da ucalmağa başladı. Bu cür binaların ən yaxşı örnəkləri Mehdi Hüseyn küçəsində, Azadlıq meydanında, Respublika Stadionu sahəsində, Tbilisi prospektində və b. yerlərdə tikilmişdir.
60-cı illərin sonu – 80-cı illərdə Bakıda bir sıra iri ictimai bina və qurğular tikilmişdir. Bunlardan Dövlət Sirki (Ə. İsmayılov, F. Leontyeva), Respublika Sarayı (V.S. Şulgin, B.İ. Ginzburq, E.R. Melxisedekov, mühəndis K. Kərimov), «Bakı» (H. Məcidov), «Qarabağ» (E.R. Mixisedekov), «Azərbaycan», «Moskva», «Abşeron» mehmanxanaları,
Baş poçtamtın yeni binası (son 4 binanın layihəsi M. Hüseynovdur; N. Axundova və A.N. Oltetsianın iştirakı ilə), Respublika Statistika İdarəsinin binası (T. Xanlarov və b.), Bakı Dəmir Yolu Vağzalı (Ş. Zeynalova, Y.N. Kozlov, X. Rəhimova), Nərimanov rayon İcra Hakimiyyətinin binası (T. Xanlarov), Dövlət siyasi partiyalar və ictimai hərəkatlar arxivinin binası (Ş.Zeynalova, Y. Qədimov), «Nigah sarayı» (İ. Əliyev) «Gülüstan» şadlıq sarayı kompleksi (H. Əmirxanov, N. Hacıbəyov, T. Şarinski, F. Rüstəmbəyova, N. İsmayılov, K. Kərimov; Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı, 1982), «Şərq bazarı» ticarət mərkəzinin 1-ci növbəsi (U.V. Revazov, P.İ. Yarinovski), Yüngül atletika maneji (Z. Quliyeva), Bakı şəhəri Nizami rayon İcra Hakimiyyətinin binası (T. Xanlarov, H. Muxtarov), Azərbaycan Respublika Prezident Aparatının binası (T. Abdullayev) və s. binalar şəhərin memarlıq görkəmini daha da gözəlləşdirmişdir. Bakıda iri ictimai tikililərdən İdman Sarayı (T. Abdullayev, O. İsayev, Y. Qədimov, T. Xanlarov), «Şərq bazarı» kompleksinin 2-ci növbəsi (U. Revazov, P. Yarinovski), 18 mərtəbəli Hesablama Mərkəzi (T. Xanlarov, H. Muxtarov) və s. tutum-məkanquruluşu və şəhərsalma həlli baxımından diqqəti cəlb edir.
Gəncə, Naxçıvan, sumqayıt, Xankənd, Mingəçevir, lənkaran, Əli Bayramlı, Şamaxı, Şuşa, Qazax, Masallı, Ağdam və b. yerlərdə mənzil tikintisi sahəsində nailiyyətlər qazanılmış, ifadəli, memearlıq-bədii keyfiyyətləri ilə diqqəti cəlb edən inzibati-ictimai mərkəzlər, meydanlar, şəhərsalma sənəti baxımından önəmli binalar tikilmişdir. Bu baxımdan 1971-ci ildə Sumqayıtda tikilmiş Ticarət Mərkəzinin (A. Salamova, Y.Q. Tolstonoqov) memarlıq həlli maraqlıdır.
Gəncənin mərkəzi meydanının indiki görkəmli Cümə məscidi (1606, memar Şeyx Bəhaəddin) və «Çökək hamam»ı əhatə etməklə keçmiş sərhədləri içərisində formalaşmışdır. Hələ 17-ci yüzillikdə meydanı dövrələyən çinar ağaclarının bir qisimi indi də qalır. Başqa meydanlardan fərqli olaraq, Gəncənin meydanı qapalıdır, burada heç bir nəqliliyyat vasitəsi işləmir. Bu da bütöv məkan sahəsi kimi onun memarlıq-məkan ifadəliyini gücləndirir.
Sovet hakimiyyəti illərində Respublika Şəhərlərinin yaşıllaşdırılması sahəsində tədbirlər həyata keçirilmişdir. Bakıda Respublika Sarayının qarşısında salınmış meydan-bağ kompleksi (F. Rüstəmobəyova, A. Rüstəmzadə, G. Mehdiyeva, 1973), Lermontov küçəsindəki Azərbaycan Respublika Nazirlər Kabineti binası qarşısında) şalalə, kaskad və fəvvarə ilə tamamlanan səliqəli, zövqlə planlaşdırılmış landşaft bağı (F. Rüstəmbəyova, G. Qasımov, G. Mehdiyeva, 1975) şəhərin yaşıl libasını zənginləşdirmişdir. Dənizkənarı bulvarın yenidən qurulması, onun abadlaşdırılmasının davam etdirilməsi və ikinci terrasın salınması bağ-park incəsənətinin ən yaxşı örnəklərindən biridir. Hökumət evinin baş fasadı qarşısında hovuz salınmış, burada maraqlı memarlıq quruluşu olan fəvvarə yaradılmışdır.
Son illər respublikanın başqa şəhərlərində də yaşıllaşdırma işləri genişlənmişdir. Gəncədəki «Yeni Gəncə» yaşayış massivinin mərkəzində 350 ha sahəsi olan Xatirə parkı salınmış, burada Gənclik sarayı tikilmişdir (1980). Naxçıvan şəhərinin mərkəzi meydanı formalaşmış, Musiqili dram teatrı, vil. İcra Hakimiyyəti və Respublika Nazirlər Kabineti binası və b. tikililərlə tamamlanmışdır.
1982-ci ildə Şuşada M.P. Vaqifin əzəmətli məqbərəsi açılmışdır (memarlar Ə. Salamzadə, E.İ. Koninov, heykəltaraş A. Mustafayev). Milli memarlıq ənənələrindən istifadə etməklə tikilən bu abidəni xatirə memarlığının uğurlarından saymaq olar.
Respublika Xalq təsərrüfatının yüksəlişi geniş miqyaslı sənaye tikintisi ilə sıx bağlıdır: Bakı Məişət Kondisionerləri Zavodu (1973-75, Y.S. Tişşenko), Elektrotermik avadanlıqlar üzrə təcrübə-sınaq zavodu (s. Sərdarov, Y.S. Fişenko, S. Ağasıyev və s.) Naxçıvan yaxınlığında Araz çayı üzərində SES (O.V. Tripolski) orijinal və ifadəli memarlığı ilə diqqəti cəlb edir.
Bakının sürətlə genişlənməsi nəticəsində şəhərin ayrı-ayrı rayonları arasında nəqiliyyat əlaqəsi çətinləşdiyindən metropoliten tikintisi zərurətə çevrildi. Maraqlıdır ki, hələ Bakının baş planının 1932-ci il variantında metro tikntisi nəzərdə tutulurdu. 1967-ci il noyabrın 6-da Bakı metropoliteninin 1 növbəsinin 1-ci sahəsi (5 stansiya) açıldı. Həmin dövrdə Bakı keçmiş SSRİ-də metro nəqliyyatına malik olan 5-ci şəhər idi.
1976-cı il dekabrın 31-də «Nizami» stansiyasının açılması ilə Bakı metropoliteninin 1-ci növbəsinin (12 stansiya) çəkilişi başa çatdı. 1985-ci ildə metropolitenin 4 stansiyasından ibarət 2-ci növbəsi, 1989-cu ildə isə 2 stansiyadan ibarət 3-cü növbəsi işə düşdü.
Bakı metropoliteni yüksək memarlıq-bədii səviyyəsilə, inşaat keyfiyətilə, memarlıq və təsviri sənət sintezindən uğurlu istifadə edilməsi ilə maraq doğurur.
Azərbaycan sovet memarlığının inkişafında mühüm amillərdən biri də milli kadrlarının hazırlanmasıdır. Hələ 1922-ci ildə yenicə yaradılmış Bakı Politexnik İnstitutunda inşaat fakültəsi təşkil edilmişdir.
Həmin fakültənin buraxdığı ixtisaslı kadrlar nəinki Azərbaycanda, eləcə də Moskva, Dnepropetrovsk, Aşqabad, Mahaçqala və b. şəhərlərdə fəaliyyət göstərmişlər. 1975-ci ildə isə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun dörd fakkültəsi və bir neçə ixtisas kafedrası əsasında memar və mühəndis kadrları hazırlayan Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutu yaradılmışdır. Bu illər ərzində memarlıq sahəsində elmi kadrlar yetişmiş, memarlıq tarixinə və sənətşünaslığa dair yüzləplə elmi əsər yazılmışdır. Bunların ən kamil örnəyi qədim dövrlərdən 19-cu yüzilliyədək Azərbaycan memarlığı və şəhərsalma sənətini əhatə edən fundamental «Azərbaycan memarlığbı tarixi» (M. Useynov, L. Bretanitski, Ə. Salamzadə; Moskva, 1963) kitabıdır. Azərbaycan memarlıq sənətini araşdıranlar zəngin memarlıq irsinin tarixini öyrənməkdə davam edirlər. Bu sahədə elmlər doktorları və memarlıq sənətini araşdıranlar zəngin memarlıq irsinin tarixini öyrənməkdə davam edirlər. Bu sahədə elmlər doktorları və memarlıq tarixini öyrənən yüzlərlə kadrlar yetişmişdir. Məhz memarlıq tarixi sahəsində araşdırmaların artması ilə bağlı, dövrümüzədək çatmış qədim, bəzi hallarda isə yarımdağılmış vəziyyətdə olan Azərbaycan memarlıq abidələrinin 50-ci illərdən başlayaraq, ilk dəfə planlı və elmi əsaslarla bərpası üzrə geniş işlər görülməyə başlanmışıdır. 1976-cı ildə 850 illik yubileyi təntənə ilə keçirilmiş Əcəmi Naxçıvaninin yaratdığı nadir sənət inciləri - Yusif ibn Küseyr və Mömünə xatın türbələri demək olar ki, dağılmaqdan xilas edilərək bərpa olunmuşdur. Respublikanın başqa yerlərindəki abidələrdə də yenidənqurma işləri aparılmış, Bərdə türbəsi, Mərəzədəki Diribaba türbəsi, Həzrrə və Kələxana türbələri ilkin görkəminə qaytarılmışdır. Şuşa, Şəki, Şamaxı, Ordubad, Bakı və s. şəhərlərin memarlıq abidələrinin bərpası üzrə intensiv və planlı iş aparılır. Bu baxımdan, Bakıdakı orta əsr Azərbaycan daş memarlığının incisi sayılan Şirvanşahlar sarayı ansamblının bərpası özəllikcə gözədəyəndir. Son illərdə Gəncədəki qədim ictimai və dini tikililərin bərpası və onlardan səmərəli istifadə edilməsi memarlıq tədqiqatçılarının gərgin əməyi və səyi nəticəsidir. Şəhərdəki Bala Bəhmənli, Qızılıacılı, Ozan, Zərrabı məscidləri, karvansara və s. abidələr əsaslı surətdə bərpa edilmişdir.
Bununla belə, son yüz ildə Azərbaycanın memarlıq irsi böyük itkilərə uğramışdır. Şəmkir minarəsi (11-ci yüzillik), Naxçıvan və Bakı şəhərlərindəki Cümə məscidləri (hər ikisi 12-ci yüzillik), Gəncə şəhər meydanı (16-17-ci yüzilliklər) və s. nadir memarlıq əsərlərinin yalnız rəsmləri, foto təsvirləri bu günə çatmışdır. 1930-cu illərdə Azərbaycan memarlıq abidələrinin uçurulması daha qabarıq və planlı şəkil almışdı. Bakı yaxınlığındakı məşhur Bibiheybət kompleksi, respublikanın başqa şəhər və kəndlərində onlarca məscid, türbə, pir dinə qarşı mübarizə adı altında dağılmışdır.
Memarlıq abidələrinə belə amansız münasibət müharibədən sonrakı illərdə əsasən aradan qaldırıldı. Buna baxmayaraq, baxımsızlıq və özbaşınalıq nəticəsində memarlıq abidələrinin sayı azalmaqda davam etmişdir. Bərdədə Axsadanbaba türbəsi, Gəncədə Corməd qəssab türbəsi, Cavad xanın qəbri (Azərbaycanın mərd, qeyrətli oğlu 1804-cü ildə Gəncənin azadlığı uğrunda yadelli işğalçılara qarşı vuruşmada şəhid olmuş Cavad xanın cənazəsinin qalıqları 1990-cı ilin Novruz bayramı ərəfəsində yenidən öncəki yerinə - Cümə məscidinin həyətinə gətirilərək burada dəfn edildi) və bir neçə günbəzli ev, Buzovnada Qum hamamı, Şəmkirdə Koroğlu qalası, Abşeron kəndlərində çoxlu məscidlər, karvansaralar, ovdanlar və yaşayış evləri, Laçında Kiçik türbə və orta əsr körpüçü və s. məhv olub aradan getmişdir. Bu azmış kimi 1990-cı ildən Ermənistanın Azərbaycana qarşı başladığı Qarabağ müharibəsi nəticəsində ümumi Qarabağ və ətraf rayonlar (Laçın, Kəlbəcər, Zəngilan, Qubadlı, Cəbrayıl, Füzuli, Ağdam) işğal olundu. Bu ərazilərdə qalan çoxsaylı Azərbaycan abidələri məhv edildi.
Respublikada memarlıq abidələrinin bərpası sahəsində müəyyən işlər görülmüşdür. Ancaq işlərin ümumilikdə aşağı səviyyədə aparılması abidələrin bir çoxunda təhrif və səliqəsizliyə səbəb olmuşdur: Naxçıvanda Möminə xatın türbəsi, İmamzadə və Xanəgah kompleksləri, Şəki xan sarayı, Bərdə türbəsi, Gəncə məscidi və hamamı, Qubada 19-cu əsrə aid hamam («Çuxur hamam») və s. abidələrdə aparılan işlərdə müəyyən təhriflərə yol verilmişdir. Son illərdə İçərişəhərdə tikinti-abadlıq işləri çağdaş elmi-bərpa tələbləri əsasında aparılmadığından şəhərsalma abidələrinin plan-məkan quruluşuna, küçə və məhəllə sisteminə ciddi ziyan dəymiş, səciyyəvi olmayan tikinti materiallarının (beton, iri daş binalar, küçə döşəmələrində müxtəlif daş növləri, rəngli suvaq və s.) çox işlədilməsi nəticəsində bütövlükdə qədim Bakının orta əsr xarakteri və ruhu zəifləmişdir. İçərişəhərin altından çəkilmiş metro tuneli burada çoxlu qədim məhəllə və yaşayış evlərinin dağılmasına səbəb olmuşdur. Abşeronun qəsəbə və kəndlərindəki memarlıq abidələrinin bərpası da tək-tək hallar istisna olunmaqla müasir dövrün tələblərinə səviyyəsindən çox aşağıdır.
Tarixən formalaşan Azərbaycan şəhərlərinin və bütöv şəhərsalma sistemlərinin qorunması problemləri ilə bağlı müxtəlif qərar və tədbirlər həyata keçirilmişdir. Şəki (1968), Bakının İçərişəhər hissəsi, Şuşa və Ordubad (hər üçü 1977-ci ildə) şəhərləri, Lahıc qəsəbəsi (1980) Nardaran kəndi (1992), Dəvəçi rayon Şabran şəhəri (2002), Qax r. İlisuk k. (2002), Ordubad r. Aparıcı vadisi (2002), Dəvəçi r. Çıraqqala (2002), Şəki rayon Kiş kəndi (2003), Hacıqabul rayon Pir Hüseyn xanəgahı (2004) Azərbaycan memarlığı tarixi qoruğu elan edilmişdir. Tarixi şəhərlərin qorunması problemlərinin elmi cəhətdən işlənib hazırlanması İçərişəhərdə daha əyani müşahidə edilir. Buradakı Asəf Zeynallı adına Küçənin orta əsr görkəmi bərpa olunur. Orta əsrlər Bakısının rəmzi sayılan Qız qalasının ətrafı son dövrlərdə tikilmiş gərəksiz, əski tikililərdən təmizləndikdən sonra o, nəinki şəhərin tarixi hissəsində öz yerini tapmış, eyni zamanda, çağdaş şəhərin strukturuna üzvi şəkildə daxil olmuşdur.
Son illər İçərişəhərlə bağlı, mütəxəssislərin qarşısında duran kompleks məsələlər müəyyənləşdirilmiş və konkretləşdirilmişdir.
Respublikanın Naxçıvan, Gəncə, Şamaxı kimi tarixən formalaşmış şəhərlərində qorunan zonaların təşkili sahəsində də geniş iş aparılır. Şəhərlərdə və başqa yaşayış məntəqələrində tarixi baxımdan dəyəri olan mədəni irsin qorunması problemlərinin işlənməsi həm də respublikanın Quba, Qazax, Lənkaran, Lahıc, Bərdə, Zaqatala və b. şəhərlərin, eləcə də Abşerondakı Nardaran, Qala, Mərdəkan, Zaqatala rayonlarındakı Tala kimi yaşayış məntəqələrinin planlaşdırılması və tikintisində əldə edilmiş təcrübənin geniş yayılması məqsədi daşıyır.
Bakının 2000-ci ilədək baş planında hazırda sənaye zonası ilə ayrılan (Şərq və Qərb) tikinti rayonlarının memarlıq-planlaşdırma və tutum-məkan cəhətdən birləşdirilməsi, ərazi çatışmamazlığını nəzərə alaraq, istifadədən qalmış və nefti tükənmiş mədənlərdən, eləcə də bir sıra sənaye müəssisələrinin köçürülməsi nəticəsində boşalan sahələrdən tikinti üçün istifadə edilməsi nəzərdə tutulur. Həmin baş planda göstərilir ki, Bakının sərhədlərinin genişlənməsi, böyük ərazidə yaşayış massivlərinin salınması şəhərin coğrafi görkəmini və miqyasını dəyişdirəcək, onun memarlıq-bədii simasını yeniləşdirəcəkdir.
Bakıda memarlar N.A. fon Der Nonne, İ.V. Qoslavski, Z. Əhmədbəyov və N.G. Bayevin layihələri ilə xəstəxanalar tikilmişdi. Bakıdakı tədris müssisələrindən Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tikdirdiyi Qızlar Məktəbi (indiki Respublika Əlyazmaları İnstitutunun binası, 1898-1901, memar İ.V. Qoslovski), eləcə də «Səadət» Məktəbini (indiki Elmi-Tədqiqat Oftalmologiya İnstitutu, 1911-12, memar Z. Əhmədbəyov) xüsusi qeyd etmək lazımdır. 19-cu yüzilliyin II yarısında tikilməyə başlamış teatr binaları Azərbaycan memarlığında tamamilə yeni qurğu tipi idi. İlk teatr binası Şamaxıda (1858, memar Q.
Hacıbababəyov), sonralar isə Bakıda Tağıyev Teatrı (indiki Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrı; 1883, P.İ. Konqnovitski; 1980-cı illərin sonunda sökülmüşdür) və Mayılov Teatrı (indiki Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Tetarı; 1911, memar N.G. Bayev; 1985-ci ildə teatrın binası yanmış, 1986-87-ci illərdə həmin layihə üzrə yenidən bərpa edilmişdir).
19-cu yüzilliyin I yarısında irihəcmli və monumental dini binalar tikilmişdi. Yalnız yüzilin II yarısından şəhərlərin iqtisadi vəziyyətinin yaxşılaşması ilə bağlı, iri dini binalar inşa edildi. Məscid binaları əsas kompozisiya elementinə çevrildi və yaşayış məskənlərinin bədii simasında uzun müddət öz əhəmiyyətini saxladı. Bu dövrdə Azərbaycanda keçmiş ənənələri müəyyən dərəcədə davam etdirən məhəlli xarakterli memarlıq məktəbləri yarandı. Məscid binalarının xarici simasının səciyyəvi xüsussiyyətləri Azərbaycan ərazisində Bakı-Abşeron, Quba-Qusar, Gəncə-Qarabağ, Şəki-Zaqatala, Lənkaran və Naxçıvan kimi yerli memarlıq məktəblərini müəyyənləşdirməyə imkan verir. Bakı-Abşeron məscidlərində tikilinin formasını müəyyənləşdirən və bu zona üçün nümunəvi olan günbəz və şaquli minarə kompozisiyası üstün yer tutur. Bakıdakı Bəy məscidi (İçərişəhərdə; 1895, memarlar Məhəmməd Haşim əl-Bakuvi və Mirəli ən-Naqi bin Seyyid Hüseyn), Qasım bəy məscidi (1896, memar Məşədi Mirzə Qafar İsmayılov), Təzəpir məscidi (1905-14), «İttifaq», yaxud Göy məscid (1912-13), Əmircanda M. Muxtarovun məscidi (1909; hər üç məscidin memarı Z. Əhmədbəyovdur) kapitalizm dövrü üçün ən xarakterik tikililərdir.
Milli memarlıq abidələri ilə zəngin olan və sabit memarlıq ənənələrinə malik Qarabağ zonasında avropa memarlığı dərin kök sala bilməmiş, yerli üslublar arasında itib-batmışdı. 19-cu yüzilliyin ortalarında Qarabağda özünəməxsus memarlıq məktəbi yaranmış və onun ən görkəmli nümayəndəsi Kərbəlayı Səfixan Qarabaği olmuşdur. Memarlıq üsullarında yerli ənənə və prinsiplərə axıradək sadiq qalan Kərbəlayi Səfixan Bərdədə İmamzadə kompleksini yenidən qurmuş (1868), Ağdamda məscid (1868-70), Şuşada Aşağı məscid (1874-75), Yuxarı məscid, yaxud Cümə məscidi (1883) və məhəllə məscidləri, indiki Füzuli şəhərində Hacı Ələkbər məscidi (1890), həmin rayonun Horadiz (1891-1908) və Qoçəhmədli (1906) kənd məscidləri Oddesada Tatar məscidi (1870 illər), Aşqabadda «Qarabağlılar» məscidi (1880 illər) və s. binalar tikilmişdir.
fabrik, zavod, ambar binaları, dok, liman, körpü, vağzal və s. tikintisi Azərbaycan üçün yeni olan sənaye-nəqliyyat qurğuları memarlığının yaranmasına səbəb oldu. Kapitalizmin inkişafı dövründə Azərbaycanda müxtəlif xarakterli iki sənaye zonası müəyynləşdi. Bir tərəfdən Abşeronun sənaye qovşağı olan və neft profilli iri zavodlarla təmsil edilən Bakı və onun ətraf rayonlarının sənaye tikintisi, digər tərfədən isə Azərbaycanın ərazisində baramaaçan və ipəkçilik karxanalarının, pambıqtəmizləmə fabriklərinin, şərabçılıq zavodlarının, Gədəbəy və Qalakənd misəritmə zavodlarının, Daşkəsən mis və kobalt zavodlarının inşası sənaye memarlığının inkişafına geniş təkan verdi. Bir-biri ilə sıx bağlı olan bu sənaye zonaları arasındakı qarşılıqlı əlaqə Güney Qafqaz d.y.-nun Bakı qolunun çəkilməsindən (1883) sonra daha da genişləndi. Azərbaycanda sənayenin müxtəlif sahələrinin inkişafı ilə bağlı sənaye memarlığı formalaşmağa başladı. H.Z. Tağıyevin Toxuculuq fabrikinin tikintisi (1898-1902, memar İ.V. Qoslavski) sənaye memarlığının inkişafında xüsusi yer tutdu. Bakı d.y. sahəsində yolun çəkilişi və stansiyaların yerləşdirilməsi layihəsi 1881-ci ildə Peterburqda tərtib olundu. Bakı, Gəncə, Hacıqabul kimi mühüm stansiya-lar üçün həmin yerlərin fərdi xarakterini müəyyənləşdirən müstəqil vağzal binalarının layihələri işlənib hazırlanırdı.
19-cu yüzilliyin sonu 20-ci yüzillin əvvəlləri dövrü yeni sosial-iqtisadi münasibətlərin təşəkkülü ilə yanaşı, yeni tipli bina və qurğunların, mütərəqqi konstruksiyaların inkişafında da böyük əhəmiyyət kəsb etmsişdir. Azərbaycan şəhərlərinin tikintisində ənənəvi binalarla yanaşı, banklar, tədris müəssisələri, vağzallar, tetarlar və s. ictimai tikililərin meydana gəlməsi həmin şəhərlərin özünəməxsus memarlıq və həcm-məkan simasını müəyyənləşdirdi.
19-cu yüzilliyin sonu 20-ci yüzilliyin əvvəllərində Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş memar, bənna, usta, nəqqaş və memaralıq bəzəyi ustalarından Ustad Tağı (Şamaxı, memar; Şamaxı qəbiristanlığındakı «Yeddi günbəz» türbələr kompleksi, 1816-17), Hacı Məhərrəm (memar; Bakıdakı Cümə məscidinin hasarları, 1822), Mirzə Qədim İrəvani (rəssam-nəqqaş; İrəvanda Sərdar Sarayının divar rəsmləri, 1850-ci illər), Süleyman (xəttat; Abşeronun Əmircan kəndindəki məscidin kitabəsi, 19-cu yüzillik), Mirzə Mehdi (Gəncə, xəttat; indiki Goranboy rayonu Rəhimli kəndindəki qəbiristanlıqdakı türbənin daş kitabəsi, 19-cu yüzillikdə Zeynal və Rəcəb (memar; Abşeronun Bilgəh kəndində məscid, 1839), Zeynalabdin (Bakı, memar; Abşeronun Binə kəndində məscid, 1844), Mirzə Cəfər (Şamaxı, nəqqaş), Usta Qənbər Qarabaği (Şuşa, nqəqqaş), Səfər (usta Qənbər Qarabağinin qardaşı; nəqqaş), Usta Qurbanəli (Şamaxı; nəqqaş), Şükür Qənbər oğlu (nəqqaş) - hamısı Şəki xanları sarayının dekortaiv tərtibatı və bərpasında iştirak etmişlər, 19-cu yüzillik), Cahangirbəy Əliyev (memar; Ağdaşın baş planı, 1910), Zirvərbəy Əhmədbəyov (mühəndis-memar; Bakıda Təbriz məscidi və s.), N.G. Bayev (mühəndis-memar; Bakıda Opera Teatrı və s.), K.A. Borisoqlebski (mühəndis-memar; Bakıda yaşayış binaları, 1910-12), M.D. Botov (mühəndis-memar; Mariya gimnaziyası - indiki R. Mustafayev adına İncəsənət Muzeyinin binası, 1883-93-cü illər və s.), Q. Hacıbababəyov (memar; Şamaxıda teatr binası, 1858; Bakıda indiki «Araz» Kinoteatrı və s.), İ.V. Qoslavski (mühəndis-memar; Bakıda Dövlət Dumasının binası - indiki Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti və s.), F.V. Qrosseti (memar; Bakıda yaşayış binaları, 1871-1904), Məşhədi Mirzə Qafar İsmayılov (memar; Bakıda 100-dən artıq yaşayış binası, həmçinin dükan və məscid tikilmişdir, 1868-99), A.S. Kandinov (mühəndis-memar; Bakıda yaşayış binaları, 1884-93), Kərbəyayı Səfixan Qarabaği (memar; Ağdam, Füzuli və Şuşada monumental binalar, 19-cu əsrin II yarısı – 1910-cu illər arasında), P.İ. Koqnovitski (mühəndis-memar; Bakıda Tağıyev Teatrı - sonralar Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Tetarı, 1899), A. Koşinski (memar; Bakıda yaşayış eıləri və ictimai binalar, 1882-88), N.V. Koşelev (memar; Aşağı Hacıkənddə yaylaq evləri, 1888-90, 1888-91; məscid, 1892), İ.İ. Krjiştaloviç (memar; Gəncənin baş planı, 1872-73; Gəncədə hamam,yaşayış evi, 1876-77), F. Lemkul (mühəndis-texnoloq; Bakıda dükan, yaşayış evləri, 1880-91), N.Y. Marçenko (mühəndis-memar; Şəkidə körpü, yaşayış evləri, 1891-93; Hacıkənddə kilsə, yaylaq evləri, mehmanxana, dükan, hamam, 1894-99; Gəncədə Cümə məscidi minarələrinin çadırvarı örtükləri, 1899; Bakıda inzibati bina, 1900 illər), P. Melnikov (memar; Hacıkənddə yaşayış və yaylaq evləri, 1888-94; Qazaxda yaşayış evi, 1890), K.V. Molodsov (mühəndis-memar; Gəncə, Hacıkənd, Qazax və Şəkidə yaşayış evləri, karvansara, kazarma, dükan, körpü, su kəməri, inzibati binalar, 1886-97), Hacı Məhərrəm Kərbəlayı İmamverdi oğlu (memar; Bakının Bayırşəhər hissəsində kazak gözətçi məntəqəsi, 1825; İçərişəhərdə yaşayış evi, (1825), A.A. Nikitin (mühəndis-memar; Bakıda Pasaj bazarı, 1913; yaşayış evləri, 1912-15; Suraxanıda elektrik stansiyası və telefon stansiyası, 1912; Bakıda «Metropol» mehmanxanası, 1915), F.A. Nikulin (mühəndis-memar; Bakıda yaşayış evləri, 1913-16), İ.K. Ploşko (mühəndis-memar; Bakıda yaşayış evləri, 1900-13; M. Muxtarovun sarayı; 1911-12; «İsmailiyyə» binası, 1908-13; Şamaxıda Cümə məscidi, 1909-18), Vladiqafqazda (Azərbaycan kapitalist Murtuza Muxtarovun vəsaiti ilə tikilmiş sünni məscidi, 1908-12), Y.Y. Skibinski (memar; Bakıda yaşayış evləri, anbar, dükan və s. 1887-98), K.B. Skureviç (mühəndis-memar; Bakıda yaşayış evləri, mağaza, örtülü bazar, uşaq evi, bank binası, xəstəxana, gimnaziya və s., 1896-1900-cü illər), V.O. Simopson (memar, Gəncədə yaşayış evi, 1878; Hacıkənddə yaşayış və yaylaq evləri, 1888-90; Bakıda yaşayış evi, 1893), N.P. Tverdoxlebov (mühəndis-memar; Bakıda yaşayış evləri, 1888-90; Bakıda yaşayış evi, 1893), N.P. Tverdoxlebov (mühəndis-memar; Bakıda yaşayış evləri, dükan, pasaj, dəyirman və s., 1880-87), N.A. fon Der Nonne (mühəndis-memar; Bakıda yaşayış evləri, dükanlar, inzibati binalar, o cümlədən indiki İncəsənət Muzeyinin binası, 1885-94), İ.M. Xarçenko (mühəndis-memar; Qazaxda yaşayış evləri, 1880-cı illər), A.M. Şuşerov (mühəndis-memar; Qubada Qudyalçay üzərində körpü, 1895; Bakıda yaşayış evi, 1900 illər), İ.V. Edel (memar; Bakıda yaşayış evləri, kilsə, dükan və s., 1887-99), A.V. Eyxler (memar; Bakıda yaşayış evləri, məscid, dükan və s., 1885-98) və başqalarının adları məlumdur.
ABD Green Card Çekilişi
Amerika Birleşik Devletleri her yıl dünya çapında 55,000 adet Yeşil Kart (GreenCard) dağıtmaktadır.
Yeşil Kartı kazandığınız takdirde:
Amerika Birleşik Devletleri'nde hayat boyu oturma, çalışma ve ABD'ye serbestçe giriş-çıkış iznine sahip olursunuz.
Amerikan vatandaşlık haklarından birçoğuna sahip olursunuz.
Beş sene sonra tam vatandaşlık başvurusu yapabilirsiniz.
Amerikan Devlet üniversitelerine burs başvurusu yapabilirsiniz.
Amerikan Devlet Daireleri dahil her yerde çalışabilirsiniz.
A.B.D.'de işyeri açabilirsiniz.
Yeşil Kart çekilişine katılabilmek için lise veya dengi okul mezunu olmanız yeterli. İngilizce bilmeniz gerekmiyor.
Yeşil Kart sahiplerinin eşleri ve 21 yaşını doldurmamış bekar çocukları da otomatik olarak, Yeşil Kart sahibi olurlar.
Üstelik, evraklarınız elinize ulaşana kadar hiç bir ödeme yapmayacaksınız.
ABD makamları bu seneki Green Card başvuru prosedüründe bazı köklü değişiklikler yaptıklarını açıkladı.
yesil-kart.com bu yeni prosedüre göre sistemini yeniden yapılandırmıştır ve değişiklikler karşısında gerekli düzenlemeleri yapmıştır.
Müşterilerimizin fotoğrafları ve başvuru formları, konusunda uzman çalışanlarımız tarafından elektronik ortama geçirilecektir ve tüm başvurular doğru tarihler arasında ve istenilen şekilde ABD'deki ilgili makamlara ulaştırılacaktır. Başvurunuzun tüm aşamalarında E-mail ile haberdar edileceksiniz.
Green Card Nedir?
5 senelik başvuru yapın, şansınızı 5 kat arttırın. Her sene tekrar uğraşmayın. Üstelik çok uygun fiyata. Bu kampanya sadece kısa bir süre için geçerlidir.
Amerika Birleşik Devletleri her yıl dünya çapında 55,000 adet Yeşil Kart (GreenCard) dağıtmaktadır.
Yeşil Kartı kazandığınız takdirde:
Amerika Birleşik Devletleri'nde hayat boyu oturma, çalışma ve ABD'ye serbestçe giriş-çıkış iznine sahip olursunuz.
Amerikan vatandaşlık haklarından birçoğuna sahip olursunuz.
Beş sene sonra tam vatandaşlık başvurusu yapabilirsiniz.
Amerikan Devlet üniversitelerine burs başvurusu yapabilirsiniz.
Amerikan Devlet Daireleri dahil her yerde çalışabilirsiniz.
A.B.D.'de işyeri açabilirsiniz.
Yeşil Kart çekilişine katılabilmek için lise veya dengi okul mezunu olmanız yeterli. İngilizce bilmeniz gerekmiyor.
Yeşil Kart sahiplerinin eşleri ve 21 yaşını doldurmamış bekar çocukları da otomatik olarak, Yeşil Kart sahibi olurlar.
ABD makamları bu seneki Green Card başvuru prosedüründe bazı köklü değişiklikler yaptıklarını açıkladı.
yesil-kart.com bu yeni prosedüre göre sistemini yeniden yapılandırmıştır ve değişiklikler karşısında gerekli düzenlemeleri yapmıştır.
Müşterilerimizin fotoğrafları ve başvuru formları, konusunda uzman çalışanlarımız tarafından elektronik ortama geçirilecektir ve tüm başvurular doğru tarihler arasında ve istenilen şekilde ABD'deki ilgili makamlara ulaştırılacaktır
Green Card'ın Tarihçesi
ABD zaten bir göç devletidir. Her ırktan, her milletten insanların birleşerek oluşturduğu bir mozaiktir. Meksika, Çin ve Filipinler gibi belli bazı ülkelerden gelen göç oranı diğer ülkelere göre çok fazladır.
Farklı memleketlerden gelen insanların nüfusdaki oranının bozulmasını önlemek amacıyla ABD, yasalar ile belli bölgelerden gelen göçleri kontrol altına almıştır.
ABD hükümeti 1990'ların başlarından beri "Diversity Visa Program" adı altında yılda 55,000 adet Green Card dağıtmaya başlamıştır.
Katılımcılar arasında yapılan seçim tamamen tesadüfidir. Hiçbir şekilde meslek, eğitim durumu, lisan, yaş, cinsiyet vs. gibi normlar dikkate alınmaz
5 senelik başvuru yaparsam şansım ne kadar artar ?
Bir senelik başvuruya göre tam beş katı artar. Bu da çok büyük bir fark. 80 kişiden biri kazanıyorsa bu sizin için 16/1 , 10/1 'e kadar düşmüş olacaktır. Çünkü ancak her sene başvuranlar kazanabilmektedirler. Bir senelik başvurudan sonuç almak daha zordur. Her sene yinelemek, tekrardan ücret ödemek fotoğraf göndermek, başvurmak çok daha zordur. Bir kere başvurup beş sene boyunca hiç uğraşmamak sizin elinizde. Aynı zamanda doğru başvuru yapmak her sene daha da zorlaşmaktadır.
Kazanma şansımı nasıl arttırabilirim ?
Danışmanlık kullanmak birinci şarttır, kendinizin çok doğru yaptığınızı sandığınız bir başvuru kabul edilmeyebilir. Eşiniz adına ayrı bir başvuru yapmanız şansınızı ikiye katlar. Senelerce başvurmak gerekebilir, bunun için beş senelik başvuru seçeneğini seçmek çok daha yararlı olacaktır. Bir senede şansınız bir kat iken, beş senede şansınızı beşe katlayabilirsiniz. Bir kere başvurun, başvurunuz sizin için beş sene devamlı yenilensin.
Evli bir çift ayrı ayrı başvurabilir mi?
Evet. Eşler ayrı ayrı başvurma hakkına sahiptir. Eşlerden her ikisi de başvuru yaparsa kazanma olasılıklarını ikiye katlamış olurlar. Çok seneli başvuru yaparak şanslarını beş kat daha arttırabilirler.
İngilizce bilmiyorum, kazanırsam bir sorun çıkar mı?
Hayır, hiçbir sorun çıkmaz. Green Card çekilişine katılmak ya da çekiliş sonucu Green Card alabilmek için İngilizce bilmek şartı aranmamaktadır. Aynı zamanda Amerika'da çok yüksek iş sektörlerinden tutun çok değişik işlerde çalışan bir çok insan İngilizceyi çalışırken öğrenmektedir. İngilizce Amerika'da yaşamak için şart değildir. Kolay öğrenilen bir dil olduğundan Green Card çekilişi için de Amerika tarafından şart koşulmamıştır.
Green Card ve çekilişi nedir?
Green Card yabancılara (Amerikan vatandaşı olmayanlara) Amerika Birleşik Devletleri'nde süresiz olarak (hayat boyu) oturma ve çalışma izni verir.
Green Card, Türk vatandaşlığınızı devam ettirmekle birlikte, Amerikan vatandaşlık haklarının bir çoğuna sahip olmanızı sağlar. Bu kartın özelliği, gerek devlet dairesi gerek özel sektör olsun, istediğiniz yerde çalışma hakkı ve dilediğiniz kadar oturma izni vermesidir. Green Card sahibi olan herkes aynı zamanda kendi şirketini kurma hakkına sahiptir.
Her sene ABD makamları tarafından yapılan çekilişle dünya çapında 55,000 adet Green Card verilmektedir.
Green Card çekilişini kaç kişi kazanacak?
Türkiye için yaklaşık 2,500 kontenjan ayrılmaktadır. Fakat çekilişte kazananlar arasından farklı nedenlerden dolayı Green Card çıkarttıran kişi sayısı değişiklik göstermektedir. Geçen sefer Türkiye'den 2,343 kişi Green Card çekilişini kazandı.
Bu sayı her yıl değişiklik göstermektedir.
Başvuruda bulunabilmek için gerekli şartlar nelerdir?
Başvuru sahipleri lise veya dengi okul mezunu olmalı. Lise mezunu olmayanlar en az iki yıllık eğitim veya tecrübe gerektiren bir meslekte son beş yılın iki yılında çalışmış olmaları ve bunu belgeleyebilmeleri gerekmektedir.
Dil bilmek, ileri eğitim düzeyi veya meslek gibi faktörlerin ilk aşamada bir etkisi yoktur.
Bu şartları sağlayamayanların Green Card çekilişine başvuruları geçersiz sayılacaktır
Yeşil Kart Çekilişi için başvuru süresince sadece bir defa mı başvuruda bulunulabiliyor?
Evet. Yasalara göre adaylar aynı sene içinde sadece bir kere başvuru yapma hakkına sahiptir. Bu kendileri tarafından veya başka biri tarafından olabilir. Birden fazla başvuru yollayan kişiler diskalifiye edilecektir.
Adaylar başvurularını her yıl yineleyebilirler. Ya da 3 senelik / 5 Senelik başvuru yaparak başvurularını her sene otomatik olarak yenileyebilirler.
Başvuruma hangi aile fertlerini dahil etmeliyim?
Başvurunuza eşinizi ve 21 yaşından küçük, evlenmemiş bütün çocuklarınızı eklemelisiniz. Eşinizden ayrı olsanız bile onu başvurunuza eklemelisiniz. Fakat, resmi olarak boşanmışsanız eklemeyiniz.
21 yaşından küçük ve bekar olan bütün çocuklarınızı (öz çocuklarınızı, eşinizin bir önceki evliliğinden olan çocuklarını veya ülkenizin yasalarına uygun olarak evlat edinmiş olduğunuz çocuklarınızı) mutlaka başvurunuza eklemelisiniz. Bu kategorilere giren fakat şu anda sizinle oturmayan çocuklarınızı da başvurunuza eklemelisiniz.
Aile fertlerinizi başvurunuza eklemeniz ilerde sizinle birlikte gelmelerini gerektirmez . İstedikleri takdirde ülkelerinde kalabilirler. Ne olursa olsun, eğer asıl başvurunuza dahil etmediğiniz bir bağımlı kimseyi vize başvuru formunuza eklerseniz diskalifiye edilirsiniz. Bu kural, asıl başvurunun teslim edildiği tarihte bağımlı olan kişilere mahsustur. İleriki bir tarihte bağımlılık kazananları kapsamaz.
Eşiniz sizin başvurunuzda yer almasına rağmen sizden ayrı bir başvuruda bulunabilir. Dikkat edilmesi gereken bir nokta yapılan iki başvuruda da ailedeki bütün bağımlıların belirtilmesidir.
Yeşil Kart programına başvurabilmek için minimum bir yaş sınırı var mıdır?
Bu programa başvurmak için minimum bir yaş sınırı yoktur fakat en az lise mezunu olmak veya lise mezunu değilseniz son beş yılda iki sene eğitim veya tecrübe isteyen bir iş dalında iki senelik bir iş deneyimine sahip olmak ve bunu belgeleyebilmek şart koşulmuştur.
Kazananlar nasıl seçilecektir?
Kentucky Consular Center'da (çekiliş merkezi) elektronik olarak transfer edilen bütün başvurular altı coğrafi bölgeden birine ayrılır ve numaralandırılır. Başvuru döneminin sonunda bir bilgisayar rasgele olmak üzere her bir coğrafi bölge adına teslim alınan başvurulardan kazananları seçmektedir.
Bütün başvurular eşit şansa sahiptir. Bir başvuru seçildiğinde başvuru sahibine Kentucky Consular Center tarafından kazandığına dair vize başvuru açıklamasını içeren bir mektup 1 Mayıs 2005 - 30 Temmuz 2005 tarihleri arasında adresine yollanacaktır.
Kazananlara sonuç nasıl bildirilecek?
Sadece çekilişi kazanan başvuru sahipleri Kentucky Consular Center tarafından, başvurularında belirttikleri adrese gönderilecek normal posta yoluyla haberdar edileceklerdir.
Seçilen başvuru sahibine Kentucky Consular Center tarafından, kazandığına dair haber ve ileriki vize işlemleri için açıklamaların bulunduğu bir mektup 1 Mayıs 2005 - 30 Temmuz 2005 tarihleri arasında seçilen kişinin yazışma adresine gönderilecektir.
Kazanamayan başvuru sahipleri haberdar edilecek midir?
Sadece kazanan başvuru sahiplerine ABD tarafından postayla bildirim yapılacaktır
Yurtdışına okumak için gitmek istiyorum, kartın bana faydası olur mu?
Evet, Amerikan Devlet üniversiteleri Green Card sahiplerine indirimli ücret uygular. Aynı zamanda Green Card sahibi olduğunuz için Amerikan hükümetinden burs ve kredi alma şansınız yükselmektedir. Ayrıca çalışma hakkınız olduğunu unutmayın, istediğiniz yerde çalışıp, geçiminizi sağlayabilirsiniz.
Green Card çekilişini kazanmam halinde T.C. vatandaşlığımı kaybeder miyim?
Hayır. Çekilişi kazanmanız T.C. vatandaşlığınızı kaybetmenize yol açmaz.
Green Card çekilişine bir aileden birden fazla kişi başvurabilir mi?
Evet. Çekilişe katılmaya yeterli tüm aile fertleri ayrı ayrı başvuruda bulunabilirler
Fotoğrafları Nasıl Ulaştıracaksınız?
Fotoğraflarınızı, adresinize gelen başvuru evraklarıyla birlikte, tarafımıza ulaştırmanız gerekmektedir.
Başvuru Aşamasındaki İşlemleri Nasıl Takip Edeceksiniz?
Aşağıdaki aşamaların hepsinde, tarafımızdan E-mail yoluyla haberdar edileceksiniz.
- İlk Başvurunuz Kabul Edildiğinde,
- Evraklarınız Postaya Verildiğinde,
- Fotoğraflarınız ve Evraklarınız Tarafınızdan Bize Ulaştırıldığında,
- Bilgileriniz ABD Göçmenlik Dairesine İletildiğinde,
- ABD Green Card Çekilişini Kazandığınızda.
Green Card Kazanma Olasılığı
En önemli şans artırımı birden çok senelik başvuru paketlerini seçmektir. 5 senelik başvuru yapmanız şansınızı 5 kat arttırır. Bu da şu anki Green Card çekiliş oranlarında Türkiye'nin şansının çok alım olması yüzünden yüksek olması nedeni ile nerede ise kesin kazanılacak kadar şansınızı attırmış olursunuz. 5 senelik başvuru şimdi bir senelik başvuru fiyatına çok kısa bir süre için. Evli çiftler, ayrı ayrı başvuruda bulunarak birlikte kazanma olasılıklarını ikiye katlamış olurlar.
Bu sene ABD, Türkiye'den yaklaşık 2,800 kişiyi göçmen olarak kabul etmeyi planlamaktadır. Türkiye'de Green Card kazanma olasılığı diğer birçok ülkeye göre çok daha yüksektir. Bu noktada doğru başvuru yapmanın önemi artmaktadır.
Herhangi bir danışmanlık hizmeti almadan başvuru yapan katılımcıların %35'i, doğru şekilde transfer edemeyenlerle beraber %45'i gönderdikleri bilgilerde hatalar olduğu için diskalifiye ediliyor. Çok küçük bir hata olsa dahi bu kesinlikle diskalifiye sebebidir. Bu seneki çekiliş yapısının elektronik olması nedeni ile başvuru sürecinde çok daha fazla kişinin hata yapması muhtemeldir. Bu nedenle tüm başvuracak kişilere başvurularını profesyonel danışmanlık hizmeti alarak yapmalarını tavsiye ediyoruz.
Evli çiftler, ayrı ayrı başvuruda bulunarak birlikte kazanma olasılıklarını ikiye katlamış olurlar.
Aşağıdaki tabloda ABD makamlarınca verilen, geçen yılın kazananlarının doğdukları ülkelere göre olan istatistiki bilgileri görebilirsiniz.
Green Card Çekilişine Katılma Şartları
Lise veya dengi okul mezunu olmak;
Eğer lise veya dengi bir okul mezunu değilseniz son 5 yılın 2 yılında, en az 2 yıl eğitim veya tecrübe gerektiren bir meslekte çalışmış olmanız ve bunu belgeleyebilmeniz gerekmektedir.
Eğer lise veya dengi okul mezunu iseniz iş tecrübesi aranmaz.
İngilizce bilmeniz kesinlikle şart değildir.
Çekilişe başvurularda bir yaş sınırlaması yoktur. Çekilişe başvuruda bulunmak için mesleğinizin, yaşınızın, yüksek lisansın, üniversite mezunu olmanızın veya sertifikalarınızın hiç bir etkisi yoktur.
Başvurunuz için önem taşıyan tek şey bilgilerinizin bir kerede, eksiksiz ve hatasız doldurularak başvuru süresi içerisinde Amerika yetkili mercileri tarafından belirtilen elektronik transfer sayfasından yapılmasıdır. Bütün başvurular eşit şansa sahiptir.
Şansınızı artırmanın tek yolu, eğer evliyseniz eşiniz adına da başvuru yaparak şansınızı ikiye katlamaktır
Belə evlərin həyət tərəfində iri şüşəbəndli qalereyalar tikilirdi. İqtisadiyyatın inkişafı və sənayenin yaranması sənaye müəssisələri tikintisinə geniş təkan verdi. ...
Quzey Azərbaycanın Rusiyaya birləşdirilməsindən sonra yeni tipli tikililərin meydana gəlməsi memarlığın inkişafında mühüm əhəmiyyət kəsb elədi. 19-cu yüzillik ortalarında teatr, məktəb, xəstəxana kimi yeni binalar, yaşayış evləri tikildi. Kapitalist istehsal münasibətlərinin yaranması və yayılması Azərbaycan memarlığının sonrakı inkişafına önəmli təsir göstərdi. Azərbaycan memarlığında müşahidə olunan yeni təzahürlər Bakının tikintisində özünü daha aydın göstərdi. Artıq 19-20-ci yüzilliklərin ayrıcında neft sənayesinin sürətli inkişafı dövründə Bakı-Rusiya imperyasının iri şəhərlərindən birinə çevrilmişdi.
Bu dövrdə Azərbaycan memarlığı iki yöndə - yaşayış məskənlərinin memarlıq-plan quruluşunda mühüm yer tutan bina kompozisiyası prinsipləri və Avropa memarlığı ənənələri əsasında inkişaf edirdi. Yerli memarlar və xalq ustalarının inşa etdikləri binaların kompozisiya quruluşunun əsasını ənənəvi memarlıq formaları təşkil edirdi. 19-cu yüzilliyin 2-ci yarısında Azərbaycan milli memarlığı daha çox dini və mədəni-məişət binaları ilə təmsil olunurdu. Yerli memarlarla yanaşı, Avropa memarlıq məktəbinin (əsasən, Peterburq Mülki Mühəndislər İnstitutunun və İmperator Rəssamlıq Akademiyasının) yetişdirmələri də fəaliyyət göstərirdilər. Avropa memarlığından gələn üslubaşdırma və eklektikaya qarşı dura biləcək milli memarlığın geniş şəkildə dirçəldilməsi üçün bu çağda Azərbacyanda müvafiq şərait yox idi. Mülki tikililərdə Avropa memarlığının möhkəmlənməsi və peşəkar milli memarlıq kadrlarının çatışmaması Azərbaycan memarlığında milli üslubun geniş inkişafına imkan vermirdi. Buna görə də memarlıqda milli formaların hər hansı bir tətbiqi faktı, milli memarlığın inkişafı və təbliği baxımından böyük əhəmiyyətə malik idi. Bu isə yalnız dini və mədəni-məişət binalarının tikintisində özünü göstərirdi. Buna baxmayaraq, o zaman yerli milli memarlıq məktəbinin tikililəri geniş vüsət almadı, öz yerini müxtəlif yad üslub və axınlara verdi. 19-20-ci yüzilliklərin ayrıcında eklektika və üslublaşdırmanı yeni forma axtarışları və memarlıqla konstruksiyanın yaxınlaşdırılması cəhdləri əvəz etdi. Bu isə memarlıqda «modern» adı ilə məşhur olan yeni yönün təzahürü üçün qismən zəmin yaratdı. Ancaq Azərbaycan moderni memarlıq tutumlarının özəl təsirliliyi, kompozisiya və konstruktiv üsulların dinamikliyi ilə seçilmir, böyük kapitalist şəhərlərinin memarlığı üçün səciyyəvi olan sürət və ahəngi əks etdirmirdi. Azərbaycan memarlığında yayılmış müxtəlif yönlərlə yanaşı, ayrı-ayrı yaşayış evlərinin və mülki binaların tikintisində qotikanın üslublaşdırılması da özünü göstərir. Bu yöndə ilk binalar 19-cu yüzilliyin ortalarından Gəncə yaxınlığındakı kiçik alman koloniyalarında - Yelenendorf (indiki Xanlar şəhəri) və Annenfeld (indiki Şəmkir şəhəri) qəsəbələrində, həmçinin Gədəbəy mis mədənlərində (inzibati binalar) tikilmişdir. Bakıdakı polyak kostyolu (1909-1912, memar İ.K. Ploşko) bu baxımdan diqqəti cəlb edir. Lüteran kisəsi ilə polyak kostyolunun tikintisi arasındakı dövrdə qotik üslubda bir sıra başqa binalar da tikilmişdir. Bunlardan keçmiş Voronsov (indiki M. Əzizbəyov) küçəsində yaşayış evi (1897, memar İ.V. Qoslavski), fransız qotikası ruhunda tikilmiş Murtuza Muxtarovun sarayı (indiki Səadət Sarayı, 1911-12), Venesiya qotikası üslubunda inşa edilmiş «İsmailliyyə» binası (indiki Azərbaycan EA Rəyasət Heyətinin binası; 1908-13; hər iki binanın memarı İ.K. Ploşkodur) və s. binalar qotikanın üslublaşdırılmasının maraqlı örnəklərindəndir. Bu dövrdə yaşayış evlərinin tikintisi ilə yanaşı, ictimai binaların (inzibati binalar, ticarət və məişət binaları, müalicə müəssisələri, dini tikililər) inşası xüsusi yer tuturdu. Bu baxımdan Bakıdakı indiki İncəsənət muzeyinin (1888-90, memar N.A. fon Der Nonne), Dövlət Dumasının (indiki Bakı Soveti; 1900-04, memar İ.V. Qoslavski), Dövlət filarmoniyasının (1911-12) binaları diqqəti cəlb edir.
Şəhərlərin ticarət fəaliyyətinin göstəriciləri banklar idi. Bununla bağlı, Bakı və Gəncədə iri bank binaları tikilmişdi. Azərbaycanın bir çox şəhərləri sənətkarldıq və ticarət mərkəzləri idi. Bu da həmin şəhərlərdə bazarlar, dükanlar və karvansaralar tikilməsi üçün imkan yaradırdı. 19-cu yüzilliyin sonlarında belə tikililərə universal mağaza şəklində tikilmiş ticarət pasajları da əlavə olundu. 19-cu yüzillikdə yaşayış binaları istisna olmaqla, ən xarakterik bina tipi məhz ticarət binaları idi. Belə binalardan çox vaxt həm ticarət müəssisələri, həm də sənətkarlıq emalatxanası kimi istifadə edilirdi. Bakı, Gəncə, Şuşa və Qubadakı ticarət dükanları sırası bu tipli tikililərin ən bitkin örnəklərindəndir. İkimərtəbəli ticarət binasının maraqlı memarlıq həlli Şamaxı memarı Kərbalayı Əli Rəcəb oğlunun layihəsində (1832) əksini tapmışdır. Şəkiləki Yuxarı və Aşağı karvansaralar planlaşdırma və memarlığına görə ən iri və klassik karvansaralardır.
Azərbaycanda şəhərsalma sənəti qədim dövrlərdən bəllidir. Nerodot, Strabon və b. qədim müəlliflərin əsərlərində Azərbaycanın inkişaf etmiş zəngin şəhərləri haqqında məlumat verirlər. Ancaq qədim şəhərlərin arxeoloji cəhətdən zəif öyrənilməsi onların memarlıq-plan quruluşunu təsvir etmyə, əsas şəhərsalma ünsürləri, abadlaşdırma özəllikləri və inkişaf sürəti barəsində mühakimə yürütməyə imkan vermir.
Ərəb işğal dövründə və sonralar Azərb. şəhərlərinin özünəməxsus xüsusiyyətləri - onları birləşdirən ticarət yolları, şəhərlərdə istehsal olunan məmulatlar, ayrı-ayrı hallarda isə tikililərin xarakteri haqqında ərəb coğrafiyaşünasları məlumat verirlər. Sənətkarlıq və ticarətin inkişafı karvan yollarında yerləşən şəhərlərin böyüməsi ilə sıx bağlı idi. Bu baxımdan Bərdə, Dərbənd, Ərdəbil, Marağa, Urmiya, Təbriz, Şamaxı, Şəmkur (Şəmkir), Şabran, Beyləqan, Gəncə və Naxçıvan şəhərləri 7-11 yüzillərdə əhəmiyyətli yer tuturdu. Vaxtilə Bərdə, Marağa, Ərdəbil, Naxçıvan, Gəncə, Təbriz, Şamaxı və s. şəhərlərdə zərb olunmuş sikkələrin Hindistan, Misir, İsveç, finlandiya və İngiltərədə tapılmış orta əsrlərdə Azərbaycanın bu ölkələrlə geniş ticarət əlaqələrini göstərir.
Azərb. şəhərləri erkən feodflizm dövrünün Şərq şəhərləri üçün ümumi olan təşəkkül və inkişaf prosesi keçirmiişdir. Bu dövrdə şəhərlər 3 əsas hissədən ibarət idi: 1) şəhərin əsas hissəsi olan şəhristan, yaxud içərişəhər; 2) içqala; 3) şərq ölkələrində «rabad» adlanan bayırşəhər. Təbii təpəlik üzərində tikilən və möhtəşəm divarlarla əhatələnən feodal qəsrinin - içqalanın ətrafında ikinci qala divarları ilə dövrələnmiş şəhristan yerləşirdi. Şəhristanda yaşayış məhəllələri, iri ictimai binalar və dini tikililər (cümə məscidi və s.), örtülü bazarlar və s. tikilirdi. Bayırşəhərdə (rabadda) sənətkar emalatxanaları, ticarət dükanları, ümumiyyətlə şəhərin işgüzar həyatı cəmləşirdi.
Bəzi şəhərlərin ayrı-ayrı feodal sülalələrinin iqamətgahına çevrilməsi ilə bağlı, burada tikinti işləri genişlənirdi. 12 yüzilin ortalarında belə şəhərlərdən bəziləri böyük sənətkarlıq və istehsal mərkəzinə çevrilmişdi. 12 yüzildə - 13 yüzilin əvvəllərində Təbriz, Gəncə, Naxçıvan, Marağa, Şamaxı şəhərləri dolğun inkişaf etmiş, qalınlığı bəzən bir neçə metrə çatan möhtəşəm qala divarları ilə əhatə olunmuşdu. Şəhərlər qədim dövrlərdən yaranıb formalaşmış bədii-memarlıq və texniki-inşaat ənənələri əsasında inkişaf edirdi. Monqol-tatar hücumlarından və Elxanilər dövləti ilə Qızıl Orda arasında uzun sürən müharibələrdən sonra Azərbaycanın güney vilayətlərindəki bir çox şəhərlər (ilk növbədə Təbriz və Marağa) yenidən inkişaf etməyə başladı. 14 yüzildə Təbriz Hindistandan Qərbə Aralıq dənizi rayonlarına gedən ticarət karvanlarının başlıca dayanacaq məntəqələrindən olmuşdur.
15 yüzildə Azərb. şəhərlərinin formalaşması və inkişafının özünəməxsus plan quruluşu və memarlıq görkəmi var idi. Usta-bənnaların yüzillər boyu toplanan və nəsildən-nəslə keçən memarlıq təcrübəsi müəyyən memarlıq üsullarının yaranmasına səbəb olmuş, bu üsullar tədricən ənənəyə çevrilib memarlıq-inşaat sənətində geniş yayılmışdı. Bu ənənələr memarlıq sənətinin bütün sahələrində olduğu kimi, şəhərsalma ilə də möhkəm bağlı idi.
Şəhərlərin plan quruluşunda qala divarları önəmli yer tuturdu. Azərb. şəhərləri adətən məhəllələrə bölünür, bəzi şəhərlərdə (Təbriz və s.) məhəllələr darvazalarla bir-birindən ayrılırdı. Məhəllələrdə yaşayış evləri ilə yanaşı məscid, su qurğuları, hamam və s. tikilirdi. Küçələrin çoxu ərazinin eniş-yoxuşluğuna uyğunlaşdırılaraq, dolanbac biçimdə şəbəkə əmələ gətirirdi. Yalnız baş küçə və meydanlar şəhərin plan quruluşuna mütənasiblik verirdi.
16 yüzildə ənənvi planlaşdırma əsasında inkişaf edən şəhərsalma sənəti meydan ansambllarının salınmasında və dini komplekslərin tikintisində əksini tapmışdır. 16-17 yüzillərdə Təbrizin baş meydanı olan Sahibabad meydanı, Ərdəbildəki Şeyx Səfiəddin kompleksi tam formalaşmışdır. Səfəvilər dövləti paytaxtının Təbrizdən Qəzvinə köçürülməsi ilə bağlı yeni şəhərsalma tədbirləri görülmüş, saray kompleksləri, ictimai və ticarət meydanları salınmışdır. Şəhərlərin plan quruluşunda önəmli yer tutan belə tikililər Azərbaycanın Gəncə, Şamaxı, Bakı və digər şəhərlərində aparılan şəhərsalma tədbirlərində geniş tətbiq edilmişdir.
17 yüzildə Azərb. şəhərləri arasında iqtisadi əlaqələrin güclənməsi və başqa ölkələrlə ticarətin genişlənməsi şəraitində şəhərlərin önəmli dərəcdə böyüməsi prosesi başlandı.
Azərb. şəhərləri ticarət mərkəzləri olmaqla yanaşı, həm də sənətkarlıq mərkəzləri idi. Buna görə də 17 yüzildə şəhərsalmanın inkişafı müvafiq iqtisadi şəraitlə bağlı olmuşdur. Bu dövrdə iri dini tikililər, ticarət kompleksləri, karvansaralar, örtülü bazarlar və s. inşa edilir, müəyyən hallarda dini tikililərlə ticarət binaları vahid kompleks əmələ gətirirdi. Şəhərlərin mərkəzi meydanı cümə məscidi ətrafında formalaşırdı. Belə komplekslər baş meydanın ansamblını təşkil edirdi. Bu ansamblların ən məşhuru Gəncənin baş meydanıdır. Dini tikililərin ticarət kompleksləri ilə əlaqələndirilməsi, əsasən iki səbəbdən irəli gəlirdi. Birinci halda, şəhərin mərkəzi ansamblı mövcud cümə məscidinin ətrafında tikilirdi. Həm də ansambla daxil olan ticarət tikililəri və başqa binalar vəqf kimi cümə məscidinə mənsub idi, bu yerlərindən alınan gəlir də məscidə çatırdı. İkinci halda isə əksinə, şəhərin baş məscidi əhalinin daha çox gəldiyi dükan-bazar meydanlarında tikilirdi.
feodalizm dövrü Azərb. şəhərlərində və yaşayış məskənlərində əhalinin peşə, sənətkarlıq, tayfalar və s. üzrə qruplara ayrılması şəhərin ayrı-ayrı yerlərində müxtəlif qrupların yaşadığı «məhəllələr»in yaranmasına səbəb olurdu. Şəhərin müxtəlif hissələrini bir-birindən fərqləndirmək üçün müəyyən məhəlləyə orada yaşayan əhalinin məşğul olduğu peşənin adı əlavə edilirdi (məs, «Zərgərlər məhəlləsi», «Bağbanlar məhəlləsi» və s.). bu da öz növbəsində yaşayış məskəninin ortaq plan quruluşuna və ayrı-ayrı məhəllələrdə ictimai və məişət binalarının tikintisinə əhəmiyyətli təsir göstərirdi. Belə ki, hər məhəllənin ayrıca məscidi, hamamı, məktəbi və s. tikililəri olurdu.
Orta yüzillərdə Azərb. şəhərlərinin plan quruluşunda onların müdafiə zəruriyyəti böyük rol oynayırdı. Şəhər ərazisinin qala divarları ilə əhatələnməsi məhdud xarakter daşıdığından binaların tikintisində sıxlıq yaranır, bu da şəhərin plan quruluşuna müəyyən dərəcədə təsir göstərirdi. Ancaq şəhərin içərisi ilə yanaşı, qala divarlarından bayırda da tikinti aparılırdı. 17 yüzildə Azərb. şəhərləri müəyyən mühəndis qurğularına malik idi. Şəhərin su təchizatına özəl diqqət yetirilirdi. Su təchizatı kəhriz sistemi (Bakı, Gəncə, Təbriz, Ərdəbil, Ordubad və s.), yaxud açıq kanallarla (arxlarla) təmin edilirdi. Təbriz, Ərdəbil və Ordubad şəhərlərinin kəhrizləri daha mürəkkəb və çoxşaxəli idi. Çirkab suların axıdılması üçün saxsı borulardan kürəbəndlər (Gəncə və s.) qurulurdu. Əhalini yay aylarında buzla təchiz etmək üçün buzxana və qarxanalar tikilirdi. Ərdəbil, Təbriz, Gəncə, Naxçıvan və Bakının mərkəzi ansambllarında Azərb. şəhərsalma sənətinin yüksək bədii-memarlıq keyfəiyyətləri əksini tapmışdır.
18 yüzildə Azərbaycanın müstəqil xanlıqlara ayrılması bir çox şəhər və yaşayış məskənlərinin inzibati və sənətkarlıq mərkəzlərinə çevrilməsinə səbəb olmuşdu. Xanlığın mərkəzi Şamaxı, Gəncə, Bakı kimi əvvəllər mövcud olmuş iri şəhərlərdə yerləşirdisə, bu amil şəhərin böyüməsi üçün elə bir xüsusi əhəmiyyət kəsb etmirdi. Şəki və Şuşa kimi əvvəllər az əhəmiyyətli yaşayış məntəqələri xanlıqların mərkəzinə çevriləndə isə sənətkarların və xan qulluqçularının bura köçməsi ilə bağlı, şəhərlər böyüyüb genişlənirdi.
19 yüzilin ortalarında Azərb. şəhərlərinin memarlıq-planlaşdırma quruluşunda önəmli dəyişikliklər əmələ gəldi, qub. mərkəzlərinin baş planları tərtib edildi (Şamaxı, 1858; Gəncə, 1873). 1810 ildən başlayaraq, Bakının İçərişəhər hissəsindən kənarda Bayırşəhər salınır. Şəhərin hərbi mühəndislər tərəfindən tərtib edilmiş ilk planları 19 yüzilin 70 illərindən yeni baş planlarla əvəz olunur. 19 yüzilin sonu - 20 yüzilin əvvəllərində Bakının genişlənməsi və müntəzəm plan əsasında tikilməsinə baxmayaraq, şəhər kapitalizm dövrünün şəhərsalma təzadlarını qabarıq şəkildə əks etdirirdi. Bu dövrdə qub. mərkəzlərində mühəndis və memar vəzifələri, şəhərlərdə isə memar vəzifəsi təsis olundu. Əksəriyyəti Peterburq Mülki Mühəndislər İnstitutunun və Rəssamlıq Akademiyasının məzunlarından ibarət olan bu peşəkar memarların fəaliyyəti şəhər tikintisində planlaşdırma və abadlıq işlərinin ümumi səviyyəsini yüksəltdi.
Bu dövrdə mütəşəkkil xarakter daşıyan şəhər tikintisinin planlaşdırmasında ərazinin tarixi topoqrafiyasına, tikilinin xüsusiyyətinə, su kəməri sisteminə böyük əhəmiyyət verilirdi. Nəticədə şəhərlər öz fərdi xüsusiyyətlərini mühafizə edirdi ki, bu da kapitalizmin inkişafı dövründə tarixi ənənələri saxlamaq baxımından mühüm əhəmiyyətə malik idi. Məhz bu dövrdə Zaqatala, Qusar, Göyçay, Ağdaş, Ağdam kimi kiçik yaşayış məntəqələri baş plana əsasən şəhərlərə çevrildi. Gəncə, Şamaxı, Şuşa, Şəki, Quba, Lənkəran, Naxçıvan və s. şəhərlər daha da inkişaf etdi, Bakı isə çar Rusiyasının ən böyük sənaye mərkəzlərindən biri oldu. Azərb. şəhərlərinin planlaşdırılmasında və tikintisində İ.V. Qoslavski, K.B. Skureviç, İ.K. Ploşko, N.A. fon der Nonne və b. gəlmə memarlarla yanaşı, Kərbalayı Əli Rəcəb oğlu, Qasım bəy Hacıbababəyov, Məşədi Mirzə Qafar İsmayılov, Zivərbəy Əhmədbəyov, Məmmədhəsən Hacınski, Hacı bəy Axundov kimi azərb. memarları da fəal iştirak edirdilər. 19 əsrdə - 20 əsrin əvvəllərində Azərb. şəhərsalma sənətinin inkişafında, şəhərlərin planlaşdırma və tikintisində bu memarların misilsiz xidməti olmuşdur.
Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra şəhərsalma işləri yeni əsaslar üzrə aparıldı. Qədim şəhərlərin yenidən qurulması, yeni sənaye mərkəzlərinin yaradılması, rayonların planlaşdırılması məsələləri ön plana çəkildi. Bu dövrdə Bakı, Gəncə, Naxçıvan və b. iri şəhərlər yenidən quruldu, Şəki, Yevlax, Şamaxı, Zaqatala və s. şəhərlərin əvvəlki siması dəyişdi, Sumqayıt, Daşkəsən, Əli Bayramlı kimi yeni sənaye mərkəzləri yaradıldı.
1925-27 illərdə Bakının baş planı işlənib hazırlandı və həyata keçirilməyə başladı (layihə müəllifləri A.P. İvanitski, V.N. Semyonov, L.V. İlyin). A.P. İvanitskinin rəhbərliyi ilə hazırlanmış bu layihə Moskva və Sankt-Peterburq şəhərlərinin baş planından sonra iri şəhərlərin inkişafı üçün tərtib edilən ilk layihələrdən idi. Müəyyən çatışmazlıqlarına baxmayaraq, Bakının ilk baş planının bir sıra qiymətli məziyyətləri vardı. A.P. İvanitski, V.A. və A.A. Vnsninlərin layihəsi ilə Razin (indiki Bakıxanov), Montin qəsəbələri, həmçinin şəhərin yeni yaşayış rayonu olan Məmmədyarov qəs. salındı. 1934-37 illərdə memar L.A. İlyinin rəhbərliyi ilə Bakının yeni baş planı tərtib edildi. Planda Abşeron tikililərinin prinsipləri, Bakının şəhər peyklərinin yeri (məs., Sumqayıt) dəqiqləşdirildi. 30 illərdə şəhərin mərkəzi rayonlarının yenidən qurulması və abadlaşdırılması ilə yanaşı, çoxlu yaşıllaşdırma işləri aparıldı, parklar, bağlar və bağçalar salındı. 1918 ildə Bakıda mövcud olmuş 10,3 ha yaşıllıq sahəsi 1940 ildə 360 ha-ya çatdırıldı. 1938 ilədək Bakıda 850 min mənzil sahəsi, 99 məktəb binası, çoxlu uşaq bağçası, körpələr evi, ictimai binalar tikilib istifadəyə verilmiş, Şollar-Bakı su kəməri genişləndirilmiş, daha güclü kanalizasiya xətti, elektrik d.y. çəkilmiş, şəhər qaz yanacağı ilə təmin edilmişdi.
Bu illərdə respublikada aparılan tikinti işləri bir sıra şəhərlərin memarlıq siamsını əhmiyyətli dərəcədə dəyişdi. Köhnə şəhərlərin genişləndirilməsi və yenidən qurulması ilə yanaşı, yeni şəhərlər (Yevlax, Xaçmaz, Sabirabad və s.) və şəhər tipli yaşayış məskənləri meydana gəldi. Azərbaycanıın ikinci sənaye və mədəni mərkəzi olan Gəncənin memarlıq siması dəyişdi. Sənaye tikintisi geniş inkişaf etdirildi, sənaye müəssisəlri yaxınlığında fəhlə qəsəbələri salınmağa başladı. Şəhərin özündə isə abadlıq və yenidənqurma işləri aparıldı. 30 illərdə tramvay xətti və qaz kəməri çəkildi. Mənzil fondu 1926 ildən 1940 ilədək 2 dəfədən çox artdı. 1939 ildə şəhərin baş planı layihələndirildi (memarlar A.P. Slobodyanik, S. Qocamanlı). Əsasən İkinci Dünya müharibəsindən sonra həyata keçirilən baş planda şəhərin tarixən formalaşmış plan quruluşu nəzərə alınır, onun kompoziysiya mərkəzini tarixən formalaşmış baş meydan təşkil edirdi. Gəncənin əsas yaşaış massivi Gəncəçayın sahillərində yerləşir. Bunlardan dəmir yol stansiyalarına doğru yeni yaşayış rayonları salınmışdır. Şəhərin mərkəzi meydanı Cümə məscidi ilə birgə öz əhəmiyyətini saxlayır, burada tikilmiş yeni inzibati və yaşayış binaları, meydanın ansamblını tamamlayır. Gəncəçayın sahili abadlaşdırılır və yaşıllaşdırılır.
Azərbaycanın qədim şəhərlərindən olan Naxçıvan şəhəri böyüyərək Nax. MR-ın abad paytaxtına çevrilmişdir. Birmərtəbəli gilmöhrə evlərin yerində iri binalar tikilmiş, yaşayış və ictimai binalardan ibarət geniş meydanlar salınmışdır.
Dağlıq Qarabağın mərkəzi Xankəndi şəhərində ictimai binalar, pedoqoji institut, kənd təsərrüfat texnikumu, tibb və musiqi məktəbləri, muzeylər, kitabxanalar tikilmiş, mərkəzində isə yaraşıqlı meydan - bağ ansamblı salınmışdır.
Şəki şəhərinin memarlıq siması əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmiş, burada İpək Kombinatı (onun yanında isə fəhlə qəs. salınmışdır), fabriklər, SES, məktəblər, mədəniyyət müəssisələri, uşaq müəssisələri, yeni yaşayış evləri tikilmişdir.
Azərbaycanın kənd rayonlarında da geniş miqyasda inşaat işləri aparılır, hətta kiçik və uzaq kəndlərdə belə məktəblər, mədəni-məişət binaları tikilir.
Mingəçevir su qovşağının tikintisi, Daşkəsən və Zəylik yataqlarının istifadəyə verilməsi, Sumqayıt boru-yayma zavodunun inşaası yeni şəhərlərin salınması, geniş miqyasda mənzil tikintisi aparılması üçün imkanlar açdı. Daşkəsən ş. filiz mədənlərinin yaxınlığında, yüksək dağlıq yerdə salınmışdır. Ərazinin relyefi şəhərin plan quruluşunu müəyyənləşdirdi (memar S. Vahidov). Şəhərin inzibati binalardan ibarət mərkəzi ərazinin ən hündür hissəsində yerləşir. Buradan enişə doğru ayrılan maili küçələr terras sistemi əmələ gətirir. Relyefin gözəlliyi və yerli inşaat materiallarının, o cümlədən mərmərin bolluğu şəhərin özünəməxsus memarlıq simasının yaranmasına səbəbə olmuşdur. Mingəçevir su qovşağının sahilində salınmış və sonralar böyüyüb şəhərə çevrilmiş Mingəçevir qəs. qısa müddətdə yaşıllığa büründü, burada geniş küçə və xiyabanlar, çoxlu yaşayış evləri, idman bazası və ictimai binalar meydana gəldi. Şəhərin plan quruluşu düzbucaqlı küçələr şəbəkəsi, ictimai mərkəz, yaşayış və sənaye sahələri ilə səciyyələnir.
Abşeronun cənubunda, Bakı yaxınlığında Güney Qafqazın ən böyük sənaye mərkəzlərindən olan Sumqayıt ş. salındı. Yeni şəhər sürətlə böyüməyə başladı. Çoxlu yaşayış evi, uşaq bağcaları, körpələr evi, mədəniyyət müəssisələri və digər binalar şəhərin əsas magistrallarını formalaşdırdı. Sumqayıtın memarlıq simasında sənaye qurğuları da əhəmiyyətli yer tutur.
Müharibədən sonrakı ilk illərdə Bakının inkişafı onun mərkəzi hissəsinin yenidən qurulması ilə səciyyələnir. Küçə və meydanlarda aparılan abadlaşdırma işləri ilə yanaşı, yeni ansambllar yaradıldı. Nizami meydanı ansamblı tikilib başa çatdırıldı. Ansamblın kompozisiya mərkəzini dahi şairin abidəsi (1949, heykəltaraş f. Əbdürrəhmanov) təşkil edir. Hökumət evinin (1952) tikilməsi ilə Bakının baş meydanının formalaşmasının əsası qoyuldu. Resp. Stodionunun tikilib başa çatması (1952) və onun qarşısında geniş meydan salınması şəhərin şimal-şərq hissəsinin plan quruluşunun formalaşmasına səbəb oldu. Bu illərdə şhərin Dağlıq hissəsinin tikilməsi sahəsində geniş tədbirlər həyata keçirildi. 1948 ildə Dağlıq ərazinin plan layihələri işlənib hazırlandı. 240 ha sahəni əhatə edən Dağlıq rayonunun kompozisiya özəyini Azərb. Resp. EA şəhərciyi kompleksi (1951-66) təşkil edir. Bu dövrdə Cənubi Sovet və Şimali Sovet (indiki Nərimanov) meydanları ansambllarının əsası qoyuldu. Tikintinin sənayeləşdirilməsi, yaşayış evlərinin kütləvi inşaatı tikinti işlərinin geniş və boş ərazilərdə aparılmasını tələb edirdi. Bakıda boş ərazilərdən istifadə edilməsi şəhəri yarımdairəvi şəkildə əhatə edən sahələrdən başlandı. Buraya «Sallaqxana» adlanan sahə (indiki Yasamal qəs.), Şimal-Qərb yaşayış massivi, resp. Stadionunun şimal hissəsi və şəhərin şimal yaşayış massivi (Əhmədli, 8-ci Kilometr, Bakıxanov qəsəbələri) daxil idi. Bu rayonların layihələşdirilməsi və tikintisi mikrorayonlaşdırma prinsipinə əsaslanırdı. Boş ərazilərin mikrorayon prinsipi əsasında tikintisi 1959 ildə «Sallaqxana» sahəsinin tikintisi ilə başlandhı. 4-5 mərtəbəli daş binalardan ibarət olan bu mikrorayon 10 min nəfərlik əhali üçün nəzərdə tutulmuşdu. İripanelli yaşayış binalarından ibarət olan Şimal-qərb yaşayış massivlərinin ərazisi ayrı-ayrı mikrorayonlara bölünürdü. İlk vaxtlarda 5 mikrorayondan ibarət olan bu ərazidə sonralar mikrorayonların sayı 9-a çatıdırıldı. Hər mikrarayonda ayrıca uşaq bağçaları, məktəblər, mədəni-məişət xidməti idarələri, ticarət mərkəzləri var. 8-ci və 9-cu mikrorayonlarda və Şərq yaşayış massivində 9 mərtəbəli yaşayış evləri üstünlük təşkil edir. Boş ərazilərin məskunlaşdırılması ilə yanaşı, şəhərin mərkəzi hissəsinin yenidən qurulması və abadlaşdırılması sahəsində də mühüm işlər görülmüşdür. Dənizkənarı bulvarın yenidən qurulması bu baxımdan diqqəti cəlb edir. O vaxtlar Xəzərin dayazlaşması ilə bağlı bulvar 40 m-dək genişləndirilmiş, lüzumsuz tikililərdən təmizlənmişdi. 60-70 illərdə akad. M. Useynovun layihəsi ilə Hökumət evi ətrafında V.İ. Lenin (indiki Azadlıq) meydanı ansamblının tikintisi başlamış, «Azərbaycan» və «Abşeron» mehmanxanaları, 16 mərtəbəli evlər tikilmiş, Bakı poçtamtının yeni binası meydanın ansamblına daxil edilmişdir. 1920 ildə əhalisi 250 min nəfər olan Bakı ş. geniş şəhərsalma tədbirləri nəticəsində 89 ildə əhalisi 1 mln. 757 min. nəfər olan abad, yaşıllıqlar şəhərinə çevrilmişdir.
Gəncə ş. getdikcə inkişaf edir və abadlaşır. 1970 ilin planına əsasən, şəhərdə yaşıllıq və abadlıq sahəsində önəmli işlər görülmüş, sənaye üsulu ilə kütləvi yaşayış binaları tikilmiş, yeni mikrorayonlar salınmışdır. Gəncənin kompozisiya mərkəzini şəhərin tarixən formalaşmış əsas ictimai meydanı təşkil edir. Mərkəzi meydandan şəhərin 2 baş küçəsi-meydanı d.y. vağzalı ilə birləşdirən prospekt və ona perendikulyar yöndə uzanaraq meydanı Gəncəçayın sol sahili ilə birləşdirən küçə ayrılır. Ətrafında zəngin yaşıllıq salınmış Gəncəçay şəhəri iki hissəyə-sağsahil və solsahil hissələrinə ayırmışdır. Şəhərin mərkəzi rayonu ətrafında abad yaşayış qəsəbələri (Toxucular, İnşaatçılar qəsəbələri, Alüminium zavodunun qəs.) meydana gəlmiş, Gəncəçayın sol sahilində «Xarabyeri», «Üçtəpə» qəsəbələri, sağ sahildə böyük yaşayış rayonu salınmışdır. 70 illərin sonunda boş sahələrdə yeni yaşayış rayyonlarının salınması işləri genişlənmişdir. Şəhərin «Quru qobu» adlanan hissəsində tikilmiş «Yeni Gəncə» yaşayış massivində 350 ha sahəni əhatə edən Xatirə parkı salınmışdır. Gəncənin səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri də yaşıllıq sahəsinin zəngin olmasıdır. Şəhərin əzəmətli çinarları onun memarlıq mənzərəsini üzvi şəkildə tamamlayır.
Sumqayıtın şəhərsalma strukturuna görə sənaye rayonları yaşayış zonasından ayrılmışdır. Sahilboyu hissədə böyük yaşıllıq massivi salınmışdır. Şəhərin mərkəzi meydanı formalaşmışdır (mədəniyyət sarayı, şəhər sovetinin - indiki bələdiyyə binası və s.). Şəhər dəniz sahili boyunca uzanır. Sənaye tikintisi ş., yaşayış binaları isə q. istiqamətində inkişaf edir. Yaşayış sahəsi 4 böyük rayonlara bölünür. Burada iripanelli və daş evlərdən ibarət 5-9 mərtəbəli binalar tikilir. Dənizə doğru getdikcə 9-12 mərtəbəli evlər artır.
Naxçıvan ş. abadlaşır, geniş tikinti işləri aparılır. Şəhərin baş inzibati meydanının tərtibatı başa çatmış, burada dram teatrının, Muxtar resp. Ali Məclisinin, Nazirlər Kabinetinin binaları, məişət evi və s. inşa edilmişdir. Şəhər şimaldan-qərbə doğru uzanır. Yeni baş planda köhnə, yömdəmsiz binaların sökülməsi hesabına əmələ gəlmiş boş sahələrdə ictimai, inzibati, mədəni və ticarət mərkəzlərinin yaradılması nəzərədə tutulur. Şəhərin baş magistralı olan prospekt mərkəzi meydanı d.y. vağzalı ilə birləşdirilir. Vağzalyanı ərazidə yeni yaşayış massivi salınır. Yaşayış massivinin 5 mərtəbəli binalardan ibarət 3 mikrorayonunda ictimai və mədəni-məişət tikililəri kompleksi yaradılması nəzərdə tutulmuşdur. Beynəlxalq standartlara cavab verən Aeroport tikilmişdir.
Azərbaycanın digər yaşayış məntəqələri də getdikcə inkişaf edir və abadlaşdırılır. Mingəçevir, Əli Bayramlı, Yevlax, Daşkəsən, Salyan, Lənkaran, Şəki, Bərdə, Zaqatala, füzuli və s. şəhərlərdə geniş tikinti işləri aparılır. Kurort tikintisi sahəsində mühüm tədbirlər həyata keçirilir. Naftalan, Abşeron və s. kimi müalicə mərkəzlərində sanatoriyalar, istirahət evləri, mehmanxanalar tikilmiş, bu yerlər beynəlxalq müalicə ocaqlarına seçrilmişdir. Xəzərin sahilində iri kurort kompleksinin tikinti layihəsi hazırlanır.
16-17-ci yüzilliklərdə Azəraybanın Təbriz, Ərdəbil, Bakı, Gəncə, Şamaxı və Naxçıvan kimi iri şəhərləri haqqında tarixi qaynaqlarda geniş məlumat verilir. Bu çağda şəhərsalma mədəniyyətinin öyrənilməsində Bakı, Gəncə, Şamaxı, Naxçıvan və Şəkinin 18-ci yüzilliyin sonu – 19 -cu yüzilliyin əvvəllərində rus hərbi mühəndisləri tərəfindən tərtib edilmiş planları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
16-cı yüzillikdə dini binaların tikintisi, əsasən, Azərbaycanın güney vilayətlərində aparılmışdır. Ölkənin quzeyində (özəllikcə Şirvanda) bu cür tikililər məhdud xarakter daşımış, əsasən Abşeronda dini binalar tikilmişdir. Abşeronun əski yaşayış məskənlərində (Buzovna, Maştağa, Mərdəkan, Nardaran, Keşlə və s.) 17-ci yüzilliyə aid məscidlər qalmışdır. Dini tikililərdən Ərdəbildəki Şeyx Səfiəddin kompleksi özəllikcə diqqəti cəlb edir. Azərbaycanın ən qədim şəhərlərindən olan Ərdəbildə Səfəvilər sülaləsinin nekropolu olmuşdur. 16-cı yüzillikdə buradakı Şeyx Səfi türbəsinin ətrafında müxtəlif təyinatlı binalardan (türbələr, məscid, zəvvarlar üçün otaqlar və s.) ibarət iri kompleks yaradılmışdır. Kompleksin ən qədim tikilisi Cənnətsara məscididir (13-cü yüzillik). Cənnətsaray məscidindən sonra ansanblın əsas binası olan Şeyx Səfi türbəsi tikilmiş (14-cü yüzillik, memar Əziz Məhəmməd oğlu), 16-17-ci yüzilliklərdə başqa bina və tikililər kompleksi tamamlanmışdır. Beləliklə, bu dini kompleks 17-ci yüzillikdə indiki görkəmini almışdır.
Gəncədəki İmamzadə türbəsi (14-17-ci yüzilliklər) də Azərbaycanın önəmli dini tikililərindəndir. Üzərindəki kitabədə türbənin imam Məhəmməd Bağırın oğlu İbrahimin qəbri üzərində tikildiyi göstərilir. Kərpicdən tikilmiş türbənin ətrafında kiçik məscidlər, təkyələr, karvansara tipli evlər, alaqapı və köməkçi binalardan ibarət dini kompleks yaradılmışdır. Memarlıq quruluşuna görə türbənin 14-cü yüzilliyin sonu – 15-ci yüzilliyin əvvəllərində, ətrafındakı kompleksin isə 17-ci yüzillikdə tikildiyi ehtimal edilir. 16-cı yüzillikdə Səfəvilər dövlətinin ən qüdrətli vaxtında şiələrin bütün müqəddəs yerləri genişləndirilmiş və Ərdəbil türbəsində olduğu kimi, dini kompleksə çevrilmişdir. Dini tikililərdən Gəncənin Cümə məscidi (1606, memar Şeyx Bəhaəddin) özgün memarlıq quruluşu, bayıra açılan dərin tutumlu baştağ-eyvanlarına, dövrünə görə böyük diametrli günbəzinə (17 m) və memarlıq həllinə görə diqqəti cəlb edir. Məscidin girəcəyində qoşa minarə ucaldılmış, qarşısında geniş meydan salınmışdır. Xalq arasında "Şah Abbas məscidi" kimi tanınan abidənin minbərindəki oyma bəzəkli ağac şəbəkələr şəbəkəçilik sənətinin gözəl örnəklərindəndir. Nardaran kəndindəki Hacı Baxış məscidində (1663, memar Murad Əli) 17-ci yüzillik Abşeron dini tikililərinin özəllikləri əksini tapmışdır. Bərdədəki İmamzadə məscidi qədim Bərdənin dövrümüzədək çatmış nadir abidələrindəndir. Türbə və məsciddən ibarət olan bu abidənin türbəsinin 14-cü yüzillikdə tikdirdiyi, 18-ci yüzillikdə isə bərpa edildiyi ehtimal olunur. Rus şərqşünası B.A. Dornun fikrincə, öncə burada İmamzadə türbəsi olmuş, sonralar onun ətrafında məscid (1868, memar Kərbəlayı Səfixan Qarabağı) tikilmişdir. Bu da onu göstərir ki, vaxtilə müqəddəs şəxslərin türbələri ziyarətgah olarkən, onlar məscid kimi yenidən tikilmiş, dini abidəyə çevrilmişdir. Qeyd edildiyi kimi, 12-15-ci yüzilliklərdə monumental memarlıqda türbə tikintisi önəmli yer tuturdu. Həmin dövrdə əsas etibarilə 4 türbə tipi müəyyənləşmişdib qülləvarı, səkkizüzlü, günbəzli və qülləvarı-günbəzli. 16-17-ci yüzilliklərdə isə, əsasən, səkkizüzlü türbələr tikilmişdir. Belə türbələrin yeraltı sərdabə bölməsi yoxdur. Dəfn yeri - üstü plitəli adi qəbir xarakteri daşıyır. Bu dövrdə daha az yaşamış türbə tipi günbəzli sərdabalar olmuşdur. Bu cür türbələrin əsas əlaməti onların sferik gümbəzlə örtülən zallarının dördkünc planlı olmasıdır. Naxçıvandakı İmamzadə türbəsi, indiki Goranboy rayonunun Rəhimli kəndindəki Adıgözəlbəyin ailəsinin türbəsi, Qusar rayonunun Həzrə kəndində Şeyx Güneyd türbəsi, Abşeron kəndlərindəki kiçik türbələr günbəzli türbələr qrupuna daxildir.
Ərdəbil yaxınlığındakı Kəlxoran (Kəhrəlan) kəndində Şeyx Cəbrayıl (Şeyx Səfiəddinin atası) türbəsi yerləşir. Türbənin əsas dəfn yeri günbəzlə örtülmüş səkkizüzlü zaldan ibarətdir. Türbə plan quruluşuna və tutum-məkan həllinə görə Həzrə kəndindəki Şeyx Güneyd türbəsinə uyğundur. Buna əsasən, Şeyx Cəbrayıl türbəsinin 14-17-ci yüzilliklərdə tikdirdiyi ehtimal edilir. Şamaxı rayonunun Kələxana kəndindəki türbələr qrupu 17-ci yüzillik Azərbaycan qülləvarı türbələrinin ən bitkin örnəklərindəndir. Vaxtilə mövcud olmuş 9 türbədən 8-i qalmışdır. Qəbələ rayonunun Həzrə kəndindəki Şeyx Bədrəddin türbəsi (1446), Şeyx Məhəmməd türbəsi (15-ci yüzillik), Şeyx Mənsur türbəsi (1572), Tovuz rayonunun Yanıqlı kəndindəki türbələr kompleksi (3 türbə; 17-ci yüzillik) və s. abidələr 15-17-ci yüzilliklərə aid türbələr içərisində maraqlı memarlıq quruluşu ilə seçilir.
17-18-ci yüzilliklərdə ticarətin inkişafı ilə bağlı, müxtəlif aidiyyətli binaların tikintisi genişləndi. Şamaxı, Gəncə və Bakıda karvansaralar, Ərdəbil (Qeysəriyyə bazarı) və Təbrizdə örtülü bazarlar, eləcə də dini dinalar və yaşayış evləri inşa edildi. Karvansaralar Şərqdə, o cümlədən Azərbaycanda özgün ictimai tikili olmuşdur. Həmin çağda Azərbaycan şəhərlərinin strukturunda yaşayış evləri və məscidləridən sonra karvansaraylar və onlarla bilavasitə bağlı olan ticarət tikililəri önəmli yer tuturdu.
Karvansaray binaları daha çox ticarət əhəmiyyətinə malik olan şəhərlərdə, yaxud karvan yollarının üstündə tikilirdi. Feodal Şərqinin başqa ölkələrindəki şəhərlərdə olduğu kimi, Azərbaycan şəhərlərində də hamam binaları geniş yayılmışdı. Hamamlar sanitariya-gigiyena funksiya daşımaqla yanaşı, həm də istirahət, görüş, söhbət və stolüstü oyunlar, habelə mərasimlər yeri idi. Azərbaycan hamalarının ən yaxşı örnəkləri Abşeronun Nardaran kəndində (1388, memar Kəştasif Musa oğlu), Bakının İçərişəhər bölməsində (Qasımbəy hamamı, 14-cü yüzillik, Hacı Qayıb hamamı, (15-ci yüzillik), Basqalda (17-ci yüzillik), Gəncədə ("Çökək hamam", 17-ci yüzillik), Şuşada ("Merdinli" məhəlləsinin hamamı), Qubada ("Çuxur hamam"), Şəkidə ("Ağvanlar hamamı" - hər üçü 19-cu yüzillik), Ağdamda (Abdal Gülablı kəndinin hamamı 1900, memar Kərbalayi Səfixan Qarabaği) qalmışdır.
Müxtəlif təyinatlı memarlıq abidələri ilə yanaşı, körpü tikililəri də çağımızadək çatmışdır. Bu dövrdə körpülər Bakı, Şamaxı, Gəncə, Ərdəbil və b. Şəhərlər arasında, yaxud onları başqa şəhərlərlə birləşdirən yolların üstündə tikilirdi. 18-ci yüzillikdə Azərbaycanın ayrı-ayrı xanlıqlara parçalanması, ölkənin iqtisadi cəhətdən dağınıqlığı memarlıq və inşaatın inkişafında durğunluğa səbəb oldu. Ayrı-ayrı hallarda keçmiş ənənələr əsasında tikilmiş binaların memarlıq həllində inşaat sənətinin geriləməsi özünü göstərir. Bununla yanaşı, şəhərsalma sənəti sahəsində müəyyən dönüş yarandı. İri şəhərlər və yaşayış məskənləri xanlıqların inzibati və sənətkarlıq mərkəzinə çevrildi. Şamaxı, Gəncə, Bakı kimi iri şəhərlərdə bu amil həmin şəhərlərin böyüməsi üçün elə bir xüsusi önəm daşımırdı. Şəki və Şuşa kimi əvvəllər az əhəmiyyətli yaşayış məntəqələri xanlıq mərkəzinə çevrildikdək sonra sənətkarları və xan qulluqçuların buraya köçməsiilə bağlı şəhərlər böyüyüb genişlənirdi. 18-ci yüziliylin dini binaların bəzilərini çıxmaqla, çoxu ifadəlilik baxımından zəif təsir bağışlayır. Bu binaların memarlıq quruluşu 18-ci yüzillikdə feodal pərakəndəliyi şəraitində monumental memarlığın tənəzzülünü aydın ifadə edir. Bu dördə kənd yerlərində və ayrı-ayrı şəhərlərdə tikilmiş məscidlərdə (məhəllə məscidləri) xalq memarlığının (xüsusilə yaşayış evlərinin) bir çox cəhətləri öz əksini tapmışdır. Bu baxımdan Ordubaddakı Dilbər məscidi daha səciyyəvidir. Ordubad yaşayış evləri ilə uyğunluğuna görə Dilbər məscidinin inşa tarixi 18-ci yüzilliyin sonuna aid edilir. Memarlıq özəlliklərinə görə eyniyyət təşkil edən bu cür məscidəlrə Şuşa, Zaqatala, Salyan və s. yerlərdə təsadüf olunur. 18-ci yüzilliyin dini tikililərindən Suraxanıdakı atəşpərəst məbədi - Atəşgah da maraqlı memarlıq örnəyidir. Plan quruluşuna görə şəhər karvansaraylarına oxşayan Suraxanı atəşgədəsi beşguşəli daxili həyəti əhatə edən hücrələrdən və həyətin ortasında tikilmiş üstü günbəzlə örtülən dördbucaqlı "od məbədi"ndən (ibadətgahdan) ibarətdir. Abidənin əsası qədim dövrlərdə qoyulmuşdur. İndiki binanı isə 1713-cü ildə Hindistanın Multan vilayətindən gəlmiş atəşpərəst tacir və zəvvarlar tikdirmişlər. 18-ci yüzilliyin ən əhəmiyyətli memarlıq abidəsi Şəki xanlarının sarayıdır (18-ci yüzilliyin 60-cı illəri). Burada xalq tətbiqi sənətinin bir çox növü memarlıqla üzvi əlaqələndirilmiş, 18-19-cu yüzilliklərin divar boyakarlığının maraqlı örnəkləri qalmışdır.
18-ci yüzillikdə Qarabağ xanı Pənahəli xanın tikdirdiyi Əsgəran qalası (sonra İbrahim xan tərəfindən genişləndirilmişdi) bu dövrün ən iri müdafiə tikilisidir. Qarqar çayının sağ və sol sahillərində salınan Əsgəran qalası iki istehkamdan ibarətdir.
18-ci yüzilliyin memarlığında müdafiə tikililəri, həmçinin yerli hakimlər üçün tikilən içqala və xan sarayları əsas yer tuturdu. Belə tikililərdən Şəki xanlarının sarayı ilə yanaşı, İçərişəhərdəki Bakı xanlarının evi də diqqəti cəlb edirdi.
Azərbaycanda yaşayış binaları haqqında ardıcıl məlumata, əsəasən 18-ci yüzillikdən təsadüf edirik. Ölkənin təbii coğrafi şəraiti, ərazinin ovalıq, düzənlik və yüksək dağlıq rayonlarından ibarət olması, əhalinin istehsal fəaliyəti, eləcə də yerli inşaat materialı xalq yaşayış evlərinin memarlıq quruluşunun formalaşmasını müəyyənləşdirmişdir. Yaşayış evlərində eyvanın, yaxud örtülü balkonun olması, eyvanların bir qayda olaraq yönəldilməsi, otaqların interyerində çoxlu yük yeri, taxça, yaxud camaxatan, rəf, yaxud ləmə (bəzi yerlərdə "zeh" də adlanır), buxarı və s. düzəldilməsi Azərbaycanın demək olar ki, bütün bölgələri üçün ortaq cəhət olmuşdur. Ancaq xalq yaşayış evləri üçün ümumi olan bu cəhət ayrı-ayrı bölgələrdə müxtəlif şəkildə memarlıq həllini tapmışdır. 18-19-cu yüzilliklər xalq yaşayış evlərinin maraqlı örnəkləri Zakatala, Şəki, Ordubad, Şuşa, Quba, Qonaqkənd, Gəncə və Abşeronda qalmışdır.
18-ci yüzilikdə Azərbaycan türbələrinin az bir qismi dövrümüzədək gəlib çatmışdır. 19-cu yüziliylin bu ilk illərində tikilmiş "Yeddi gözəl" türbələr kompleksindən (Şamaxı qəbristanlığında) 4 türbə qalmışdır. Azərbaycanın səkkizüzlü türbələr qrupuna aid edilən bu abidələr Şamaxı hakimi Mustafa xanın ailə üzvləri üçün tikilmişdir. Ən erkəni xanın anasının dəfn edildiyi türbədir (1810, memar Ustad Tağı).
15-18-ci yüzilliklərdə Azərbaycan memar, bənna və ustalardan Ustad Hacının oğlu (memar; Mərəzədəki Diribaba türbəsi, 1402), Məhəmməd Məcid Təbrizi (nəqqaş; Bursadakı Yaşıl camenin mehrabı, 1424), Əli ibn Hacı Əhməd (ağac üzərində oyma ustası; Bursadakı camenin qapısı), memar Əli (Məhəmməd Əli; Bakıda Şirvanşahlar sarayı kompleksində 1435 il tarixli türbə), Hacı Əhməd (memar; Dərbənddəki, "Qırxlar darvazası" və "Böyük məscid, 15-ci yüzillik), Yusif ibn Ustad Zahir (memar; Qəbələ rayonunun Həzrə kəndindəki Şeyx Bədrəddin türbəsi, 1446), Tacəddin (memar; Quba rayonunun Agbil kəndində türbə; 1446, qalmışdır), Xoca Əli Hasil Təbrizi (memar; Heratdakı Müsəlla ansamblının mədrəsəsi, 15-ci yüzillik), Səmsəddin (memar; Məşhəddə Şah məscidi, 1451), Nemətulla Bəvvab ibn Məhəmməd (xəttat və kaşı ustası; Təbrizdəki Göy məscidin kitabələri, 1465), Şəmsəddin Təbrizi (memar; İsfahandakı Ali məscid, 1522), Şəmsəddin Şəmaxi (memar; Qəbələ rayonunun Həzrə kəndindəki Şeyx Mənsur türbəsi, 1570), Əsir Əli (Təbriz; 1515-37-ci illərdə Türkiyənin İstanbul, Konya, Əskişəhər, Çorlu, Tekirdağ, Qəbzə, Trabzon, Hacılar, Bolqarıstanın Sofiya, Yuqoslaviyanın Sarayevo və B. Şəhərlərində çoxlu bina tikilmişdir; əsas işləri - İstanbulda Topqapı sarayının 2-ci baştağı, Sultan Səlim məscidi, 1522; Sofiyada Seyfəddin Qazi məscidi Sarayevoda imarət, kitabxana, məscidlər kompleksi, 1532; Qəbzədə Çoban Mustafa məscidi və s.) Əmirşah Vəlyənkuhi (memar; Bakıda Şirvanşahlar sarayı ansamblının Şərq darvazasının daşdan oyma bəzəkli baştağı, 1584), Şeyx Bəhaəddin (memar və alim; Gəncənin Cümə məscidi və ətrafındakı meydanın memarlıq ansamblı, 1606), Nadir Əli ibn Ustad Yarəli (memar; Mərdəkanda türbə, 17-ci yüzillik), Pərviz (memar; Abşeronun Buzovna kəndinin qəbristanlığında türbə, 1641), İsmayıl Nəqqaş Ərdəbili (xəttat və nəqqaş; Ərdəbildəki Şeyx Səfiəddin kompleksinin Ali qapı baştağının bəzəkləri, 1647), Yusifşah ibn Məlik Səfimai (memar; Şeyx Səfiəddin kompleksinin Ali qapı baştağı, 1647), Baba Şeyxican (memar; Mərəzə kəndində karvansara, 1613), Murad Əli (memar; Nardaranda Hacı Baxşı məscidi, 1663), Əbdüləzim Səhkar (memar; Şamaxı rayonunun Kələxana kəndindəki türbələr kompleksi, 17-ci yüzillik), Baba Əli (memar; Abşeronun Məmmədli kəndində hamam, 1663), Məhərrəm (memar; Abşeronun Binə kəndində məscid, 1697), Bünyad (memar; Abşeronun Maştağa kəndində məscid, 1716), Abbasqulu (memar və nəqqaş; Şəki xanları sarayının böyük salonunun tavanının bəzəkləri; 18-ci yüzillik) və b. fəaliyyət göstərmişlər.
Əd.:
Dadaşov S., Useynov M., Nizami dövrü Azərbaycan memarlığı abidələrinin ümumi icmalı «Azərbaycan memarlığı. Nizami dövrü» kitabında, B.-M., 1947.,
Yenə onların, Bakının memarlıq abidələri, B., 1955;
Salamzadə Ə., Abidələr danışır, B., 1952; Yenə onun, Azərbaycan memarlıq abidələri, B., 1958;
Yenə onun, Əcəmi Əbubəkr oğlu və Naxçıvan memarlıq abidələri, B., 1976;
Salamzadə Ə.V., Sadıqzadə Ə.Ə., XVIII-XIX əsrlərdə Azərbaycanda yaşayış binaları, B., 1961;
Salamzadə Ə., Məmmədzadə K., Arazboyu abidələri, B., 1979;
Məmmədzadə K.M., Azərbaycanda inşaat sənəti, B., 1978;
Muradov V., Orta əsr Azərbaycan şəhərləri, B., 1983;
Бартолмд, Место прикаспийских стран в истории мусульманского мира, Б., 1925;
Зуммер Б., художественные памитники Азербайджана, Б. кн.: Востоковедение, т. 1, Б., 1926;
Шеблыкин И., Памятники Азербайджанского зодчества епохи Низами, Б., 1943;
Дадашев С., Усейнов М., Памитники азербайджанскоой архитектуры в Баку, М., 1938;
Yenə onların, Архитектура Азербайджана ЫЫЫ-ХВЫЫЫ вв., М., 1948;
Yenə onların, Памятники архитектуры Азербайджана (сб. материалов), Б.-М., 1946-50;
Yenə onların, Архитектура Советского Азербайджана, Б.-М., 1950;
Yenə onların, Ансамбль дворца Ширваншахов в Баку, М., 1956;
Аскерова Н., Архитектурный орнамент Азербайджана, Б., 1960;
Усейнов М., Бретаницкий Л., Саламзаде А., Истории Архитектуры Азерб. М; 1963;
Ализаде Г.М. Народного задечество Азербайджана и его прогрессивные традиции, Б., 1963;
Саламзаде А.В., Архитектура Азербайджана в ХВЫ-ХЫХ вв.,
Б., Бретаницкий Л., Зодчество Азербайджана ХЫЫ-ХХ вв. и его место в архитектуре Переднего Востока, М., 1966;
Касимзаде Е.А., Проблемы развитии Азербайджанской Советской архитектуры, Б., 1967;
Саламзаде А.В., Ханларов Т.А., Архитектура Советского Азербайджана, М., 1972;
Бретаницкий Л., Саламзаде А., Архитектура Советского Азербайджана, М., 1973;
Авалов Е.В., Архитектура города Шуши, Б., 1977;
Фатуллаев Ш.С., Градостроительство и архитектура Азербайджана ХЫХ - начала ХХ вв., Л., 1986;
Мамедзаде К.М., Строительное искусство Азербайджана, Б., 1983,
Ахундов Д.М., Архитектура древного и раннесредневекового Азербайджана, Б., 1986.
R. Qarabağlı, memar Kərbəlayi Səfixan Qarabağı, B., 1995.
Təxti Süleyman
Təxti Süleyman - İranın Qərbi Azərbaycan ostanında tarixi abidə. Takab şəhəri yaxınlığındadır. Zərdüşt dininin ən əhəmiyyətli ziyarətgahıdır. YUNESKO tərəfindən Ümumdünya Mədəni və Təbii İrsi siyahısına salınmışdır.
DÜNYANIN EN ZENGİN 14’ÜNCÜ KİŞİSİ OLAN 22 MİLYAR DOLAR SERVETE SAHİP HİNTLİ İŞADAMI MUKESH AMBANİ, 6 KİŞİLİK AİLESİ İÇİN 1 MİLYAR DOLARLIK DÜNYANIN EN PAHALI EVİNİ İNŞA EDİYOR.
İŞTE İNŞAATI BAŞLAYAN EVİN ÖZELLİKLERİ:
* AİLE EN ÜST 4 KATTA YAŞAYACAK.
* ONBİRİNCİ KATTA HAVUZ, 12’NCİ KATTA DA SPOR SALONU OLACAK.
* SEKİZİNCİ KATTA 50 KİŞİLİK BİR MİNİ SİNEMA BULUNACAK.
OTOPARKI 168 ARAÇLIK OLACAK. ARAÇ BAKIMLARI 7’NCİ KATTA YAPILACAK.
* APARTMANDA BAHÇE SÜSÜ VERİLMİŞ DEV TERASLAR OLACAK.
* DOKUZUNCU KAT ACİL DURUMLAR İÇİN SIĞINAK OLARAK KULLANILACAK
*BİNADA ÜÇ HELİKOPTER PİSTİ OLACAK.
* BİNADA 600 KİŞİ GÖREV YAPACAK.
Yanvarın 25-də Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında dövlət və hökumət nümayəndələrinin, xarici ölkələrin Azərbaycandakı
səfirliklərinin, tanınmış sənət adamlarının, musiqiçilərin və ictimaiyyətin təmsilçilərinin iştirakı ilə dünya şöhrətli bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və.əcnun" operasının 100 illik yubileyi qeyd edilmişdir.
Teatrın foyesində ölməz sənətkarın həyat və yaradıcılığını əks etdirən fotosərgi təşkil olunmuşdur.
Çəkilişlər Azərbaycanın bölgələrində, həmçinin Ərdəbillə İstanbulda aparılacaq...
"Azərbaycantelefilm" Yaradıcılıq Birliyində ərsəyə gələn yeni film Azərbaycan tarixində 240 ilə yaxın bir dövrdə hakimiyyətdə olan Səfəvilər sülaləsinə həsr olunub. Ekran əsərində Səfəvilərin tarixinə, xüsusən də Şah İsmayıl dövründə dövlət quruculuğu, din, dil, mədəniyyət və rəssamlığın inkişafına önəm verilib. Səfəvi dövlətinin dilinin Azərbaycan dili olduğu, Avropa ölkələrinə göndərilən məktubların bu dildə tərtib edildiyi, ən əsası isə əcnəbilərin dilimizi öyrənməsi üçün Təbriz kitabxanasında xüsusi kurslar yaradılması filmdə öz əksini tapacaq.
YB-dən verilən məlumatda bildirilir ki, filmdə o dövrün sənətkarları olan Kəmaləddin Behzad, Sultan Məhəmməd, Ağamirək kimi miniatür sənət ustalarından söhbət açılacaq.
Filmin çəkilişləri Şamaxı və Qusarın Tabasaran kəndində aparılıb. Eyni zamanda iki türk imperiyası - Səfəvi və Osmanlının üz-üzə gəlmə səbəbləri və nəticələri təhlil olunub. Bununla yanaşı, Ərdəbil və İstanbulda bəzi fraqmentlərin lentə alınması nəzərdə tutulub.
Xatırladaq ki, "Səfəvilər"in ssenari müəllifi Əli Əliyev, rejissoru Tariyel Vəliyev, operatoru Mahir Cahangirovdur.
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI
Azərbaycan memarlıq sənətinin bir çox qiymətli nümunələri dünya memarlığının inciləri sırasına daxil olmuşdur.
Ölkəmizin paytaxtı Bakı şəhərindəki qədim memarlıq abidələri isə mədəniyyətimizin və tariximizin rəmzlərinə çevrilmişdir. Xalqımızın milli sərvəti olan İçərişəhər Azərbaycanda hələ yüzillər bundan əvvəlki şəhərsalma sənətinin əzəmətli təzahürüdür. Burada ucaldılmış Qız qalası, qala divarları və Şirvanşahlar sarayı kompleksinin şöhrəti dünyaya yayılmışdır. Orta əsrlər şəhər mədəniyyətinin təcəssümü kimi kompleksə daxil olan məscidlər, karvansara, zorxana, bazar meydanı və digər tikililər mühəndis-memarlıq həllinin kamilliyi baxımından iftixar hissi doğurur.
Bakının təkrarsız görkəmə malik müasir şəhərə çevrilməsinə XIX əsrin ortalarında
neftin sənaye üsulu ilə istehsalına başlanması öz təsirini göstərmişdir. Sürətlə inkişaf edərək iri sənaye mərkəzi olmuş Bakıda şəhərsalma və memarlığın inkişafı özünəməxsus bir yol keçmişdir. Azərbaycan milli memarlıq məktəbinin nümayəndələri ilə yanaşı, dövrün tanınmış Avropa memarlarının əməyi sayəsində Bakıda Qərbi Avropa ilə Şərq memarlığının sintezi əsasında unikal abidələr yaradılmış və şəhərin yaraşıqlı müasir binalarla zəngin yeni siması formalaşmışdır. Tariximizin sovet dövründə müxtəlif üslublarda inşa olunmuş inzibati binalar, teatrlar və muzeylər, kitabxanalar və konsert salonları, idman kompleksləri və yaşayış massivləri, bağlar və parklar XX əsr Bakısının panoramını tamamlamışdır. Azərbaycan paytaxtının ümumi mənzərəsinin daha da kamilləşməsində milli memarlıq məktəbinin tanınmış nümayəndələrindən Zivərbəy Əhmədbəyov, Mikayıl Hüseynov və başqalarının böyük xidməti olmuşdur.
Bakının bugünkü görkəmi özünəməxsus relyefi ilə nadir memarlıq incilərinin harmonik vəhdətini əks etdirir. Lakin uzun illərdən bəri Azərbaycanın nadir tarixi—memarlıq abidələri lazımınca qorunmamış, onlardan bir çoxu baxımsızlıq üzündən yararsız hala düşmüş, səriştəsizlik nəticəsində bəzilərinin bərpası tikililərin heyrətamiz tarixi görünüşünə və çoxəsrlik memarlıq irsi ənənələrinə ciddi xələl gətirilərək aparılmışdır.
Təmir-bərpa işləri görülərkən ümumi prinsiplərə riayət olunmadığı kimi, binaların divarlarına vurulan zövqsüz reklam lövhələri, çəkilən elektrik xətləri, habelə digər kommunikasiya şəbəkələri və razılaşdırılmadan edilən dəyişikliklər tarixi tikililəri hədsiz eybəcərləşdirmişdir. Bir sıra hallarda isə nadir gözəlliyə və tarixi əhəmiyyətə malik abidələr, ümumiyyətlə, diqqət və qayğıdan kənarda qalmışdır. Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərindəki tarixi-memarlıq abidələrini milli-mədəni sərvət kimi qoruyub saxlamaq, yetişməkdə olan nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunmasında onların rolunu gücləndirmək və ölkəmizə gələn çoxsaylı qonaqlar arasında lazımi səviyyədə təbliğini təmin etmək məqsədi ilə qərara alıram:
1. Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutu, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti və Azərbaycan Memarlar İttifaqı ilə birlikdə bir ay müddətində Bakı şəhərindəki tarixi-memarlıq abidələrinin təmiri, xarici görünüşünün bərpası, abadlaşdırılması və xüsusi işıqlandırılması barədə təkliflər hazırlayıb Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinə təqdim etsin.
2.Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinə tapşırılsın:
2.1.Bakı şəhərində yerləşən tarixi-memarlıq abidələrinin bərpası ilə bağlı Dövlət Proqramının layihəsini iki ay müddətində hazırlayıb Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim etsin;
2.2.Azərbaycan Respublikasının ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcəsinə görə bölgüsünə yenidən baxsın və bununla bağlı özünün 2 avqust 2001-ci il tarixli 132 nömrəli qərarına müvafiq dəyişikliklər etsin.
3.Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti, Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi tarixi-memarlıq abidələrinin qorunması üçün öz səlahiyyətləri daxilində lazımi tədbirlər görsünlər.
4.Bu sərəncam imzalandığı gündən qüvvəyə minir.
İlham ƏLİYEV
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
Bakı şəhəri, 18 avqust 2006-cı il
Azərbaycan Qədim diyardır, biz bu Diyarın sakiniyik və hər daşını, hər qayasını bilirik, bələdik ! Tarix hər zaman vacib rol oynayır, bu gələcək üçün lazımılı sübutlardır.
Bu gün Azərbaycanda , əsasən də işğal altında olan rayonlarımızda tarixi abidələrimiz qəddarcasına məhv edilir, qəbristanlıqlar dağıdılır. Bunu yəqin bəlli səbəbdən biz nə görə, nə də qarşısını ala bilirik.
Lakin göz önündə dağılan, məhv olan, artıq öz keçmiş cizgilərini itirən abidələrimiz haqda kim düşünəcək bəs ? Axı onlar da bizim tariximizdir, keçmişimizdir, fəxrimizdir !
Buyurun, aktiv olun. Tarixi abidələrimiz, onların tarixi, fotoşəkilləri, bu günki vəziyyətini müzakirə edək.
Elə ilk müzakirə obyekti - Qədim İçəri Şəhər olacaq !
Bakı yaxınlığındakı ən maraqlı və özünəməxsus tarixi me'marlıq abidələrindən biri də atəşpərəst hindlilərin "Atəşgah"adlanan köhnə mə"bədidir. O, dənizdən azacıq aralı , Abşeron yarımadasındakı Suraxanı kəndinin cənub- şərq qurtaracağında, neft mə'dənlərinin yaxınlığında olub, hal- hazırda hər tərəfdən onların əhatəsindədir. Abidənin tikildiyi yerin relyefi düzənlikdir...
Hücrələr və ibadətgah XVII-XIX əsrlər ərzində müxtəlif vaxtlarda tikilmişdir. Hücrələr XVII əsrin sonlarında ümumi hasara alınmışdır. "Atəşgah" Bakıda yaşayan üzvlərinin əksəriyyəti şimali Hindistandan çıxmış və sikhlər kastasına mənsub olan hind icması tərəfindən inşa edilmişdir. Karvansaranı xatırladan bütün tikili planda qapalı beşguşə formasında olub, vaxtıilə zəvvarlara xidmət üçün istifadə edilən 24 hücrədən və bir otaqdan ibarətdir. Qapalı beş guşəli divarların əmələ gətirdiyi həyətin ortasında rotonda şəkilində ibadətgah var. Onun ortasıdakı quyudan mə'bədin gümbəzin dörd küncü üzərində də yanan qaz(metan) çıxardı. Mə'bəd özü hər tərəfdən açıq olan dördbucaqlı tikilidən ibarətdir. Məbədin "balaxanı"ya baxan şimal divarındakı tağın üstündə hind dilində kitabə quraşdırılmışdır. Hücrələrin giriş üzərində hind dilində kitabələr həkk olunmuşdur. Iyirmi belə kitabədən biri farscadır. Mə'bədin şimal-şərq tərəfdən yaxınlığında, hal-hazırda tamamilə daşla doldurulmuş dördkünc çala var. Vaxtilə burada ölmüş hindlilərin cəsədləri "müqəddəs od"da yandırılırdı. Cənub-şərq tərəfdə isə yenə də daşla doldurulmuş su quyusu var. Suraxanı "Atəşgah"ı mə'bədin özündən, hind guşənişinlərinin hücrələrindən və zəvvarlar üçün otaqlardan ibarət idi. Atəşgahı göründüyü kimi, bu abidəni sifariş vermiş hindlilərin planı üzrə yerli ustalar tikmişlər. Mə'lum olduğu kimi, Bakı bölgəsi hələ erkən orta əsr mənbələrində əbədi odların yandığı yer kimi qeyd edilmişdir. Bu haqda ilk məlumata V əsr Bizans müəllifi Panili Priskdə rast gəlinir. Abşeron yarımadasında- Pirallahı adasında, Suraxanı kəndində, Bakı buxtasında. Şubanı dağında yanar qaz çıxmasını orta əsr erməni, VII-X əsrlər ərəb müəllifləri-Əl-Istəxri, Məs'udi və b. daha sonrakı dövr Şərq və Qərbi Avropa mənbələri də göstərmişlər. Təsadüf deyil ki, Içərişəhərdəki Cümə məscidinin atəşpərəst zərdüştlərin məbədgahının yerində tikilməsi haqqında rəvayət Bakı əhalisi arasında indiyədək yaşayır. IX əsrdən başlayaraq və sonralar ərəb, fars və türk mənbələrində Bakı və onun ətrafından atəşpərəstlərin yaşadığı əbədi odlar şəhəri kimi danışırlar. Ehtimal ki, Suraxanıda müqəddəs oda sitayişə gələn atəşpərəst zərdüştlərin ibadətgahı olmuşdur. Ərəblərin Azərbaycanı və Bakını istilasından, əhalinin islamıqəbul etməsindən sonra zərdüştlərin "Atəşgah"ı süquta uğramş və mənbələr bir daha ondan danışmamışlar.Suraxanıda oda sitayiş XV əsrdən sonra Hindistanla iqtisadi və mədəni əsrdən sonra Hindistanla iqtisadi və mədəni əlaqələrin inkişafı ilə əlaqədar yenidən başlamışdır. Hindistanla hələ qədimlərdən əlaqələr mövcud olmuşdur. Bunu Azərbaycanın bir sıra rayonlarında və Abşeronda "kauri" balıqqulağının tapılması da göstərə bilər. Bu balıqqulağı Xəzər faunasına mənsub deyil. Hind okeanında və digər ölkələrdə təsadüf edilən həmin balıqqulağından qədim dövrlərdə mübadilə vasitəsi, pul-sikkə kimi istifadə olunurdu. Mingəçevirdə və Azərbaycanın digər yerlərində Tunc dövrünə və erkən orta əsrlərə aid çoxlu kauri tapılması Azərbaycanın Hindistanla, ehtimal ki,Iran vasitəsilə ticarət əlaqələrinin mövcudluğuna dəlalət edir. Hindistanla iqtisadi və mədəni əlaqələ orta əsrlərdə xüsusilə güclənmişdi. Rusiyadan Çinə qədər bütün torpaqların monqol hakimiyyəti altında birləşdiyi XIII əsrdən e'tibarən beynəlxalq ticarət üçün şərait yaranması ilə bağlı olaraq Azərbaycanın uzaq ölkələr-Hindistan və Çinlə əlaqələri xeyli genişləndi. XV ərdə Bakıda, Şamaxıda,Təbrizdə və Azərbaycanın digər şəhərlərində hind tacilərinin koloniyaları mövcud olmşdur. Bu şəhərdə onların öz karvansaraları var idi. Köhnə Bakı qalasında (Içərişəhərdə) XV əsrə aid Multanı hind karvansarası bugünədək qalmışdır. Başlıca olaraq,Ş irvanda, Şamaxıda, Ərəşdə və digər yerlərdə istehsal olunan xam ipək alan hind tacirləri Azərbaycanda XV əsrdə və sonralar ticarət etmişlər. Mənbələrdə XVIII əsrdə Hindistandan Bakı yaxınlığındakı Suraxanıya əbədi oda sitayiş üçün hind zəvvarlarının gəldiyi qeyd edilir. XVIII əsrdə varlı hind tacirləri Suraxanıda nadir abidə-od mə'bədi və hindli zəvvarlar üçün hücrələr tikdirdilər. Atəşgahda yaşayan guşənişin oda səcdə edir, tərki-dünya (asket) həyat tərzi sürərək, ruhlarını xilas və bədənini tələf etməyə çalışırdılar. Atəşgahdakı kitabənin oxunması Suraxanı atəşpərəstlərin hind mənşəli olmasını, eləcə də, hücrələrdən, karvansaradan və ibadətgahdan ibarət olan Atəşgahın ən yüksək tərəqqiyə çatdığı XVIII əsr ərzində müxtəlif vaxtlarda tikildiyini dəqiq müəyyənləşdirir. Hücrələr XVIII əsrin sonlarında ümumi hasara alınmışdır. Mə'bəd bu günədək həmin şəkildə qalmışdır. Şardenin mə'lumatına görə,XVIII əsrin 60-cı illərində Suraxanı od mə'bədinə həm gəbr-pars,həm də hindli atəşpərəstlər gəlirdilər. Atəşgahın 8 saylı hücrəsindəki farsca tərtib olunmuş kitabə 1745-ci ildə burada iranlı zərdüştlərin od mə'bədi olduğunu göstərir. 1950-ci ildə hind alimi C.M.Unvala Atəşgahdakı 16 kitabənin, o cümlədən farsca kitabənin,özünün təklif etdiyi müxtəsər oxunuşu ilə, fotoşəkilini dərc etdirmişdir. 1963-cü ildə M.S.Ne'mətova həmin kitabənin oxunuşunu və tərcüməsini dərc etdirərək, mənzum mətnin mə'nasını başa düşmədən bə'zi sözlərin (onların bə'ziləri-badek,sad,zu,sənaməd düzgün oxunmamışdı) tərcüməsini vermişdir. Farsca kitabənin təqdim etdiyimiz oxunuşunda və tərcüməsində biz kitabənin ümumi məzmununa istinad etmiş və formasını nəzərə almışıq. 1).Atəşpərəstlər çılpaq dağlar kimi cərgəyə düzülmüşlər. 2).Isfahanlı Badek(Badükubə,yə'ni, Bakı-C.A) şəhərinə ç'atdı. 3).O dedi:qoy,mehmannavaz mə'bədə yeni il uğurlu gəlsin. 4).(onun)mənzili(yatağı)səki oldu.Q73305;z bürcü(şəmsi Iran ilinin altıncı ayına uyğun gələn zodiak işarəsi),1158-ci il(eramızın 1745-ci ilinə müvafiqdir-C.A). Kitabə üçüncü şəxsin adındandır. Birinci misrada-"Atəşpərəstlər çılpaq dağ kimi cərgəyə düzülmüşlər"-kitabə müəllifinin mə'bəddə gördüyü cərgəyə düzülmüş lüt hindlilərin onda oyatdığı ilk təəssüratı verilmişdir. Ikinci misrada müəllif özü haqqında danır.Iranın Isfahan çəhəsindən gəldiyini və Badek şəhərinə çatdığını bildirir. Mə'lumdur ki,XVIII əsr Şərq mənbələrində Bakının adı Badükubə kimi yazılırdı.Şe'rin qafiyəsini saxlamaq üçün Badükubə sözü ixtisar şəklində-Badek kimi yazılmışdır. Iranlı zərdüşt Bakıya yə'ni Suraxanıya yeni ildən sonra gəlmişdir.Bu,kitabənin qonaqcıl mə'bədə xeyir-dua verilən üçüncü misrasından aydın olur.Dördüncü misradakı "rəf" sözündə yer çatmadığından nöqtə "f" hərfindən bir qədər sağda qoyulmuşdur və buna görə də əvvəlki müəlliflər tərəfindən heç bir mənən olmayan "zu" kimi yanlış oxunmuşdur.Dördüncü ibarə-"(onun) mənzili (yatağı)səki oldu"- hücrələrində çarpayı əvəzinə daş səkilər olan zəvvarların məişət şəraitini dəqiq göstərir. Sonrakı "snabəl" sözü Qız bürcünü,yə'ni şəmsi Iran ilinin altıncı ayına müvafiq gələn zadiak işarəsini bildirir və aşkara eramızın 1745-ci ilinə uyğun gələn 1158-ci ildə həkk olunmuşdur.Bu kitabə göstərirki,zərdüşti gələr öz ibadətgahlarını unutmamış və həmin ibadətgah artıq bir neçə əsrdən bəri hindlilərin od mə'bədinə çevrilsədə,əsrlər boyu onu ziyarət etmişlər.Suraxanı Atəşgahının beş kitabəsi V.M.Sısoyev tərəfindən Hindistana göndərilmiş və orada oxunmuşdur.Həmin kitabələr bu əsərin müəllifi tərəfindən ingilis dilindən rus dilinə tərcümə olunaraq 1946-cı ildə dərc edimişdir.Ingilia səyyahı Cekson Atəşgahda 18 kitabəni qeyd etmişdir. Onlardan on beşi ithafdır;.Ilk kitabə 1713-cü ilə,sonuncu 1827-ci ilə aiddir. Kitabələrdə hücrələrə yardım göstərmiş şəxslərin adları xatırlanır.Onlar sanskrit sözləri qarışmış hind dilindədir.Kitabələrin bə'ziləri qurmukhi,bə'ziləri isə naqari şrifti ilə yazılmıdır.Atəşgahda yaşayan hindlilərin çoxu Hindistanın şimalından-Lahordan, Tenessirimadan, Kaçbudidən, Multandan və i.a. gəlmişdilər və hindistani dilində danışrdılar.Həmvətənlərinin-hind tacirlərinin, xüsusilə Salyan balıq vətəgələrini icarəyə gçtürmüş Sobr Maqundacın pul yardımından istifadə edən hindlilə günlərini rahatcasına müqəddəs odu sakit-sakit seyr etməklə keçirirdilər. Ibadət üçün isə brəhmən var idi. 1860-cı ildə akademik B.Dorn Atəşgahda olmuşdur.Bu zaman mə'bəddə beş hindli var idi. Yerli Bakı sakinlərindən biri B.Dorna mə'lumat vermişdir ki,hindlilər dçrd təriqətə bçlünmüşdülər: birinci təriqətin ardįcılları çlülərini odda yandırĭrdılar(atəşilər),ikincilər onların külünü küləyə sovururdular(badilər),üçüncülər külü suya axıdırdılar(abilər),dçrdüncülər meyitləri torpağa basdırırdılar(xakilər).Atəşgah 1880-cı ilədək-tək qalmış sonuncu hindli Hindistana gedənədək mövcud olmuşdur.
Ərəblər işğal etdikləri ölkələrdə İslamı yayırdılar. Bu ərazilərdə dini geniş təbliğ etmək məqsədilə onlar ilk növbədə cümə məscidləri inşa edirdilər. Bu baxımdan ərəblər öz ölkələrindən kənarda Azərbaycanda hələ VII əsrdə məscid tikdiriblər. Onlardan birincisi 733-cü ildə Dərbənddə, ikincisi isə 743-cü ildə Şamaxıda inşa olunmuşdur. Dərbənd Cümə məscidi Sasani imperiyası tərəfindən möhkəmləndirilmiş Dərbənd Yaxın Şərqdə qədim şəhərlərdən biri sayılırdı. VIII əsrdə Müslüm bin Abdul Məliyin başçılığı ilə ərəblərin Qafqaza birinci yürüşləri zamanı şəhər işğal olundu. Ərəblər Dərbəndə xüsusi diqqət yetirmiş, hətta onu Fət-əl əbvat - yəni “Qapılar qapısı” adlandırmışlar...
Ərəb sərkərdəsi Məsləmə Suriyadan Dərbəndə 24000 əsgər köçürərək şəhəri 4 hissəyə və ya məhəllələrə ayırdı. Üər məhəllənin öz məscidi inşa olunmaqla yanaşı eyni zamanda hicri tarixi ilə 115-ci ildə (miladi 733-34-cü il) ümumşəhər Cümə məscidi inşa olundu. Geniş bir meydanda Şərqdən Qərbə doğru istiqamətlənərək düzbucaqlı daş hasarla (67x17m) əhatə olunmuş Cümə məscidinin plan strukturu sütun düzülüşü ilə kvadrat formalı 3 nefə ayrılıb. Məscid şimaldan cənuba doğru istiqamətlənmiş mərkəz xəttin oxvarı daş günbəzlə örtülmüş kvadrat formalı zalla tamamlanır. Plan strukturu baxımından məscidin birbaşa analoqu olmayan daxili hissəsi eni istiqamətində çoxsaylı hissələrə bölünərək nəhəng memarlıq orqanizminə dinamik xarakter verir. Burada interyer boyunca meşəsayağı düzülmüş daş sütunlar və onların sonluğunu tamamlayan oxvari taxtabanlar dini tikilinin monumental obrazını bir az da artırır. Məscidin daxili fəza həllinin çoxsaylı neflərə bölünməsi və mərkəzdəkinin geniş formada olub hakim mövqeyə durması interyer kompozisiyasının memarlıq qanunauyğunluğunu qabardır. Simmetrik sistemə malik olan ibadət zalı fasadı və portalı boyunca ornament və Quran ayələri ilə bəzədilmiş təbəqəli mərkəzi zal ilə tamamlanır. Zal ikinci təbəqədən kvadrat formalı əsas üzərinə oturdulan və incə xətli stalaktitli haşiyələrlə əhatələnmiş 14 tilli oxvarı tactavanla tamamlanır. İkitəbəqəli zalın möhkəm, üfüqi dayaqları üzərindən yuxarıya doğru istiqamətlənmiş oxvari taxtabanlar sakitlik və möhtəşəmlik yaradır. Cümə məscidinin fasadı sadə divar fonunda iki təbəqəli giriş həllinə malik olan və oxvarı taxtabanla tamamlanan gərilmiş proporsiyalı portalla ciddi və monumental görünür. Bütün məscid günbəzlərinin üzəri gözəl rəsmlərlə bəzədilmişdir. Təbii zəlzələ nəticəsində ciddi zədələnmiş məscid hicri tarixi ilə 770-ci ildə (1368-69) bakılı memar Tacəddin Musa oğlu tərəfindən hakim Afriburzun zamanında əsaslı təmir olunmuşdur. Maraqlıdır ki, ilk ərəb məscidlərini nəzərə almasaq, Dərbənd Cümə məscidi müsəlman dünyasının ən qədim məscidlərindən biridir: ilk məscid 608-ci ildə Məkkədə, Kəbədə; 707-ci ildə Məhəmməd peyğəmbərin evinin yerində; 632-ci ildə Canadiyada; VII əsrin 70-ci illərində Sapedə Əl-Cami, Əl-Kəbir adlı məscidi, 687-691-ci illərdə Qüds ətrafında Kubbat əz Səhra, yenə Qüdsdə VIII əsrin əvvəllərində inşa edilmiş əl-Əksə məscidi, 708-ci il Dəməşqdə Validə məscidini və 641-ci ildə Qahirədəki Əmir məscidini qeyd etmək olar. İranda birinci məscid 775-ci ildə Damqanda, Orta Asiyada isə X əsrdə inşa edilib. Göründüyü kimi ərəb ərazisindən sonra Cümə məscidi ilk dəfə Azərbaycanda 733-34-cü ildə Dərbənddə inşa edilmişdir. Şamaxı Cümə məscidi Memarlıq ənənələri və abidələri ilə məşhur olan Şamaxı zonası xüsusilə, Şamaxı şəhəri XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq təkrar baş vermiş zəlzələdən sonra çətin dövrünü yaşamağa başlamışdı. Ona görə də Şirvanın paytaxtında qədim və orta əsr abidələrindən heç nə qalmamışdır. Dövrümüzə qədər gəlib çatmış Cümə məscidi 1902-ci ildə İ.K.Ploşko və memar Zivərbəy Əhmədbəyovun layihəsi ilə qədim məscid özülü üzərində tikilmişdir. Şamaxının Cümə məscidi təkcə VIII əsrə aid edilən İslam memarlığının qədim tarixi baxımından deyil, həm də yaxşı plan həllinə görə Cənubi Qafqazın görkəmli dini tikililəri sırasında dayanır. Ərəblər birinci dəfə şəhərdə çox da böyük olmayan və mehrabı Məkkəyə istiqamətləndirilmiş məscid inşa etmişdilər. Şəhərin başqa tikililərindən bir o qədər də fərqlənməyən bu məscid haradasa yeni dini tikililərin memarlıq cizgilərini əks etdirirdi. Ola bilər ki, Şamaxı məscidinin günbəzi yerli təbii əhəng daşı ilə taxta parasız (taçparasız) inşa olunmuşdu. Bunu deməkdə bizə yerli konstruksiya və yerli inşaat materialı imkan verir. Hər halda dini tikililərdə yeni konstruksiyanın meydana çıxması nəticəsində həm şəhərin ətraf tikililərinin, həm də Şamaxı ticarət mərkəzinin kompleks şəkildə obrazı dəyişmişdi. İslam dininin yerlərdə möhkəmləndirilməsini nəzərə alaraq məscidlərin, xüsusilə Cümə məscidlərinin memarlığına xüsusi diqqət yetirilirdi. Ona görə də qədim memarlıq formaları köklü şəkildə yeni formalı tikililər arasında əriyirdi və bu baxımdan şəhərlər sanki öz aralarında inşa olunan cümə məscidlərinin genişliyi və tərtibatı ilə yarışırdılar. Şəriət qanununda deyildiyi kimi qədim məscidlər yenisi ilə əvəz ediləndə mümkün qədər əvvəlkinin plan həllini saxlamaq lazımdır. Bu baxımdan XX əsrin əvvəllərində qədim məscidin özülü üzərində inşa edilmiş Şamaxı Cümə məscidinin ilkin planını təyin etmək mümkündür. Əgər nəzərə alsaq ki, şəriətin bu qanununa 10 əsrdən çox bir müddətdə ciddi riayət edilib, onda haqqında söhbət gedən məscid də öz qədim özülü üzərində tikilərək ilkin plan həllini saxlaya bilmişdir. Uzunluğu 47 metr, eni 28 metrə çatan düzbucaqlı formalı məscidin nəhəng zalı kvadrat şəkilli 3 sərbəst hissəyə bölünərək bir-biri ilə arasındakı geniş keçidlərlə əlaqələndirilir. Məscidin belə plan həlli müəyyən dərəcədə məşhur ərəb məscidlərini - konkret desək eyni dövrdə (VIII əsr) inşa edilmiş Dəməşqdəki Ömeyat və Kordovadakı böyük məscidi yada salır. Belə plan quruluşuna malik olan məscidləri mərkəz xətti boyunca memarlıq və konstruksiyasına xələl gətirmədən hər iki istiqamətə genişləndirmək olar. 1926-cı ildə Q.Aleksandroviç Şamaxıdan 3 kilometr aralıda yerləşən qonşu Ağsu kəndində hələ 1918-ci ildə ermənilər tərəfindən yandırılan və dağıdılmış bir məscid xarabalığı aşkar etmişdir. Üəmin məsciddə aparılmış tədqiqatlar göstərir ki, onun da memarlıq planı Şamaxı Cümə məscidi ilə eynidir. Məscidin inşa olunma dövrü VIII əsrdə Şirvanı və Dağıstanı işğal edərək İslamı yayan xəlifə Validin qardaşı Əbu Müslümün hakimiyyəti illərinə təsadüf edir. Aleksandroviç məscid divarlarındakı müxtəlif hörgü qalıqlarına əsaslanaraq onun çox qədim olması və müxtəlif dövrlərdə bərpa edilməsi nəticəsinə gəlmişdir. Doğrudan da Şamaxı və Ağsu məscidləri eyni dövrdə tikilib. Onlar Şirvan abidələri qrupuna daxil olub islam memarlığının nadir nümunələridir. Bu məscid interyerlərinin bilavasitə analoqu yoxdur. Ola bilər ki, Ağsu kəndindəki məscidin plan həlli Şamaxı ümə məscidinin təkrarıdır. Demək olar ki, elə bu vaxtlar, yəni Azərbaycanda mədəniyyət və incəsənətin çiçəkləndiyi dövrlərdə (XII-XIII əsrlər) Şamaxı Cümə məscidinin konstruksiya və memarlıq qaydalarına toxunmadan onun plan strukturunda bərpa və tamamlama işləri aparılmışdır. Aleksandroviç yazır ki, təəssüf, yanğın zamanı (1918-ci il) məscidin ilk inşa olunma tarixini göstərən daş da tamamilə sıradan çıxdığı üçün onun haqqında dəqiq məlumat verə bilmirik. Ona görə də Şamaxıda əldə etdiyimiz qiymətli məlumatlar Cümə məscidinin tarixi üzərinə də müəyyən işıq salır. Zəlzələdən sonra yaradılmış xüsusi komissiya şəhərin belə çox dağıntıya məruz qalma səbəblərini araşdırdı. Elə o zaman Tiflisdən gəlmiş geoloq Şahqulu Qacar ərəb yazılarına əsasən Cümə məscidinin əsasını müsəlman tarixi ilə 126-cı illə bağlamışdı. (Marçenkonun dağılmış Şamaxı şəhəri haqqındakı məruzəsinin mətni, 26.04.1902-ci il iclasında Peterburqda A.İ.Nosaleviçin çıxışı. Mülki mühəndis xəbərləri. S.P.b,1902,e 2 mart-aprel, s.62). Beləliklə, demək olar ki, Şamaxı Cümə məscidi 743-cü ildə tikilmişdir və təkcə Cənubi Qafqazda deyil, həm də Yaxın Şərqdə, Dərbənddə inşa edilmiş məsciddən sonra (733-34) ən qədim məsciddir. General-leytenant Yermolovun knyaz Mədətova yazdığı məktubdan göründüyü kimi, Şamaxının ümumi plan həllində mühüm tarixi rol oynayan Cümə məscidi Qafqazın hakim dairələrinin diqqət mərkəzində olmuşdur. Məktubda yazılır: Təcili olaraq böyük Cümə məscidinə yığılan ərzağın başqa otağa köçürülməsinə göstəriş verilsin və məscidin təmiri üçün lazım olan dəqiq plan çıxarılaraq mənə göndərilməsi mülkü mühəndis zabitinə tapşırılsın. Qədim məscidin planı əldə olunmamışdır. Lakin rus knyazı rəssam Q.Qaqarin Azərbaycanın bir çox memarlıq abidələri kimi 1847-ci ildə Cümə məscidinin də şəklini çəkmişdi. Q.Qaqarinin naturadan çəkdiyi şəkildə zəlzələdən sonra və eləcə də digər səbəblərdən Cümə məscidi üzərində aparılmış bərpa, yenidənqurma və bəzi bəzək elementlərinin dəyişdirilməsi ilə yanaşı hələ də onun qədim görünüşü bütün aydınlığı ilə özünü büruzə verir. Ona görə də Cümə məscidi miqyası və monumentallığı ilə islamın qədim, iri həcmli dini tikililəri haqqında ümumi təsəvvür yaradır. Məscidin mərkəzi simmetrik kompozisiyasını konusvari tamamlayan günbəz xüsusi nəzərə çarpır. Daxili fəza həllinin 3 hissədən ibarət olmasını fasadda əks etdirən mərkəzi böyük və ona tabe edilən balaca yan günbəzlər ümumi hissənin rəngarəngliyini daha da canlandırır. Məscidin ümumi memarlığını daha da dinamik göstərmək üçün onun günbəzi üfüqi istiqamətlənmiş gövdəsinin əksinə qoyulur. 1859-cu ildə baş vermiş güclü zəlzələ nəticəsində inzibati-ticarət mərkəzi olan Şamaxı adi əyalət şəhərlərindən birinə çevrildi. Lakin şəhər və quberniya memarı Qasımbəy Hacıbababəyovun (1811-1877) düzgün layihələndirməsi əsasında Şamaxının əvvəlki məhəlli planı zəlzələdən sonra bərpa olunub saxlanıldı. Bununla yanaşı onun layihələri ilə şəhərin plan strukturuna uyğun olaraq bir çox dini, yaşayış, ticarət və sair təyinatlı tikililər inşa olundu. Şamaxının şəhər teatrı (1858), hamam, Cümə məscidinin qonşuluğunda (1877) inşa olunmuş 2 minarəli məscid və sair bu qəbildən olan tikililərdir. Cümə məscidində əsaslı bərpa işləri məhz 1859-cu il zəlzələsindən sonra aparılmışdır. Q.Hacıbababəyovun Cümə məscidi kompleksinin bərpa olunmasında bilavasitə iştirak etməsi barədə dəqiq məlumat yoxdur. Lakin o zamanlar şəhərin baş memarı kimi fəaliyyət göstərmiş memarın Şamaxı Cümə məscidinin bərpasına bilavasitə rəhbərlik etməsi heç bir şübhə doğurmur. 1902-ci ildə yenidən baş vermiş güclü zəlzələyə qədər Şamaxının Cümə məscidi kompleksi öz əhəmiyyəti və nəhəng görünüşü ilə şəhərin mərkəzi siluetində yenə də ucalırdı. Lakin zəlzələdən şəhərin demək olar ki, bütün yaşayış, dini və mülki tikililəri tamamilə dağılmış, o cümlədən Cümə məscidinə böyük ziyan dəymişdi. Şirvanşahlar paytaxtının şanlı memarlıq tarixini əks etdirən şəhər misilsiz itkilərə məruz qalsa da xarabalar içindən yenidən qalxıb dirçəlirdi. 1903-cü ilin oktyabrında ümə məscidinin ianə yolu ilə bərpa olunması üçün komitə yaradıldı. Komitə qarşısında çox əsrlik Şirvan qüdrətinin simvolu olan yarıuçuq Cümə məscidinin qorunub saxlanması əsas və məsuliyyətli tapşırıq oldu. Komitə Cümə məscidinin layihə işlərini əslən şamaxılı olan mülki mühəndis Zivərbəy Əhmədbəyova həvalə etdi, ona uçulmuş cizgilərini saxlamaqla öz bünövrəsi üzərində məscidin lahiyələndirilməsi tapşırıldı. Tikinti işləri sürətlə aparıldı (Özülün mərkəzi və arxa divarı bərkidilib yan hissələrdə işlər davam olundu) lakin komitə ilə memar arasında əks fikirlər meydana çıxdı və nəticədə Zivərbəy Əhmədbəyov tikintini tərk etdi. Komitə məscidin layihə işlərinin davam olunmasını mülkü mühəndis İ.K.Ploşkoya təklif etdi. Ploşko öz variantını təklif etməklə yanaşı həm də Z.Əhmədbəyovun memarlıq variantını saxladı. 1909-cu ildə İ.K.Ploşkonun komitəyə təqdim etdiyi layihədə İslam memarlığının, dini tikililər obrazının şərhi ustalıqla təcəssüm etdirilirdi. Bu ciddi və simmetrik xarakterli həlledici kompozisiya statik qurğu deyildi. O çox planlı, rəngarəng, memarlıq dinamikası üzərində inşa olunurdu. Baş fasadın oxvarı taçbəndlərlə sıralanmış üfiqi həcmi üzərində göyə ucalan və sonucu stalaktitli geniş çardaqla qurtaran qamətli minarələr dominantlıq edir. Şaquli minarələr tarım dartılmış məftilə bənzəyir. Bu minarələrin memarlıq motivinin əla siluetindən biz Şirvanşahlar saray ansamblının əks-sədasını görürük. Məscidin inşası maddi çətinliklər üzündən ləng getsə də, mərkəzi və yan günbəzlərdən başqa, bütün işlər tamamlandı. Məscidin daxili həcm məkanını bəzəyən günbəzaltı metal karkas Varşavada hazırlanmışdı. Azərbaycan memarlıq tarixində Cümə məscidinin böyük əhəmiyyəti vardır. Belə ki, onun ətrafında geniş və ardıcıl surətdə elmi-arxeoloji və memarlıq tədqiqatları aparmaq lazımdır. Bu tədqiqatlar Bakıdakı Məhəmməd, yaxud Sınıqqala məscidi ilə təmsil olunmuş Şirvan-Abşeron memarlığının da bir çox aspektlərini işıqlandırmağa imkan verər. Bakının Sinıqqala məscidi. Məscid Hicri tarixi ilə 471-ci ildə (miladi 1074-78) ustalar rəis Məhəmməd Əbubəkr oğlu tərəfindən sonralar Minarəli adlanan küçədən azacıq aralıda inşa olunub. Zəngin dekorativ elementlərlə bəzədilmiş bir otaqlı ibadət zalına şimal tərəfdən çox da böyük olmayan vestibül birləşir. Qala divarının mərkəzi oxunda daşla şəbəkə şəklilli bağlanmış bir cüt pəncərə var. Oxvarı taxtabanla tamamlanan zal həm Şərq və Qərb tərəfdən çata bənzər ornamentli pəncərələrlə bəzədilmişdir. Bakı-Abşeron memarlığı üçün yad olan bişmiş kərpiclə lentvari şəkildə tağbəndin çərçivəsi boyunca ornament quraşdırılmışdır. Məscidə bitişik şəkildə qaldırılmış silindirik formalı minarə yuxarıdan stalaktitli karniz üzərinə oturdulmuş daş şəbəkəli azançı eyvanı ilə tamamlanır. Minarə daxilində quraşdırılmış vintvari daş pilləkənlər ibadət zalının döşəməsindən başlanır. Minarənin müəyyən yüksəkliyində məscidin damına keçmək üçün qapı vardır. Dama iri daş plitələr döşənmişdir, stalaktik kəmər boyu ərəb dilində kufi xətlə Quran ayəsi yazılmışdır. 1988-ci ildə burda aparılmış qazıntılar zamanı məscidin əvvəllər məlum olmayan yeni həcmli sturukturu açıldı. Minarənin özülü həmişəki kimi alçaq və kvadrat formada idi. Ancaq ibadət zalının altında analoji oxvari tavana mənsub olan yeni bir zal meydana çıxdı. Bu mərtəbədə İslama qədər dini mərasimə aid olan elementlər aşkarlandı. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, məscid atəşgah üzərində inşa olunmuşdur. Məscidin cənub fasadı yarımdairə həcmli mehrabla və minillik divar fonunda oxvari tağbənd pəncərələrlə dartılmış proporsiyalar şəklində özünü göstərir. Məscidin dinamik kompozisiya fonunda ucalan minarə ətraf tikililər arasında hakim mövqedə durur. Bərpa işləri zamanı Bakı-Abşeron memarlığının bütün mahiyyəti bu məscidin simasında açıldı. İçərişəhər hələ də orta əsr abidələrində qiymətli memarlıq irsinin açılmayan saxlanc yeridir. Ona görə də çox da böyük olmayan bu yerlərin hər qarışında yeni bina hissələri, sürprizlər meydana çıxır. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Qız qalası ətrafında aparılmış arxeoloji qazıntı zamanı torpaq altında X əsrə aid edilən oxvarı taxtavanla örtülmüş mehrablı məscid və digər bir neçə otaq aşkar edilmişdir. Daşla inşa olunmuş dini tikililərə həmçinin daş məscid (XIII-XIV əsr) və sonda şəkli təqdim olunan Şəmkir minarəsini (XII əsr) göstərmək olar.
Təbriz.Indiki İran İslam Respublikasının şimal-qərbində ən böyük şəhər. Tarixi Azərbaycan şəhəri olan Təbriz əzəmətli və qədim tarixə malikdir. Əhalisinin əksəriyyəti Azərbaycan türkcəsində danışan azərbaycanlılardan ibarətdir. (2,000,000 nəfərdən çox sakini vardır).
Şəhər Eynəli dağının cənubunda, Səhənd vulkanik qalxımından şimalda yerləşir. Şərqi Azərbaycan (Azərbaycan-e-şərqi) əyalətinin mərkəzidir.
Təbriz Şah İsmayıl Xətai dövründə Səfəvi İmperiyasının paytaxtı olmuşdur. Daha sonralar Qacar sülaləsi dövründə Iran vəliəhdinin qərargah şəhəri olub.
doğu Azerbaijanin mərkəzi Təbrizin əski Məhələləri:
PƏT və MƏT
Betarbiyəsizlər
Arran memarlıq məktəbinə (Gəncə, Bərdə, Beyləqan) mənsub sənətkarların yaratdığı binaların əksəriyyəti Gəncə zəlzələsi (1139) və monqol hücumları (13-cü yüzillik) zamanı dağılmışdır. Gəncə və Beyləqanda aparılan arxeoloji tədqiqatlar bir sıra qurğu və bina qalıqlarını aşkara çıxarmışdır. Gəncə çayı üzərindəki 3 körpü (12 –ci yüzillik), Beyləqandakı yaşayış binaları, hamam və s.
qalıqları Arran memarlıq məktəbinin üslub özəllikləri haqqında aydın təsəvvür yaradır. Arran memarları böyük şöhrət qazanmış, başqa ölkələrə dəvət olunmuşlar. Amasyadakı (Türkiyə məscidin minarəsi üzərində qalmış kitabədə 1236-46-cı illərdə arranlı memar Məhəmməd ibn Mahmud tərəfindən tikildiyi yazılmışdır. Naxçıvan memarlıq məktəbinin abidələri binalarda çox boyalı kaşıdan ornamentli baştağ kompozisiyalarının tətbiqi, Şirvan-Abşeron məktəbinə mənsub tikililər sadə memarlıq bölgüləri və dekorativ oyma bəzəkləri ilə seçilir.
Təbriz məktəbinin ən yaxşı abidələri üçün memarlıq quruluşunun
dəbdəbəliyi, dekorların müxtəlifliyi səciyyəvidir. Bu dövrdə Azərbaycanda inkişaf etmiş memarlıq qurğularından minarələr diqqəti cəlb edir. Dövrümüzədək qalmış abidələrdən məlum olur ki, Azərbaycanda minarələrin formalaşması prosesi sürətlə keçmiş, artıq 11-ci yüzilliyin əvvələrində adi minarə tipləri meydana gəlmişdir. 19-cu yüzilliyin ortalarınadək mövcud olmuş Şəmkir (Şəmkir) minarəsi (12-ci yüzillik) məlum minarələrin ən kamil örnəyi olmuşdur. Yanmış kərpicdən tikilmiş Şəmkur minarəsinin hünd. 60 m idi. Onun firuzəyi mina ilə işlənmiş həndəsi ornamentli bəzəkləri, minimal diametri Azərbaycan memarlarının yüksək ustalığını və kərpicdən mürəkkəb memarlıq qurğuları tikmək sahəsində qazandıqları nailiyyətləri göstərirdi.
12-ci yüzilliyin başlanğıcı Azərbaycanda feodal dövlətlərinin yaranması və güclənməsi ilə səciyyələnir. Bu dövrdə Azərbaycan ərazisinin siyasi müstəqilliyi yerli mədəniyyət ənənələrinin inkişafı üçün imkan yaratdı. Monqol hücumları (13 –cü yüzillik) Azərbaycanda bir çox şəhərlərin və tikililərin dağılmasına səbəb oldu. 14-cü yüzilliyin sonundan Şirvanşahlar dövləti (paytaxtı Şamaxı və Bakı) möhkəmləndi və öz müstəqilliyini 15-ci yüzilliyin sonunadək saxladı. 15-ci yüzillikdə ölkənin güneyində ardıcıl olaraq Qaraqoyunlular və Ağqoyunlular kimi böyük dövlətlər (paytaxtları Təbriz şəhəri) yarandı. Müəyyən dövrdə ölkənin əksər vilayətlərini birləşdirən dövlətlərin yaranması incəsənət və memarlığın ortaq özəlliklərinin inkişafına, memarlıq-inşaat ənənələri əsasında yerli memarlıq məktəblərinin meydana gəlməsinə səbəb oldu. Arran memarlıq məktəbini təmsil edən Gəncə, Beyləqan və Bərdədən sonra Naxçıvan (Naxçıvan memarlıq məktəbi), Şamaxı (Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi), Təbriz və Marağa (Təbriz memarlıq məktəbi) şəhərləri Azərbaycan memarlığının mərkəzi oldu. Naxçıvan memarlıq məktəbinə mənsub tikililərdə əsas inşaat materialı kərpic idi. Burada tədricən müxtəlif kompozisiyalı inşaat və bəzək üsulları işlənib hazırlanırdı. Dövrümüzədək çatmış mütənasib quruluşlu, zəngin dekorlu qülləvarı türbələr və digər tikililərdə Naxçıvan məktəbinin üslub özəllikləri əksini tapmışdır. Bu məktəbin ən yüksək zirvəsini Naxçıvandakı Yusif ibn Küseyir (1162) və Mömünə xatın (1186) türbələrinin, eləcə də hazırda mövcud olmayan dini tikililər kompleksinin müəllifi memar Əcəmi Əbubəkr oğlu Naxçıvanının yaradıcılığı təşkil edir. Əcəminin yaradıcılığı üçün obrazın monumentallığı, kompozisiyanın müntənasibliyi və dekorların zərifliyi, öz dövrünə görə rasional konstruksiyaların tətbiqi, ornament bəzəklərinin oynaqlığı səciyyəvidir. Onun ornament kompozisiyaları bədiiliklə riyazi təfəkkürün üzvi birləşməsinə əsaslanır. Əcəminin yaratdığı kompozisiya və dekorativ bəzək üsulları Azərbaycanın, eləcə də müəyyən ölkələrin türbə tikililərinə böyük təsir göstərmişdir. Marağadakı "Göy günbəz" türbəsi (1196, memar Əhməd Məhəmməd oğlu) Əcəmi üslubuna özəllikcə yaxındır. Marağa abidələri Azərbaycan memarlığının inkişafında önəmli yer tutmuşdur. Bunlardan dövrümüzədək çatmış ən qədimi "Qırmızı günbəz" türbəsidir (1148, memar Bəkir Məhəmməd). Bu dövrdə Urmiyada tikilmiş "Üç günbəz" türbəsi (1185, memar Əbu Mənsur Musa oğlu) memarlıq quruluşuna görə Marağa abidələrinə yaxındır.
Naxçıvan məktəbinin kərpic tikililərində formalaşmış memarlıq üsulları daşdan tikilmiş türbələrdə - Naxçıvan MR-ın Cuğa kəndi yaxınlığındakı Gülüstan türbəsində (13-cü yüzilliyin əvvəli), Füzuli rayonunun Babı kəndindəki Şeyx Babı Yəqubi türbəsində (1273-74 memarı Əli Məcidəddin olması güman edilir) və Aşağı Veysəlli kəndindəki Mirəli türbəsində (13-14-cü yüzilliklər) əksini tapmışdır. Bərdədə (1322, memar Əhməd ibn Əyyub əl-Hafiz Naxçıvani) və Naxçıvan MR-ın Qarabağlar kəndində (qoşa minarəli türbə; minarələr 12-ci yüzillik – 12-ci yüzilliyin əvvəli, türbə 14-cü yüzilliyin əvvəli) qalmış türbələrin oxşarlığına və hər ikisinin 14-cü yüzilliyin əvvəlində tikilməsinə əsasən bu abidələrin eyni memar tərəfindən yaradıldığı ehtimal olunur. 12-ci yüzilliyin Azərbaycan memarlığı Kiçik Asiyada Səlcuqlar dövlətinin xatirə tikililərinə önəmli təsir göstərmişdir. Bəzi hallarda bu təsir müəyyən bir binanın tikintisi üçün Azərbaycan memarlarının başqa ölkələrə dəvət edilməsi ilə bağlı olmuşdur.
10-12-ci yüzilliklərdə yaşayıb yaratmış bir çox Azərbaycan memarları, bənnaları və memarlıq bəzəyi ustalarının adları müxtəlif tikililərin kitabələrində, daş plitələrində, dekorativ bəzək məmulatlarında və digər qaynaqlarında dövrümüzədək çatmışdır. Bunlardan Məhəmməd ibn Cəfər (Beyləqan rayonundakı "Peyğəmbər" qəbristanlığındakı kitabəli plitə 10-cu yüzillik), İbrahim ibn Osman (Gəncə darvazası, 1063), Məhəmməd Əbubəkr oğlu (Bakıda Sınıqqala məscidi, 1078), Möhsün (11-ci yüzillik; əsərləri məlum deyil), onun oğlu Bəndan ibn Möhsün (12 yüzil; əsərləri məlum deyil), nəvəsi Bəkir Məhəmməd (Marağada "Qırmızı günbəz" türbəsi 1148), Əcəmi Əbubəkr oğlu Naxçıvanı (Naxçıvanda Yusif ibn Küseyir türbəsi, 1162, Mömünə xatın türbəsi 1186 və s.), Aşur İbrahim oğlu (İçərişəhərdəki İbrahim məscidinin daş mehrabı, 1171), Əmirəddin Məsud (12-ci yüzillik; əsərləri məlum deyil), Əbu Mənsur Musa oğlu (Urmiya şəhəri yaxınlığında "Üç günbəz" türbəsi, 1185), Əhməd Məhəmməd oğlu (Marağada "Göy günbəz türbəsi, 1196), Məsud Davud oğlu (Bakıda Qız qalası,12-ci yüzillik), Cəmaləddin (indiki Naxçıvan MR-nın Xanağa kəndindəki Əlincəçay xanəgahında türbə, 12-ci yüzilliyin sonu - 13 yüzilliyin əvvəli), Əhməd Əbubək oğlu (13-cü yüzillik, Mərənd; əsərləri bəlli deyil), Əbdülməcid Məsud oğlu (Mərdəkanda dairəvi qəsr, 1232), Zeynəddin Əburəşid oğlu Şirvani (Bakı limanında Şirvanşahların "Bayıl qəsri" iqamətgahı, 1235), Bədrəddin Təbrizi (Türkiyənin Konya şəhərində (Cəlaləddin Ruminin türbəsi 1273), Məhəmməd ibn Mahmud (Arran; Turkiyənin Amasiya şəhərində) məscid minarəsi, 1236-46), Mahmud ibn Maqsud (Pirsaatçay xanəgahının minarəsi, 1256), Mahmud ibn Məsud (Bakıdakı Şəfiulla məscidi; 14-cü yüzillik), nəqqaş Əbdülmömin Şərəfşah oğlu (Təbriz; Urmiyada məscid mehrabının oyma naxışları, 1277), Mahmud Səd oğlu (Bakı yaxınlığında Nardaran kəndindəki qəsr, Bibiheybət məscidinin minarəsi, 1305-13), Əhməd ibn Əyyub əl-Hafiz Naxçıvani (Bərdə türbəsi, 1322), gəctəraş Nizam Bəndgir (Mərənd şəhərindəki Gümə məscidinin gəcdən oyma bəzəkləri, 1329), Hacı Məhəmməd (Təbriz; İsfahanda karvansara, 1331), Şahbənzər (Ağdamın Xaçındərbətli kəndində türbə, 1314), Kəştasif Musa oğlu (Nardaran Xan hamamı, 1388) və b. 10-14-cü yüzilliklərdə Azərbaycan memarlığının ən dəyərli örnəklərini yaratmışdır.
12-13-cü yüzilliklərdə Azərbaycanda bir sıra möhtəşəm körpülər salınmışdır. Bunlardan Araz çayı üzərindəki 15 aşırımlı (12-ci yüzillik) və 11 aşırımlı (13-cü yüzillik) Xudafərin körpüləri, indiki Qazax rayonundakı 4 aşırımlı Sınıq körpü (Qırmızı körpü, 12-ci yüzillik), Gəncəçayın üzərindən salınmış 3 körpü (qalıqları; 12-13-cü yüzilliklər), Güney Azərbaycanında Minayə şəhəri yaxınlığında Qızılüzən çayı üzərindəki körpü ("Qız körpüsü", 12-ci yüzillik) və b. Xüsusilə diqqəti cəlb edir.
Böyük inkişaf yolu keçmiş Şirvan-Abşeron memarlıq abidələri üçün daş konstruksiyalar, tikililərin həcm-məkan həllinin lakonikliyi, daş üzərində oyma bitki ornamentləri səciyəvidir. Bakıdakı Sınqqala minarəsi (1078, Məhəmməd Əbubəkr oğlu), Qız qalası (12-ci yüzillik, memar Məsud Davud oğlu), Mərdəkan qalaları (Dairəvi qala, 1232, memar Əbdülməcid Məsud oğlu; Dördkünc qala, 14-cü yüzillik), Nardaran qalası (1301, memar Mahmud Səd oğlu), Ramana qalası (14 yüzil) və s. bu məktəbin ən yaxşı abidələri sırasına daxildir. 13-cü yüzillikdə Bakı limanında tikilmiş və hazırda suyun altında qalmış Şirvanşahların "Bayıl qəsri" adlı iqamətgahı da bu dövrün maraqlı tikilərindəndir. Bürclü divarlarla əhatə olunmuş bu binalar kompleksi (1235,ustad Zeynəddin Əburəşimd oğlu Şirvani və ehtimal ki, memar Əbdülməcid Məsud oğlu) üzərindəki daş oymalar, yazı və təsvirlər qurşağı ilə birlikdə nadir memarlıq ansamblıdır. Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbinə mənsub olan tikililərdən biri də 13-14-cü yüzilliklərdə formalaşmış Pirsaatçay xanəgahıdır. Pir Hüseyn türbəsinin ətrafında salınmış bu dini kompleksdəki minarənin üzərində onun tikilmə tarixi (1256) və memarın adı (Mahmud ibn Maqsud) qalmışdır. Mərəzədəki Diribaba türbəsi (1402), indiki Qusar rayonunun Həzrə kəndindəki Şeyx Cüneyd türbəsi (1544) və Bakıda Şirvanşahlar sarayı kompleksində (1420-60) Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbinin yetkin dövrü əksini tapmışdır. Əsas saray binası (1420 illər), ona bitişik Divanxana (1450-ci illər), türbə (1435, memar Əli), məscid (1442) və s. kompleksin ən maraqlı tikililərindəndir. Şirvanşahlar sarayı ansamblının ahəngdarlığı, binaların miqyasının məharətlə uyğunlaşdırılması, yeganə inşaat material-hamar yonulmuş yerli əhəngdaşının tətbiqi, kompozisiyanın tamlığı, əzəmətli baştağ quruluşu, daş üzərində zərgər dəqiqliyi ilə işlənmiş oyma naxışlar və memarlıq elementlərinin uyğun şəkildə yerləşdirilməsi kompleksə təntənəli görkəm verir və onu Azərbaycan memarlığının şah əsərləri sırasına qoyur.
13-cü yüzilliyin ortalarında Elxanilər dövlətinin yaranması memarlıq sahəsində müəyyən canlanmaya səbəb oldu. Elxanilər sülaləsinin banisi Hülakü xanın (1256-65) hakimiyyəti illərində Marağa rəsədxanası tikildi. Dövlətin paytaxtının Təbrizə köçürülməsi ilə bağlı Təbriz şəhəri önəmli memarlıq - sənətkarlıq mərkəzinə çevrildi. Təbrizin ətrafında Arquniyyə, Qazaniyyə, Rəşidiyyə kimi şəhərciklər salındı.
Qazan xanın vəziri Rəşidəddinin tikdirdiyi Rəşidiyyə xüsusilə məşhur idi. Akademiya şəhərciyi kimi tanınan Rəşidiyyədə 24 karvansaray, 1500 dükan, 30 min yaşayış evi, mədrəsələr, 60 min kitab fondu olan 2 kitabxana, hamamlar, bağlar, dəyirmanlar, yun parça və kağız karxanaları, boyaqxana, zərbxana, 2 cümə məscidi və s. tikililər olmuşdur. Rəşidiyyənin əsas memarlıq özəyini Günbəd (Rəşidəddin türbəsi), Dər üş-Şəfa (Şəfa evi) xəstəxanası, Abadsaray bağ-saray kompleksi təşkil edirdi.
Bu çağın möhtəşəm tikililərindən Təbrizdəki Əlişah məscidi (14-cü yüzillik) və Sultaniyyədəki ülcaytu Xudabəndə türbəsi (1305-13) diqqəti cəlb edir. Hər iki abidəni Elxani hökmdarı ülcaytu Məhəmməd Xudabəndənin vəziri Tacəddin Əlişah Təbrizi tikdirmişdir (Əlişah həm də bu abidələrin memarı sayılır). Sonralar Ərk qalası adı ilə tanınan möhtəşəm Əlişah məscidi və əzəmətli Sultaniyyə türbəsi bir sıra abidələrin tikintisinə təsir göstərmişdir. Teymurun Səmərqənddə tikdirdiyi məscid və mədrəsələrin memarlıq quruluşu üçün Əlişah məscidi örnək olmuş, ülcaytu Xudabəndə türbəsinin tikilməsindən yüz il sonra italyan memarı F.Brunelleskinin florensiyada ucaltdığı Santa-Mariya del fyore kilsəsinin günbəzində Sultaniyyə türbəsinin konstruktiv üsullarından istifadə edilmişdir.
15-ci yüzillik Təbriz memarlıq məktəbinin ən gözəl abidələrindən biri Təbrizdəki Göy məsciddir (1465, memar Xacə Əli Gücəci, nəqqaş Nemətulla Bevvab). "İslamın firuzəsi" adlandırılan Göy məscidin memarlıq quruluşu, monumental günbəzi, kvadrat biçimli böyük salonu, rumi və islimi ornamentli naxışları, kaşı və oyma bəzəkləri, nəstəliq, kufi, süls və rüqə xətləri ilə işlənmiş kitabələri 15-ci yüzillikdə Azərbaycan memarlıq-inşaat sənətinin yüksək inkişaf səviyyəsini göstərir. 15-ci yüzilliyin sonu – 16-cı yüzilliyin əvvəllərində Səfəvilər dövlətinin yaranması və Təbrizin paytaxt elan edilməsi, eləcə də Şirvanın inzibati mərkəz kimi əhəmiyyətini itirməsi ilə bağlı Azərbaycanın siyasi və iqtisadi həyatı ölkənin güneyində mərkəzləşdi. Bu dövrdə şəhərlərin böyüməsi ilə bağlı bədii ənənələr yeni inkişaf mərhələsinə çatdı. Azərbaycan memarlığında Təbrizin mövqeyi xüsusilə gücləndi. Tikintində memarlıqla təbii şəraitin üzvi şəkildə əlaqələndirilməsi, abidələrin bitkin kompozisiyası və əzəmətli baştağ quruluşu, kəsmə kaşıdan zövqlə tərtib edilmiş kitaba və ornamentlərin tətbiqi memarlığın seçilən özəlliklərinə çevrildi. 15-16-cı yüzilliklərdə Azərbaycan memar və nəqqaşları başqa ölkələrdə də fəaliyyət göstərmiş, müxtəlif şəhərlərdə maraqlı sənətkarlıq örnəkləri yaratmışlar. Bursa, Qahirə, Bağdad, Dəmirqapı (Dərbənd), Herat, Səmərqənd və s. şəhərlərdəki bir sıra memarlıq abidələrində Azərbaycan memarların "imzaları" qalmışdır. Bursa şəhərindəki ünlü Yaşıl türbənin (1420-21) nəfis naxışlarla bəzədilmiş qapılarını Azərbaycan usta Əhməd Təbrizli hazırlanmışdır. Türbənin yaxınlığındakı Yaşıl camenin (1424) mehrabını Təbriz ustaları özlərinin hazırladıqları müxtəlif boyalı çinilərlə bəzəmişlər. Çaldıran vuruşmalarından (1514) sonra I Sultan Səlim tərəfindən İstanbula aparılmış Azərbaycan memar Əli Təbrizli (Əsir Əli, Əcəm Əli təxəllüsləri il də tanınmışdır) İstanbuldakı Topqapı sarayının baştağını və Sultan Səlim məscidini (1522) tikmişdir.
Vitra Design Museum
Charles-Eames-Straߥ 1
D-79576 Weil am Rhein
Germany
Frank Gehry 1989
Vitra, the furniture company, have turned to a variety of major architects to design the buildings making up their manufacturing site near Basel, close to the German/Swiss/French border. As well as Frank Gehry, Alvaro Siza, Nicholas Grimshaw, Tadao Ando and Zaha Hadid are all represented, in a cross between an industrial plant and a model village.
The design museum houses temporary exhibitions on themes of furniture design, and Gehry's building makes a suitable host for them - in keeping with the theme, but - once inside - supporting, not competing with, the exhibitions.
The geometry of the building does not feel contrived, or particularly noticeable, as you go around the exhibitions. From the outside it does feel both those things, but it is at home among the other architectural showpieces that make up the Vitra site.
Simon Glynn 2001
Arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkar edilmsiş abidələr ən qədim çağlardan Azərbaycanda inşaat texnikasının və memarlığın inkişafı haqqında məlumat verir. Başlanğıcını mağara yaşayış məskənlərindən alan qazma damların təkmilləşməsi sonralar geniş yayılmış ağacdan pilləvarı örtüklü mənzil tipində əksini tapmışdır. Azərbaycanın qədim ev tiplərindən olan qaradamların səciyyəvi özgünlüyü onların örtük konstruksiyası idi. İçərisində ocaq yandırıldığından divarlarıni his basmış ("qaradam" adı da buradandır) qaradamlarda tüstü çıxması və işıq düşməsi baca qoyulurdu. Bütün arxeoloji çağları keçən Azərbaycan memarlığı ictimai həyat biçimlərinin inkişafı ilə bağlı idi. Qobustanda aşkar edilmiş ən qədim yaşayış yerləri (mağaralar, müxtəlif primitiv sığınacaqlar və s.)
ilə yanaşı, meqalit memarlıq abidələri-kromlexlər, menhirlər (çoban daşı), dolmenlər və siklop tikililəri geniş yayılmışdı. Kiçik Qafqaz dağlarının ətəklərində və Azərbaycanın digər yerlərində tez-tez təsadüf edilən siklop tikililər özəllikcə maraq doğurur. Hündür daşlardan quraşdırılmış bu qurğular el arasında "qalaça", yaxud "hörükdaş" adlanır. Naxçıvan şəhəri yaxınlığındakı Çalxanqala (Tunc dövrü) və Arpaçay sahilindəki Qaratəpə divarındakı Oğlanqala (e.ö. 2-1-ci minilliklər) müdafiə tikililəri siklop tikililərə aid edilir. Güney Azərbaycan ərazisində, Araz yaxınlığında da qala tikililəri (Bastam, Danalı, Qalaoğlu və s.) aşkar edilmişdir.
Azərbaycan ərazisində Manna dövlətinin təşəkkülü (e.ö. 9-7 yüzilliklər I), daha sonralar güneydə Atropatena dövlətinin yaranması ilə bağlı, şəhərlər əmələ gəlmiş, müdafiə tikililəri, əzəmətli qala divarları inşa edilmişdi. Həsənli rayonundakı abidələr kompleksi, eləcə də Urmiya gölü sahilindəki qaydalarda çapılmış sərdabaların tədqiqi göstərir ki, 7-ci yüzillikdən eyvanlı mənzil tipi təşəkkül tapmışdı. Həmin dövrün digər memarlıq qurğularından yeganə dini tikili olan od mehrabları (müqəddəs odun saxlandığı yer) dövrümüzədək gəlib çatmışdır. Bu dövrdə yaranmış memarlıq tipləri Azərbaycan memarlığının sonrakı inkişafına, eləcə də Əhəmənilər dövründə İranın və ön Asiyanın digər ölkələrinin memarlığına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. Atəşpərəstliyin yayılması ilə bağlı yaranan ibadətgahlar (atəşgədələr) islamdan öncə tikilmiş əsas dini binalar olmuşdur. Qafqaz Albaniyası dövründə (e.ə. 4-cü yüzilliyindən - eramızın 7-ci yüzilliyinə qədər şəhərsalma sahəsində mühüm addımlar atılmışdır. Qəbələ şəhəhərinin möhkəm qala divarları, saxsı borularından çəkilmiş su kəməri, Dəmirqapı (Dərbənd) keçidində daşdan tikilmiş müdafiə sistemi ("uzun divarlar"), Çıraqqala (6-cı yüzilliyik), Ləkit kəndindəki dairəvi xristian məbədi (5-6-cı yüzilliklər), Qum kəndindəki bazilika (təqr. 6-cı yüzillik), Mingəçevirdəki məbədlər kompleksi (7-ci yüzillik) və s. bu şəhərsalma mədəniyyətinin yüksək səviyyəsini göstərir. Sasanilər dövrü memarlıq abidələrindən müdafiə tikililəri özəllikcə diqqəti cəlb edir. Xəzər dənizinin sahilindən başlayaraq, Babadağın ətəyində qurtaran Gilgilçay səddi və indiki Dəvəçi rayonu ərazisində yerləşən Beşbarmaq dağından başlayıb, Xəzərin sahillərinə qədər uzanan Beşbarmaq səddi Azərbaycanda istekam tikililərinin inkişafı haqqında geniş təsəvvür yaradır.
Ərəb istilasından ( 7-ci yüzillik) sonra Azərbaycanda islam dininin yayılması ilə bağlı memarlığın da inkişaf yönü dəyişdi. Memarlıqda yeni tipli binaların - məscid, mədrəsə, türbə, karvansara və s. tikilməsi əsas xətt oldu. Bərdə, Ərdəbil, Marağa, Urmiya, Şamaxı, Şəmkur (Şəmkir), Şabran, Beyləqan, Gəncə və Naxçıvan bu dövrdə Azərbaycanın ən önəmli şəhərləri idi. Şamaxı, Gəncə və Beyləqanın böyük şəhərlərə çevrilməsi də məhz bu dövrə aiddir. Erkən feodal şəhərlərinin formalaşmasında möhtəşəm qala divarları ilə əhatələnmiş içqalaların mühüm əhəmiyyəti vardı. feodal hakimlərinin sarayları yerləşən içqalaların ətrafında "şəhristan" adalanan yaşayış məskənləri salınır, burada iri inzibati və ictimai binalar tikilirdi. Bu dövrdə islam dini ilə bağlı tikililərlə yanaşı, Qafqaz Albaniyasının bəzi əyalətlərində xristian məbədləri, müdafiə istehkamları inşa edilirdi. Bunlardan indiki İsmayıllı rayonu ərazisində şalınmış Cavanşir qalası (təqribən 7-ci yüzillik) və Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndi yaxınlığındakı qala kompleksi (5-8-ci yüzilliklər) diqqəti özəllikcə cəlö edir.
Ümumiyyətlə, islamdan öncəki və sonrakı dövrlərdə Azərbaycanın ərazisində inşa edilmiş alban tikililəri memarlığın inkişafında önəmli rol oynamışdır. Bu abidələrdən Zaqatala rayonundakı Paşan və Muxax kəndlərində 4-5-ci yüzilliklərə aid tikili qalıqları, Şəki rayonunun Böyük Gəldək kəndində Govurqala (6-cı yüzillik), Qəbələ rayonundakı Böyük Əmirli kəndində (4-8-ci yüzilliklər) alban məbədləri, Oğuz şəhərində alban kilsəsi (orta yüzillər), Dağlıq Qarabağın Xocavənd rayonunun Qarakənd kəndində Alban kilsəsi (I yüzillik), Sos kəndində (IV yüzillik), İatsi kəndində (5, 7 və 8-ci yüzilliklərə aid 4 məbəd), Taqaverd kəndində (675), Güneyçartar kəndində (1236) alban məbədləri, Ağdərə rayonunun Aterk (5-ci yüzillik), Kolatağ (614), Qoçoqot (672, 698), keçmiş Dostahir (713), Qasapet (718), Çıldıran (12-ci yüzillik) kəndlərində, eləcə də Yuxarı Qarabağın başqa bölgələrindəki Susanlıq (4-6-cı yüzilliklər), vanq (9-cu yüzillik), Traxtik (1094), Tsakuri (1131), Məmmədadzor (1147), Tuğ (1197) kəndlərində, Əsgəran rayonunun Şuşikənd (905), Çanaqçı (1065 və 1100), Xaçmaç (1100), Xantsk (1122), Xndzristan (1202) kəndlərində alban məbədləri dövrümüzədək mühafizə olunmuşdur.
Graduate Centre
London Metropolitan University
166-220 Holloway Road
London N7 8DB
United Kingdom
Daniel Libeskind 2004
Three dramatically intersecting blocks clad in stainless steel make up this graduate center for the London Metropolitan University, angled as if the metallic bricks had been hurled into this drab streetscape and forced themselves into the ground.
The defining character of the building comes from the uncompromising angles created by the three intersecting blocks. The staircase is slightly dizzying to walk up, as one wall leans over above the handrail.
Doorways and windows are irregular, even in the lecture rooms. The blinds, essential since large windows from the lecture rooms give directly onto the pavement of Holloway Road, need special guide-wires and pulleys so they descend parallel to the sloping windows, rather than where gravity would take them.
In this graduate center Libeskind has used much of the imagery that made him famous in the Jewish Museum Berlin and, more recently, the UK's Imperial War Museum North. The windows as acute-angled slashes cut in a metal facade were symbolic of catastrophic destruction in both those earlier buildings - but the same vocabulary here is used without obvious symbolism or relevance. Libeskind's explanation of the building is surprisingly functional and un-symbolic:
The three intersecting elements that form the building strategically emphasize certain relationships: one creates a connection between the public, the new building and the university behind, one form gestures from the university toward the tube connection to the city and one more regular form stitches the new building into the context of Holloway Road. A small plaza at the entrance provides an accent and an engaging gateway...
The building is clad entirely with embossed colored stainless steel panels creating a shining and ever-changing surface. Windows are conceived as large geometrical cuts providing accentuated natural light for the caf鬠galleries and seminars. The interior spaces are simple, bold volumes which provide multi-purpose flexibility for programmatic events.
The building is certainly engaging, inside and out, and a dramatic landmark on a very un-dramatic road. And its peculiarity is not an extravagance, at a total building cost of less than ?3 million. But part of what it shouts out is arbitrariness - a bold statement that, unlike Libeskind's previous projects, seems to have too little to say.
Simon Glynn 2004
Centre Culturel Tjibaou (Jean Marie Tjibaou Cultural Center)
Rue des Accords de Matignon, Tina, BP 378
98845 Noumea
New Caledonia
Renzo Piano Building Workshop 1998 The Centre Culturel Tjibaou, dedicated to Jean-Marie Tjibaou who died in 1989 while leading the fight for his country?s autonomy from the French government, is devoted to the cultural origins and search for identity of the native Kanak people of New Caledonia and the South Pacific. In the native tongue of Jean-Marie Tjibaou, pije language, it is also known as Ngan Jila - meaning cultural center.
The Center itself is similar to that of the villages in which the Kanak tribes live; a series of huts (or case in French) which distinguish the different functions and hierarchies of the tribes (les tribus) and a central alley along which the huts are dispersed. More specifically, the Cultural Center is composed of three ?villages? made up of ten ?Great Houses? of varying sizes and functions (exhibition spaces, multimedia library, cafeteria, conference and lecture rooms). The ?Great Houses? are linked by a long, gently curving enclosed walkway, reminiscent of the ceremonial alley of the traditional Kanak village.
The Center itself is similar to that of the villages in which the Kanak tribes live; a series of huts (or case in French) which distinguish the different functions and hierarchies of the tribes (les tribus) and a central alley along which the huts are dispersed. More specifically, the Cultural Center is composed of three ?villages? made up of ten ?Great Houses? of varying sizes and functions (exhibition spaces, multimedia library, cafeteria, conference and lecture rooms). The ?Great Houses? are linked by a long, gently curving enclosed walkway, reminiscent of the ceremonial alley of the traditional Kanak village.
The identity of the Kanak is not only reinforced through the form of the building but also through its relationship with the natural landscape. Located on a peninsula between the storm-tossed Pacific Ocean and a calm lagoon the design of Renzo Piano takes advantage of the prevailing winds from the ocean side through its system of natural ventilation. Horizontal wood slats composed of iroko wood (a type of wood that is impervious to rot and can withstand cyclone-force winds) of the outer fa硤e on the ocean side filter the wind into a second layer of skin, an inner fa硤e of glass louvers which open or close according to wind speed, allowing wind to flow through the building for passive ventilation. The double layer of skin also filters the warm air upward functioning similar to a chimney.
The sound and feel of the wind is something that can only be experienced by being there and seems to transcend any kind of technological terms or mechanisms. It is a feeling of being inside, yet outside at the same time; of being protected yet still close to nature.
The Center is also composed of various exterior spaces which further explore the relationship of the Kanak culture to nature and the landscape; a Kanak pathway which winds through the dense natural vegetation, traditional ceremonial grounds of the Kanak with traditional huts, an outdoor auditorium and residences for visiting artists, lecturers, scholars and students. These spaces, as well as the main building, integrate themselves and take advantage of the natural beauty of the site. 
Zentrum Paul Klee
Monument im Fruchtland 3
Postfach
3000 Bern 31
Switzerland
Renzo Piano, 2005
Paul Klee, one of the most celebrated artists of the last century, spent his childhood and his last years in Bern. Subsequently, his heirs decided to donate and loan some 4,000 pieces of the artist’s work to the city in 1997. In order to house the artwork, Renzo Piano was commissioned to design this $86 million building. The vision was not to build a museum, but a place to be, in Piano’s words, “the leading centre of competence worldwide for research into and the mediation and presentation of Paul Klee... a platform for interdisciplinary forms of artistic expression”.
According to Piano’s interpretation, Paul Klee is an artist characterized by the silence in this work. Taking inspiration from the silence of water and responding to the gently sloping site, the result is this bold wave-form structure. One cannot be mistaken for the building’s profile - the bent steel subtly driving in and out of the ground, not intrusive but forming part of the landscape, establishing a clear relationship with the Alps in the background. (While the wave form is distinctive to this building, the form of the museum as a set of parallel, single-story shafts is a Piano signature, seen also in the earlier Beyeler Foundation in nearby Basel, and the Nasher Sculpture Center in Dallas.)
Hochparterre Switzerland www.hochparterre.ch
The Architectural Review United Kingdom www.arplus.com/home.htm
Architectural Record USA http://www.archrecord.com
Detail Germany www.detail.de
ABITARE Italy www.abitare.it
DOMUS Italy http://domus.edidomus.it/anteperima.htm
L’ARCA Italy Http://www.arca-int.com/
L’ARCHITECTURE Italy www.vol.it/canal/a
ARCHIS Netherlands www.archis.org
ARKITEKTNYTT Norway www.arkitektnytt.no
BYGGESKUNST Norway www.byggekunst.no
2G Spain www.ggili.com
Faces Switzerland www.archi.unige.ch.faces
L`architecture d`aujourd’hui France www.architecture-aujourdhui.presse.fr(?)
France www.lemoniteurbtp.com
ARCH+ Germany http://www.baunetz .de/arch/archplus /
Baumister Germany www.baunetz.de/arch/bauwelt/
Architecture & bauforum Austria www2.oewv.at/bauwirtschaft/bauform/frame1.htm
Trama Ecuador www.trama.com.ec/
ARRKITEHTI Finland www.safa.fi/ark/
FormFunction finland www.finnishdesighn.fi/magazines/lehdet/fff.html(?)
Naxçıvan Muxtar Respublikasının paytaxtı Naxçıvan şəhəri Azərbaycanın ən qədim şəhərlərindən biridir. Şərqin ən qədim şəhərlərindən biri olan Naxçıvan əsrlər boyu dəfələrlə dağıdılmış, lakin hər dəfə yenidən qurulmuşdur.XII-XIII əsrlərdə Naxçıvan Eldəgizlər dövlətinin paytaxtı olmuşdur. 1924-cü ilin fevral ayında isə o, Naxçıvan Muxtar Respublikasının paytaxtına çevrildi. Burada mədəniyyət sarayı, dram teatrı, kukla teatrı, ədəbiyyat, tarix və xalça muzeyləri, rəsm qalereyası vardır. 2002-ci ildə Naxçıvanda müasir tələblərə cavab verən Olimpiya kompleksi tikilmişdir. Azərbaycanın görkəmli yazıçı və dramaturqu, Stalin repressiyalarının qurbanı olmuş Hüseyn Cavidin ev muzeyi bu şəhərdə yerləşir.
Şəhərdə çoxlu tarixi abidələr qorunub saxlanılmışdır: İmam-zadə məscid və məqbərə kompleksi (XII-XIII əsrlər), Yerizdabad qülləsi, XIX əsrdə tikilmiş Cümə məscidi, Xan evi (XIX əsr), İsmayıl xan hamamı (XVIII əsr), Cin hamamı (XIII əsr), Zəviyyə məscidi (XIX əsr), Pir-qəmiş məscidi, Yusif Hüseyn oğlunun türbəsi (1162), qədim Qala divarları (X-XIV əsrlər), Möminə Xatun türbəsi (1186) və başqaları.
Bunlar arasında ən gözəllərindən biri olan Möminə Xatun türbəsi haqqında danışmaq istərdim.Əcəmi Əbubəkr оğlunun zəmanəmizə qədər qalmış ikinci əsəri olan Möminə Xatun türbəsi Naxçıvanın orta əsrlərdəki əzəmətinin, Naxçıvan memarlıq məktəbinin yüksəldiyi bədii-mеmarlıq səviyyəsinin şahidi kimi şəhərin mərkəzində yüksəlir.
Bu türbə 1186-ci ildə dünyaca məşhur Nizami Gəncəvinin ikinci poeması olan "Xosrov və Şirin" poemasını həsr etdiyi hökmdar Atabəy Eldəniz oğlu Məhəmməd Cahan Pəhləvanın arvadı Möminə Xatunun şərəfinə tikilmişdir. Bunu sübut edən isə abidə üzərindəki kitabədir. Mоnumental əzəmətli bir tikinti olan Möminə Xatun türbəsi Naxçıvana gələn səyyah və alimlərin diqqətini çoxdan bəri özünə cəlb etmiş və abidə bir çox əsərlərdə öz əksini tapmışdır
Azərbaycan tarixi məkandır.Hələ qədim dövrlərdən bəri Azərbaycanda məskunlaşan ibtidai insanlar Azıx mağarasında,Qobustanda,Acınohur və Ceyrançöl öndağlığında və başqa ərazilərdə qədim abidələri yaratmışlar.
Qobustan qayaüstü rəsmləri,Azıx mağarası,o cümlədən sonrakı dövrlərdə inşa edilən tarixi-memarlıq abidələrinin bəziləri müasir dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır.Əfsuslar olsun ki,Şuşa qalası,Azıx mağarası və s. kimi minlərlə abidələrimiz düşmən tapdağı altındadır.Dərd hələ burda deyil.Regionlarımızda indiki dövrə qədər gəlib çatmış abidələrimizin çox bərbad gündəri.Çoxlarının müasir stildə rekonstruksiya edilməsi heç də qənaətbəxş deyil ( misal üçün Şirvanşahlar sarayı )...Tarixi-memarlıq abidələrimizin çoxu yenidən təmir edilməlidir,əks halda biz onları itirə bilərik.
Mövzuya qayıdacam
Qədim Gəncənin şimal hissəsində (indiki Gəncənin 7 km-liyində) orta əsrlərə aid meвЂmarlıq abidəsi. Üzərindəki kitabədə türbənin imam Məhəmməd Bağırın oqlu İbrahimin qəbri üstündə tikildiyi və general-mayor İsrafil bəy Yadigarzadənin təşəbbüsü ilə bərpa edildiyi (1878-79) göstərilir.
Kərpicdən tikilmiş türbənin ətrafında kiçik məscidlər, təkyələr, karvansara tipli evlər, alaqapı və köməkçi binalardan ibarət dini kompleks yaradılmış, kompleksin ətrafına daş və kərpicdən hasar çəkilmişdir.
Türbə bu kompleksin ən qiymətli abidəsidir. İmamzadə türbəsinin tikildiyi tarix dəqiq müəyyən edilməmişdir. Me` marlıq quruluşuna görə türbənin XIV əsrin sonu- XV əsrin əvvəllərində, ətrafındakı kompleksin isə XVII əsrdə tikildiyi ehtimal edilir. Türbənin hündürlüyü 12 m, künbəzin hündürlüyü 2,7 m, diametri isə 4,4 m-dir.
Künbəzə mavi kaşıdan üzlük çəkilmişdir ("Göy imam" adı da bununla əlaqədardır). Bərdə və Naxçıvan imamzadə məscidlərində olduğu kimi İmamzadə türbəsi ilə Bərdə türbəsi, həmçinin Axsadanbaba türbəsi arasında me`marlıq cəhətdən üslub yaxınlığı var.
Azərbaycan memarlıq abidəsi, hal-hazırda Gəncənin mərkəzi məscidi. 1606-cı ildə azərbaycanlı alim və me`mar Şeyx Bəhahəddin tərəfindən inşa edilmişdir.Xalq arasında Şah Abbas məscidi adlanır.
Bişmiş qırmızı kərpicdən tikilmiş abidə məscid və onun qarşısındakı 2 hündür minarədən (XIX əsrdə tə`mir edildikdən sonra minarələrin əvvəlki forması dəyişmişdir) ibarətdir.
Məscidin əvvəllər mövcud olmuş mədrəsəsi sovet hakimiyyəti dövründə dağıdılmışdır. Lakin bərpa edilərək hal-hazırda öz fəaliyyətini davam etdirir. Ümumi həcmi kub şəklində olan məscid dövrünə görə böyük diametrli (17 m) künbəzlə örtülmüşdür.
Binanın xaricə açılan dərin həcmli baştağ-eyvanları və ümumi quruluşu me`marlıq həllinə görə diqqəti cəlb edir. İbadət salonu sahəsinin genişliyi və açırımlarının hündürlüyü ilə fərqlənir. Minbərin üzərində oyma bəzəkləri olan ağac şəbəkələri şəbəkəçilik sənətinin nümunələrindəndir.
Azərbaycanın görkəmli şairi M. Ş. Vazeh uzun müddət Gəncə Cümə Məscidinin mədrəsəsində xəttatlıqdan dərs demişdir. Məhz burada xalqımızın böyük mütəfəkkiri M.F.Axundov ondan nəstə`liq xəttini öyrənmişdir.
Tarixən Azərbaycan böyük bir sahədə - Qafqaz dağlarından başlayıb müasir İrandakı Səfidrud çayı arasındakı ərazidə yerləşirdi. Azərbaycan ərazisindən karvan yolları, o cümlədən Şumer, Assuriya, Yunan, Roma, İran, Türk, Hind, Çin və s. kimi qədim sivilizasiyaları birləşdirən Böyük İpək Yolu keçirdi. Bu sivilizasiyaların hər biri öz mədəniyyətini və etiqadını güclə, yaxud “xoşluqla” Azərbaycanda yaymağa can atırdı. Azərbaycan bu gün özünə
Mehriban Əliyeva
http://www.kitablar.org/
http://www.kitablar.com |
http://www.kitablar.org/ |
Web Master: Əhməd Ata Xan Oğlu Email: kitablar@inbox.az |
Discreet Charm of the Simple Architecture
Tabriz Vanda Fast Food
Architects: Nima Dibazar, Ashkan Mansouri
ÜŞAĞ ƏJDAHASİ-Memarlari HHF.İSVEÇ
Təbriz şəhərinin ərazisində yerləşmiş müxtəlif xarakterli çoxsaylı dini memarlıq tikililəri şəhərin planlaşma strukturuna, o cümlədən onun məşhur bazarına üzvi surətdə daxil olmuşdur. Məscidlər böyük bazar ərazisində qeyri-bərabər formada yerləşmişdir. Onlardan sayca 12-dən çox olan əsas hissəsi bazarın cənub qərbində, qalanları isə şimal tərəfdə qeyri-kompakt formada salınmışdır. Plan strukturuna görə ərəb tipli
çox olan əsas hissəsi bazarın cənub qərbində, qalanları isə şimal tərəfdə qeyri-kompakt formada salınmışdır. Plan strukturuna görə ərəb tipli dini tikililəri əks edən məscidlər eyni zamanda oxvari tağbəndləri, günbəzləri, iri ölçülü aşırımları və alçaq dayaqları ilə yerli memarlıq sistemi və formasını saxlayır. Yelkənə bənzər və oxvarı formalı promoqlar, stalaktit hücrələr məscidin əsas memarlıq elementləri və ibadət zallarının daxili məkanının formalarıdır. Təbriz bazarındakı, Cümə məscidlərinin mehrablarının gözəl bədii memarlıq həllində həm də səlcuq dövrünün ilk tikililərinin özünəməxsus xüsusiyyətləri qorunub saxlanmışdır. Zaman, zəlzələlər, bərpa və genişləndirmə işləri Cümə məscidinin bu hissəsini nəzərəçarpacaq dərəcədə zədələmişdir. Məscidin yeni hissəsi ibadət zalında mehrabın ön tərəfində olub, dartılmış və genişləndirilmiş oxvari taxtavan formasındadır. Ritmik şəkildə növbələşmiş memarlıq formaları açıq konstruksiya amili ilə ibadət zalının monumentallığına xüsusi görüm verir. Çox böyük hündürlüyə malik olan zalın ritmini əyilmiş taxtavan və onların arasında qoyulmuş kiçik ölçülü pəncərələr buranın həcm-məkan mühitini daha da genişləndirməyə imkan yaradır. Tikinti materialı kimi bişmiş kərpicin məsqədyönlü şəkildə inşaatda kütləvi tətbiqi ümumi memarlığın plastiki tektonikasını hakim mövqeyə qaldırmışdır. Təbii şəraiti nəzərə alan memarın zalın kompozisiyasının xətti tağbəndlərinə açıq və geniş formada yüksək peşəkarlıqla işləməsi hər bir seyricini heyran qoyur. Bazar məscidləri əsasən bilavasitə bir-biri ilə bağlı olan müxtəlif plan və memarlıq həllinə malik interyerləri ilə seçilir. Fasadlardan fərqli olaraq bütün memarlıq mövzuları əsasən ibadət zalında özünü göstərir. Ümumi dam örtüyü altında yerləşən interyer bir-birini sərbəst keçidlərlə əlaqələndirir. Cümə məscidində də eyni vəziyyət alınmışdır. Uzun istiqamətli çoxsaylı sütunları olan ibadət zalının köhnə hissəsi inkişafını ərəb tipli plan-sistemində tapmışdır. Geniş aşırımlar, yük daşıyan çoxsaylı kompozisiya seksiyaları, oxvari tağlar, onları tamamlayan konusvari yelkənlər, günbəzlər və sütunlar memarlıq elementləri kimi hakim mövqedə durur. Mehrab yerləşən divara toxunmadan bütün istiqamətlərdə genişləndirilməni - ibadət zalını həcm-məkan kompozisiyasını yaratmağa imkan verir. Aspin zalın ilkin çoxsaylı sütunlarla əvəz olunması Cümə məscidində yeni və ümumi dini tikililərin memarlıq kompozisiyasının mahiyyətini yeniləşdirirdi. Üçmefli məscidlər (Alxas məscidi, Xaloçlular məscidi, Əli məscidi) istisna olunmadan sütunlu məscidlər bazar meydanında dominant rolunu oynayır. Bazarın şərq küncündəki satış sahəsindən kənarda Şah Təhmasib tərəfindən inşa etdirilmiş (1520-1576) Sahibül-Ümir mədrəsə kompleksi yerləşir və indi onu Barabi xiyabanı kəsib keçir. Fasadları cənuba və qərbə istiqamətlənmiş Sahibül-Ümir məscidi Acı çayının sahilində yerləşir. Onun pavilion və sütunu formaca iki plan-sistemində olması müxtəlif zamanlarda inşa olunmasını göstərir. Məscidin ilk hissəsi ənənəvi olaraq səkkizguşəli vestibüllü əlamətdar giriş portalıdır. Onun şaquli oxu geniş mehrablı, kvadrat formalı və pavilyon tipli zalın mərkəzində yerləşir. Oxvari günbəzlə örtülən kvadrat formalı ibadət zalı bilavasitə zəngin plastikaya malik taxçalarla genişləndirilib. Əgər dominant rolunu oynayan taxçaların şaquli oxları zalın ümumi oxları ilə əlaqəli şəkildə həll edilsə idi, onda künclərdəki taxçalar ikiyaruslu olardı. Və bu da ümumi interyerin daha da hündür effektli olmasına şərait yaradardı. İbadət zalının daxili düzbucaqlı formada meridian istiqamətli 6 tərəfə genişlənmiş meflərə ayrılıb. Şərq tərəfdə kvadrat formalı xidmət otaqları yerləşir. Zalın daxili strukturuna xələl gətirmədən şimal və şərq istiqamətində kəsişən bayır tərəf özünəməxsus proporsiyasını qoruyub saxlamışdır. Əsas məscid binasının vestibülünü çoxguşəli ağac sütunlu geniş ibadət zalını isə çox da geniş olmayan qapı əlaqələndirir. Geniş aşırımları, oxvari tağlar, onlar üzərində oturdulan günbəzlər və onlara dayaq olmaq üçün uzun və enli istiqamətdə düzülmüş sütunlar daxili məkanın bölmələrini obrazlaşdırır. Epiqrafik və dekorativ elementlə birlikdə bölmələr arası əlaqələr mehrab tağına doğru plastik dərinlik əmələ gətirir. Ümumi yanaşma baxımından həm köhnə, həm də yeni məscidlərin plan həlli bir-birini tamamlayır. Bu, Təbrizin dini tikililərində klassik qəbul olunmuş haldır. Ümumiliyə qoşulmada sərbəst və müxtəlif plan xüsusiyyətlərə malik olanları mövcuddur. Yenidənqurma işləri zamanı köhnə məscidin qərbindəki baş fasadından şaquli plastiki elementləri minarə ilə birgə yeni məscidə köçürüblər. Nəticədə bir ox üzərində simmetrik və monumental kompozisiya formalaşıb. Yeni məscidin kiçik həcmini nəzərə almadan simmetriya xatirinə onun belə həll edilməsi yanlışdır. Ancaq iri günbəzli qədim məscid üzərində yüksəlməklə o, həqiqi xarakterini saxlaya bilərdi. Seyid Həmzə kompleksi qərbdən şərqə doğru uzanır. Onun bir hissəsi dini, digəri isə memorial xarakterlidir. Ümumi məscid Şeyxülislam Xiyabanına baxır. Qırçınlı tağbəndlərlə portal mərkəzdə yerləşib bilavasitə vestibüllə əlaqə yaradır.
Azərbaycanda şəhərsalma sənəti qədim dövrlərdən bəllidir. Nerodot, Strabon və b. qədim müəlliflərin əsərlərində Azərbaycanın inkişaf etmiş zəngin şəhərləri haqqında məlumat verirlər. Ancaq qədim şəhərlərin arxeoloji cəhətdən zəif öyrənilməsi onların memarlıq-plan quruluşunu təsvir etmyə, əsas şəhərsalma ünsürləri, abadlaşdırma özəllikləri və inkişaf sürəti barəsində mühakimə yürütməyə imkan vermir.
Ərəb işğal dövründə və sonralar Azərbaycan şəhərlərinin özünəməxsus xüsusiyyətləri - onları birləşdirən ticarət yolları, şəhərlərdə istehsal olunan məmulatlar, ayrı-ayrı hallarda isə tikililərin xarakteri haqqında ərəb coğrafiyaşünasları məlumat verirlər. Sənətkarlıq və ticarətin inkişafı karvan yollarında yerləşən şəhərlərin böyüməsi ilə sıx bağlı idi. Bu baxımdan Bərdə, Dərbənd, Ərdəbil, Marağa, Urmiya, Təbriz, Şamaxı, Şəmkur (Şəmkir), Şabran, Beyləqan, Gəncə və Naxçıvan şəhərləri 7-11-ci yüzilliklərdə əhəmiyyətli yer tuturdu. Vaxtilə Bərdə, Marağa, Ərdəbil, Naxçıvan, Gəncə, Təbriz, Şamaxı və s. şəhərlərdə zərb olunmuş sikkələrin Hindistan, Misir, İsveç, finlandiya və İngiltərədə tapılmış orta əsrlərdə Azərbaycanın bu ölkələrlə geniş ticarət əlaqələrini göstərir.
Azərbaycan şəhərləri erkən feodflizm dövrünün Şərq şəhərləri üçün ümumi olan təşəkkül və inkişaf prosesi keçirmiişdir. Bu dövrdə şəhərlər 3 əsas hissədən ibarət idi: 1) şəhərin əsas hissəsi olan şəhristan, yaxud içərişəhər; 2) içqala; 3) şərq ölkələrində «rabad» adlanan bayırşəhər. Təbii təpəlik üzərində tikilən və möhtəşəm divarlarla əhatələnən feodal qəsrinin - içqalanın ətrafında ikinci qala divarları ilə dövrələnmiş şəhristan yerləşirdi. Şəhristanda yaşayış məhəllələri, iri ictimai binalar və dini tikililər (cümə məscidi və s.), örtülü bazarlar və s. tikilirdi. Bayırşəhərdə (rabadda) sənətkar emalatxanaları, ticarət dükanları, ümumiyyətlə şəhərin işgüzar həyatı cəmləşirdi.
Bəzi şəhərlərin ayrı-ayrı feodal sülalələrinin iqamətgahına çevrilməsi ilə bağlı, burada tikinti işləri genişlənirdi. 12-ci yüzilliyn ortalarında belə şəhərlərdən bəziləri böyük sənətkarlıq və istehsal mərkəzinə çevrilmişdi. 12-ci yüzilliyin sonu – 13-cü yüzilliyin əvvəllərində Təbriz, Gəncə, Naxçıvan, Marağa, Şamaxı şəhərləri dolğun inkişaf etmiş, qalınlığı bəzən bir neçə metrə çatan möhtəşəm qala divarları ilə əhatə olunmuşdu. Şəhərlər qədim dövrlərdən yaranıb formalaşmış bədii-memarlıq və texniki-inşaat ənənələri əsasında inkişaf edirdi. Monqol-tatar hücumlarından və Elxanilər dövləti ilə Qızıl Orda arasında uzun sürən müharibələrdən sonra Azərbaycanın güney vilayətlərindəki bir çox şəhərlər (ilk növbədə Təbriz və Marağa) yenidən inkişaf etməyə başladı. 14-cü yüzillikdə Təbriz Hindistandan Qərbə Aralıq dənizi rayonlarına gedən ticarət karvanlarının başlıca dayanacaq məntəqələrindən olmuşdur.
15-ci yüzilllikdə Azərbaycan şəhərlərinin formalaşması və inkişafının özünəməxsus plan quruluşu və memarlıq görkəmi var idi. Usta-bənnaların yüzillər boyu toplanan və nəsildən-nəslə keçən memarlıq təcrübəsi müəyyən memarlıq üsullarının yaranmasına səbəb olmuş, bu üsullar tədricən ənənəyə çevrilib memarlıq-inşaat sənətində geniş yayılmışdı. Bu ənənələr memarlıq sənətinin bütün sahələrində olduğu kimi, şəhərsalma ilə də möhkəm bağlı idi.
Şəhərlərin plan quruluşunda qala divarları önəmli yer tuturdu. Azərbaycan şəhərləri adətən məhəllələrə bölünür, bəzi şəhərlərdə (Təbriz və s.) məhəllələr darvazalarla bir-birindən ayrılırdı. Məhəllələrdə yaşayış evləri ilə yanaşı məscid, su qurğuları, hamam və s. tikilirdi. Küçələrin çoxu ərazinin eniş-yoxuşluğuna uyğunlaşdırılaraq, dolanbac biçimdə şəbəkə əmələ gətirirdi. Yalnız baş küçə və meydanlar şəhərin plan quruluşuna mütənasiblik verirdi.
16-cı yüzillikdə ənənvi planlaşdırma əsasında inkişaf edən şəhərsalma sənəti meydan ansambllarının salınmasında və dini komplekslərin tikintisində əksini tapmışdır. 16-17-ci yüzilliklərdə Təbrizin baş meydanı olan Sahibabad meydanı, Ərdəbildəki Şeyx Səfiəddin kompleksi tam formalaşmışdır. Səfəvilər dövləti paytaxtının Təbrizdən Qəzvinə köçürülməsi ilə bağlı yeni şəhərsalma tədbirləri görülmüş, saray kompleksləri, ictimai və ticarət meydanları salınmışdır. Şəhərlərin plan quruluşunda önəmli yer tutan belə tikililər Azərbaycanın Gəncə, Şamaxı, Bakı və digər şəhərlərində aparılan şəhərsalma tədbirlərində geniş tətbiq edilmişdir.
17-ci yüzillikdə Azərbaycan şəhərləri arasında iqtisadi əlaqələrin güclənməsi və başqa ölkələrlə ticarətin genişlənməsi şəraitində şəhərlərin önəmli dərəcdə böyüməsi prosesi başlandı.
Azərbaycan şəhərləri ticarət mərkəzləri olmaqla yanaşı, həm də sənətkarlıq mərkəzləri idi. Buna görə də 17-ci yüzillikdə şəhərsalmanın inkişafı müvafiq iqtisadi şəraitlə bağlı olmuşdur. Bu dövrdə iri dini tikililər, ticarət kompleksləri, karvansaralar, örtülü bazarlar və s. inşa edilir, müəyyən hallarda dini tikililərlə ticarət binaları vahid kompleks əmələ gətirirdi. Şəhərlərin mərkəzi meydanı cümə məscidi ətrafında formalaşırdı. Belə komplekslər baş meydanın ansamblını təşkil edirdi. Bu ansamblların ən məşhuru Gəncənin baş meydanıdır. Dini tikililərin ticarət kompleksləri ilə əlaqələndirilməsi, əsasən iki səbəbdən irəli gəlirdi. Birinci halda, şəhərin mərkəzi ansamblı mövcud cümə məscidinin ətrafında tikilirdi. Həm də ansambla daxil olan ticarət tikililəri və başqa binalar vəqf kimi cümə məscidinə mənsub idi, bu yerlərindən alınan gəlir də məscidə çatırdı. İkinci halda isə əksinə, şəhərin baş məscidi əhalinin daha çox gəldiyi dükan-bazar meydanlarında tikilirdi.
Feodalizm dövrü Azərbaycan şəhərlərində və yaşayış məskənlərində əhalinin peşə, sənətkarlıq, tayfalar və s. üzrə qruplara ayrılması şəhərin ayrı-ayrı yerlərində müxtəlif qrupların yaşadığı «məhəllələr»in yaranmasına səbəb olurdu. Şəhərin müxtəlif hissələrini bir-birindən fərqləndirmək üçün müəyyən məhəlləyə orada yaşayan əhalinin məşğul olduğu peşənin adı əlavə edilirdi (məs, «Zərgərlər məhəlləsi», «Bağbanlar məhəlləsi» və s.). bu da öz növbəsində yaşayış məskəninin ortaq plan quruluşuna və ayrı-ayrı məhəllələrdə ictimai və məişət binalarının tikintisinə əhəmiyyətli təsir göstərirdi. Belə ki, hər məhəllənin ayrıca məscidi, hamamı, məktəbi və s. tikililəri olurdu. Orta yüzillərdə Azərbaycan şəhərlərinin plan quruluşunda onların müdafiə zəruriyyəti böyük rol oynayırdı. Şəhər ərazisinin qala divarları ilə əhatələnməsi məhdud xarakter daşıdığından binaların tikintisində sıxlıq yaranır, bu da şəhərin plan quruluşuna müəyyən dərəcədə təsir göstərirdi. Ancaq şəhərin içərisi ilə yanaşı, qala divarlarından bayırda da tikinti aparılırdı. 17-ci yüzillikdə Azərbaycan şəhərləri müəyyən mühəndis qurğularına malik idi. Şəhərin su təchizatına özəl diqqət yetirilirdi. Su təchizatı kəhriz sistemi (Bakı, Gəncə, Təbriz, Ərdəbil, Ordubad və s.), yaxud açıq kanallarla (arxlarla) təmin edilirdi. Təbriz, Ərdəbil və Ordubad şəhərlərinin kəhrizləri daha mürəkkəb və çoxşaxəli idi. Çirkab suların axıdılması üçün saxsı borulardan kürəbəndlər (Gəncə və s.) qurulurdu. Əhalini yay aylarında buzla təchiz etmək üçün buzxana və qarxanalar tikilirdi. Ərdəbil, Təbriz, Gəncə, Naxçıvan və Bakının mərkəzi ansambllarında Azərbaycan şəhərsalma sənətinin yüksək bədii-memarlıq keyfəiyyətləri əksini tapmışdır.
18-ci yüzillikdə Azərbaycanın müstəqil xanlıqlara ayrılması bir çox şəhər və yaşayış məskənlərinin inzibati və sənətkarlıq mərkəzlərinə çevrilməsinə səbəb olmuşdu. Xanlığın mərkəzi Şamaxı, Gəncə, Bakı kimi əvvəllər mövcud olmuş iri şəhərlərdə yerləşirdisə, bu amil şəhərin böyüməsi üçün elə bir xüsusi əhəmiyyət kəsb etmirdi. Şəki və Şuşa kimi əvvəllər az əhəmiyyətli yaşayış məntəqələri xanlıqların mərkəzinə çevriləndə isə sənətkarların və xan qulluqçularının bura köçməsi ilə bağlı, şəhərlər böyüyüb genişlənirdi.
19-cu yüzilliyin ortalarında Azərbaycan şəhərlərinin memarlıq-planlaşdırma quruluşunda önəmli dəyişikliklər əmələ gəldi, qub. mərkəzlərinin baş planları tərtib edildi (Şamaxı, 1858; Gəncə, 1873). 1810-cu ildən başlayaraq, Bakının İçərişəhər hissəsindən kənarda Bayırşəhər salınır. Şəhərin hərbi mühəndislər tərəfindən tərtib edilmiş ilk planları 19-cu yüzilliyin 70-ci illərindən yeni baş planlarla əvəz olunur. 19-cu yüzilin sonu – 20-ci yüzilin əvvəllərində Bakının genişlənməsi və müntəzəm plan əsasında tikilməsinə baxmayaraq, şəhər kapitalizm dövrünün şəhərsalma təzadlarını qabarıq şəkildə əks etdirirdi. Bu dövrdə qub. mərkəzlərində mühəndis və memar vəzifələri, şəhərlərdə isə memar vəzifəsi təsis olundu. Əksəriyyəti Peterburq Mülki Mühəndislər İnstitutunun və Rəssamlıq Akademiyasının məzunlarından ibarət olan bu peşəkar memarların fəaliyyəti şəhər tikintisində planlaşdırma və abadlıq işlərinin ümumi səviyyəsini yüksəltdi.
Bu dövrdə mütəşəkkil xarakter daşıyan şəhər tikintisinin planlaşdırmasında ərazinin tarixi topoqrafiyasına, tikilinin xüsusiyyətinə, su kəməri sisteminə böyük əhəmiyyət verilirdi. Nəticədə şəhərlər öz fərdi xüsusiyyətlərini mühafizə edirdi ki, bu da kapitalizmin inkişafı dövründə tarixi ənənələri saxlamaq baxımından mühüm əhəmiyyətə malik idi. Məhz bu dövrdə Zaqatala, Qusar, Göyçay, Ağdaş, Ağdam kimi kiçik yaşayış məntəqələri baş plana əsasən şəhərlərə çevrildi. Gəncə, Şamaxı, Şuşa, Şəki, Quba, Lənkəran, Naxçıvan və s. şəhərlər daha da inkişaf etdi, Bakı isə çar Rusiyasının ən böyük sənaye mərkəzlərindən biri oldu. Azərbaycan şəhərlərinin planlaşdırılmasında və tikintisində İ.V. Qoslavski, K.B. Skureviç, İ.K. Ploşko, N.A. fon der Nonne və b. gəlmə memarlarla yanaşı, Kərbalayı Əli Rəcəb oğlu, Qasım bəy Hacıbababəyov, Məşədi Mirzə Qafar İsmayılov, Zivərbəy Əhmədbəyov, Məmmədhəsən Hacınski, Hacı bəy Axundov kimi Azərbaycan memarları da fəal iştirak edirdilər.
Qazax şəhəri yaxınlığındakı Babadərviş və Naxçıvan ərazisindəki Kültəpə I qədim yaşayış məskənlərindən e.ə. 5-3-cü minilliklərə aid bəzəkli məişət əşyaları, heyvan fiqurları, həndəsi naxışlar və quş təsvirləri ilə bəzədilmiş cilalı gil qablar, mis məmulatlarından ibarət dekorativ-tətbiqi sənətin ilkin nümunələri aşkar edilmişdir.
Dulusçuluq, ağac və şüşə məmulatları, oyma naxışlı daş, ağac nümunələri, bədii metalişləmə, keçəçilik, həsir, bədii parça və tikmələr, toxuculuq, xalçaçılıq, qobelen, zərgərlik və s. Azərbaycanda dekorativ-tətbiqi sənətin ən geniş yayılmış sahələrindəndir. Orta əsrlərə aid Azərbaycan dulusçuluq sənətinin nümunələri (şirli və şirsiz saxsı qablar, kaşı və s.), kuzə, piyalə, muncuq, sürahi və s.), metal (qızıl və gümüş qablar, dəmir, mis və bürcündən aftafa-ləyən, nimçə, dolça və s.) məmulatlar orjinal forması, bəzəklərinin müxtəlifliyi, həndəsi, nəbati ornamentlərinin gözəlliyi ilə fərqlənir. Azərbaycanda dekorativ-tətbiqi sənət ustalarının məharəti daş üzərində oyma (qəbir daşalrı kiçik plastika və s.), zərgərlik (tökmə qəlib, kəsmə şəbəkə, şəbəkə, qara savad və s. üsullarla düzəldilən zinət şeyləri), toxuculuq sənəti, parça və tikmələrdə, xüsusilə bu sənətin ən inkişaf etmiş sahəsi olan xalçaçılıqda bədii şəkildə əks olunmuşdur.
Ən qədim çağlardan bugünədək keçib gələn bu sənət növü xalqın geyimindən tutmuş müxtəlif təsərrüfat məmulatı və bəzək əşyalarına qədər böyük bir sahəni əhatə edir.
Azərbaycan dekorativ-tətbiqi sənəti bir çox inkişaf mərhələləri keçirmiş, siyasi, iqtisadi və ictimai quruluşdan asılı olaraq o, müxtəlif forma və bədii xüsusiyyətlər əldə etmişdir.
Azərbaycan incəsənətinin formalaşmasında onun müxtəlif bədii üslublarının yaranmasında qədim azərbaycanlıların fəlsəfi və dini görüşlərini özündə əks etdirən totemizm, animizm, şamanlıq, 7 ulduza sitayiş və bundan yaranan Zərdüştçülük, Qafqaz Albaniyasında bizim eranın 4 əsrindən xristiyanlıq, 8 əsrdən isə islam dini və onun əsas ordenlərindən biri olan sufilik, mühüm rol oynamışdır.
Azerbaycanda müasir alman memarlığı mövzusunda silsile sergiler açılır.
2009-cu ilə qədər keçiriləcək sərgilər Memarlıq və İnşaat Universitetində, Kapellhausda, Xanlarda alman kilsəsində, Sumqayıt Dövlət Qalareyasında və sənət mərkəzlərində açılacaq.
Qeyd edək ki, memarlıq sərgisinin həvəskarları "Gələcəyin qurulması", "Beynəlxalq uşaq kitabları sərgisi" və başqa adda sərgiləri izləyə biləcəklər. Bununla yanaşı, 2009-cu ilə qədər təsviri incəsənət musiqisi tədbirləri də keçiriləcək. Bu sıradan 2008-ci ildə alman filmləri həftələrinin keçirilməsi planlaşdırılıb. Kapellhausda Alman Uşaq filmləri, "Azərbaycan" kinoteatrında isə Avropa siyasi filmlər festivalının filmlərinin nümayişi nəzərdə tutulub.
İZZƏT BAĞIROV 8 MARTDA OXUYACAQ
8 Mart - Beynəlxalq Qadınlar bayramında əks cinsin nümayəndələrinə bayram əhval-ruhiyyəli proqram təqdim edən İzzət Bağırov ənənəsini gələn il də davam etdirəcək. Müğənninin "Ayna"ya bildirdiyinə görə, musiqili proqramın hazırlıqları davam edir. Öyrəndik ki, 3 saata yaxın vaxtı əhatə edən proqram yalnız müğənninin çıxışı ilə tamamlanmayacaq. İ.Bağırov bildirdi ki, şounun tamaşçıları eyni zamanda onu film qəhrəmanı kimi də izləyəcəklər. Xatırladaq ki, ötən ildən çəkilişləri başlayan filmdə İzzət Bağırov bir müğənninin həyatını oynayıb. Onun tərəf-müqabilləri aktrisa Mehriban Xanlarova və müğənni Natəvan Həbibidir.
CAVİD İMAMVERDİYEV "YADDAŞ"a RƏHBƏR SEÇİLDİ
Rejissor və prodüser Cavid İmamverdiyev ötən həftə "Yaddaş" sənədli filmlər studiyasına direktor vəzifəsinə təyin olunub. Rəhbəri olduğu qurumun yaradıcılıq planlarından söz salan C.İmamverdiyev bizimlə söhbətində bildirdi ki, hazırda gələn ilə nəzərdə tutulan iki sənədli film üzərində işləyir: "Bundan əlavə istəyirəm ki, "Qaya" əfsanəvi qrupu və "Parni iz Baku" komandası haqqında da sənədli film çəkim. Eyni zamanda, "Yaddaş" adlı sənədli film çəkməyi qarşıma məqsəd qoymuşam".
C.İmamverdiyev əlavə etdi ki, sözügedən sonuncu sənədli filmdə dünyasını dəyişmiş aktyorlardan bəhs olunacaq.
TÜRKSOY-un BAŞ DİREKTORU MÜƏYYƏN OLUNACAQ
Noyabrın 28-29-da Qazaxıstanın paytaxtı Astanada TÜRKSOY-a daxil olan ölkələrin mədəniyyət nazirlərinin 24-cü toplantısı keçirilir. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin mətbuat katibi İntiqam Hümbətovun məlumatına görə, toplantıya Azərbaycan Mədəniyyət və turizm nazirinin müavini Sevda Məmmədəliyevanın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qatılıb. Nümayəndə heyətində eyni zamanda nazirliyin mədəni irs şöbəsinin müdiri Rizvan Bayramov, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq, proqramlar sektorunun müdiri Yaşar Hüseynli və rəqs kollektivləri təmsil olunurlar. İ.Hümbətov yığıncaqda TÜRKSOY-un baş direktorunun müəyyənləşdiriləcəyini də deyib.
HÜSEYN CAVİDİN YUBİLEYİ MİLLİ DRAM TEATRINDA KEÇİRİLƏCƏK
Dekabrın 21-də Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında Hüseyn Cavidin 125 illik yubileyi keçiriləcək. Bu barədə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin incəsənət şöbəsindən məlumat verilib. Tədbirdə tanınmış ədəbiyyat xadimləri H.Cavidin həyat və yaradıcılığından söz açacaqlar. Teatrda ədibin əsərləri əsasında səhnələşdirilmiş tamaşalardan fraqmentlər də nümayiş etdiriləcək.
Qeyd edək ki, tədbir ölkə prezidentinin Hüseyn Cavidin 125 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında sərəncamına əsasən həyata keçiriləcək.
ÇARLİ ÇAPLİNİN XATİRƏ GECƏSİ TƏXİRƏ DÜŞÜB
Dünya şöhrətli aktyor Çarli Çaplinin bu həftəyə planlaşdırılan xatirə gecəsi təxirə düşüb. Dövlət Film Fondunun keçirəcəyi tədbir dekabrın əvvəllərinə keçirilib. Kino qurumunun direktoru Cəmil Quliyevin sözlərinə görə, tədbirin təxirə düşməsi gecənin aparıcısı Ayaz Salayevin səfərdə olması ilə bağlıdır: "Tədbiri Ayaz Salayev aparacaq. Onun yaradıcılığına Ayaz Salayev daha yaxşı bələd olduğundan, tədbiri onun aparması şərtdir. Hazırda o, Bakıda deyil, ona görə də tədbir dekabrın əvvəllərində keçiriləcək".
Qeyd edək ki, Böyük Britaniya Kino Muzeyinin təşəbbüsü ilə hazırlanan tədbirdə aktyorun "Müsyö Berdu" filmi təqdim olunacaq. Bununla yanaşı, onun filmləri üçün yazdığı musiqilər də səslənəcək.
Azərbaycanın ərazisi qədimdən memarlıq abidələri ilə zəngindir. Qədim insanların sənətkarlığı Neolit və Eneolit dövrlərinə aid abidələrdən məlumdur. Ölkələrin təbii-coğrafi və iqlim şəaritinin müxtəlifliyi lap qədim dövrlərdən Azərbaycan memarlarının qarşısına müəyyən tikinti-memarlıq məsələləri qoyurdu. Tikintidə müxtəlif memarlıq qurğularının yaranması və yayılmasında Azərbaycanın tarixən inkişaf etmiş vilayətlərinin önəmli rolu olmuşdur
Arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkar edilmsiş abidələr ən qədim çağlardan Azərbaycanda inşaat texnikasının və memarlığın inkişafı haqqında məlumat verir. Başlanğıcını mağara yaşayış məskənlərindən alan qazma damların təkmilləşməsi sonralar geniş yayılmış ağacdan pilləvarı örtüklü mənzil tipində əksini tapmışdır. Azərbaycanın qədim ev tiplərindən olan qaradamların səciyyəvi özgünlüyü onların örtük konstruksiyası idi. İçərisində ocaq yandırıldığından divarlarıni his basmış ("qaradam" adı da buradandır) qaradamlarda tüstü çıxması və işıq düşməsi baca qoyulurdu. Bütün arxeoloji çağları keçən Azərbaycan memarlığı ictimai həyat biçimlərinin inkişafı ilə bağlı idi. Qobustanda aşkar edilmiş ən qədim yaşayış yerləri (mağaralar, müxtəlif primitiv sığınacaqlar və s.) ilə yanaşı, meqalit memarlıq abidələri-kromlexlər, menhirlər (çoban daşı), dolmenlər və siklop tikililəri geniş yayılmışdı. Kiçik Qafqaz dağlarının ətəklərində və Azərbaycanın digər yerlərində tez-tez təsadüf edilən siklop tikililər özəllikcə maraq doğurur. Hündür daşlardan quraşdırılmış bu qurğular el arasında "qalaça", yaxud "hörükdaş" adlanır. Naxçıvan şəhəri yaxınlığındakı Çalxanqala (Tunc dövrü) və Arpaçay sahilindəki Qaratəpə divarındakı Oğlanqala (e.ö. 2-1-ci minilliklər) müdafiə tikililəri siklop tikililərə aid edilir. Güney Azərbaycan ərazisində, Araz yaxınlığında da qala tikililəri (Bastam, Danalı, Qalaoğlu və s.) aşkar edilmişdir.
Azərbaycan ərazisində Manna dövlətinin təşəkkülü (e.ö. 9-7 yüzilliklər I), daha sonralar güneydə Atropatena dövlətinin yaranması ilə bağlı, şəhərlər əmələ gəlmiş, müdafiə tikililəri, əzəmətli qala divarları inşa edilmişdi. Həsənli rayonundakı abidələr kompleksi, eləcə də Urmiya gölü sahilindəki qaydalarda çapılmış sərdabaların tədqiqi göstərir ki, 7-ci yüzillikdən eyvanlı mənzil tipi təşəkkül tapmışdı. Həmin dövrün digər memarlıq qurğularından yeganə dini tikili olan od mehrabları (müqəddəs odun saxlandığı yer) dövrümüzədək gəlib çatmışdır. Bu dövrdə yaranmış memarlıq tipləri Azərbaycan memarlığının sonrakı inkişafına, eləcə də Əhəmənilər dövründə İranın və ön Asiyanın digər ölkələrinin memarlığına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. Atəşpərəstliyin yayılması ilə bağlı yaranan ibadətgahlar (atəşgədələr) islamdan öncə tikilmiş əsas dini binalar olmuşdur. Qafqaz Albaniyası dövründə (e.ə. 4-cü yüzilliyindən - eramızın 7-ci yüzilliyinə qədər şəhərsalma sahəsində mühüm addımlar atılmışdır. Qəbələ şəhəhərinin möhkəm qala divarları, saxsı borularından çəkilmiş su kəməri, Dəmirqapı (Dərbənd) keçidində daşdan tikilmiş müdafiə sistemi ("uzun divarlar"), Çıraqqala (6-cı yüzilliyik), Ləkit kəndindəki dairəvi xristian məbədi (5-6-cı yüzilliklər), Qum kəndindəki bazilika (təqr. 6-cı yüzillik), Mingəçevirdəki məbədlər kompleksi (7-ci yüzillik) və s. bu şəhərsalma mədəniyyətinin yüksək səviyyəsini göstərir. Sasanilər dövrü memarlıq abidələrindən müdafiə tikililəri özəllikcə diqqəti cəlb edir. Xəzər dənizinin sahilindən başlayaraq, Babadağın ətəyində qurtaran Gilgilçay səddi və indiki Dəvəçi rayonu ərazisində yerləşən Beşbarmaq dağından başlayıb, Xəzərin sahillərinə qədər uzanan Beşbarmaq səddi Azərbaycanda istekam tikililərinin inkişafı haqqında geniş təsəvvür yaradır.
Ərəb istilasından ( 7-ci yüzillik) sonra Azərbaycanda islam dininin yayılması ilə bağlı memarlığın da inkişaf yönü dəyişdi. Memarlıqda yeni tipli binaların - məscid, mədrəsə, türbə, karvansara və s. tikilməsi əsas xətt oldu. Bərdə, Ərdəbil, Marağa, Urmiya, Şamaxı, Şəmkur (Şəmkir), Şabran, Beyləqan, Gəncə və Naxçıvan bu dövrdə Azərbaycanın ən önəmli şəhərləri idi. Şamaxı, Gəncə və Beyləqanın böyük şəhərlərə çevrilməsi də məhz bu dövrə aiddir. Erkən feodal şəhərlərinin formalaşmasında möhtəşəm qala divarları ilə əhatələnmiş içqalaların mühüm əhəmiyyəti vardı. feodal hakimlərinin sarayları yerləşən içqalaların ətrafında "şəhristan" adalanan yaşayış məskənləri salınır, burada iri inzibati və ictimai binalar tikilirdi. Bu dövrdə islam dini ilə bağlı tikililərlə yanaşı, Qafqaz Albaniyasının bəzi əyalətlərində xristian məbədləri, müdafiə istehkamları inşa edilirdi. Bunlardan indiki İsmayıllı rayonu ərazisində şalınmış Cavanşir qalası (təqribən 7-ci yüzillik) və Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndi yaxınlığındakı qala kompleksi (5-8-ci yüzilliklər) diqqəti özəllikcə cəlö edir.
Ümumiyyətlə, islamdan öncəki və sonrakı dövrlərdə Azərbaycanın ərazisində inşa edilmiş alban tikililəri memarlığın inkişafında önəmli rol oynamışdır. Bu abidələrdən Zaqatala rayonundakı Paşan və Muxax kəndlərində 4-5-ci yüzilliklərə aid tikili qalıqları, Şəki rayonunun Böyük Gəldək kəndində Govurqala (6-cı yüzillik), Qəbələ rayonundakı Böyük Əmirli kəndində (4-8-ci yüzilliklər) alban məbədləri, Oğuz şəhərində alban kilsəsi (orta yüzillər), Dağlıq Qarabağın Xocavənd rayonunun Qarakənd kəndində Alban kilsəsi (I yüzillik), Sos kəndində (IV yüzillik), İatsi kəndində (5, 7 və 8-ci yüzilliklərə aid 4 məbəd), Taqaverd kəndində (675), Güneyçartar kəndində (1236) alban məbədləri, Ağdərə rayonunun Aterk (5-ci yüzillik), Kolatağ (614), Qoçoqot (672, 698), keçmiş Dostahir (713), Qasapet (718), Çıldıran (12-ci yüzillik) kəndlərində, eləcə də Yuxarı Qarabağın başqa bölgələrindəki Susanlıq (4-6-cı yüzilliklər), vanq (9-cu yüzillik), Traxtik (1094), Tsakuri (1131), Məmmədadzor (1147), Tuğ (1197) kəndlərində, Əsgəran rayonunun Şuşikənd (905), Çanaqçı (1065 və 1100), Xaçmaç (1100), Xantsk (1122), Xndzristan (1202) kəndlərində alban məbədləri dövrümüzədək mühafizə olunmuşdur.
Oyuncak MüzesiMimar: Sena Deliorman
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Adalar, Eskişehir
Yayın Tarihi: Temmuz 2007
Kentsel Etkileşim MerkeziMimar: M. Salih Çıkman
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Yenişehir, Bursa
Yayın Tarihi: Temmuz 2007
Antakya Mimarlık EnstitüsüMimar: Ebubekir Küçük
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Hatay
Yayın Tarihi: Haziran 2007
Eyüp'te Dans Okulu ve Gösteri Merkezi Mimar: Neşe Atasoy
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Eyüp, İstanbul
Yayın Tarihi: May 2007
Heybeliada'da Çocuk MekanıMimar: Burak Yardımcı
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Heybeliada, İstanbul
Yayın Tarihi: Nisan 2007
Gölbaşı'nda Yelken KulübüMimar: İhsan Özbak
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Gölbaşı, Ankara
Yayın Tarihi: Mart 2007
Galata'da Goethe EstitüsüMimar: Pelin Düştegör
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Galata, İstanbul
Yayın Tarihi: Mart 2007
Agora Araştırma MerkeziMimar: Turgut Şakiroğlu
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: İzmir
Yayın Tarihi: Mart 2007
Galata'da Karmaşık Fonksiyonlu YapıMimar: Hakan Demirel
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Galata, İstanbul
Yayın Tarihi: Şubat 2007
Katedral Maçka - Maçka'da Müzik PlatformuMimar: Caner Ölçüşenler
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Maçka, İstanbul
Yayın Tarihi: Şubat 2007 
CS Mimarlık - Bağdat Caddesi’nde Ofis BinasıMimar: Sedat Bayrak
Proje Yılı: 2006
Proje Yeri: İstanbul
Yayın Tarihi: Ocak 2007
2008 Yılı Öğrenci Projeleri
Vertical Parc (Dikey Park)Mimar: Uğur Can Erol
Proje Yılı: 2008
Proje Yeri: Paris
Yayın Tarihi: Ocak 2008
Süleymaniye'de Ofis+KonutMimar: Sinem Domaniçli
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: İstanbul
Yayın Tarihi: Aralık 2007
Çok Programlı Rant YapısıMimar: Mert Uslu
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Alsancak, İzmir
Yayın Tarihi: Kasım 2007
EXPO Sağlıklı Enerji PavyonuMimar: Kerem Kahveci
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: İzmir
Yayın Tarihi: Ekim 2007
Trabzon'da KütüphaneMimar: Esra Sayar
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Trabzon
Yayın Tarihi: Ekim 2007
Kamu Binaları ve Kamuyu Bina EtmekMimar: Duyunç Akgün
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Pasaport Bölgesi, İzmir
Yayın Tarihi: Eylül 2007
Hatay Mimarlık EnstitüsüMimar: Nihat Eyce
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Hatay
Yayın Tarihi: Ağustos 2007
Alaçatı Ziyaretçi MerkeziMimar: Açelya Karaca
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: Alaçatı, İzmir
Yayın Tarihi: Ağustos 2007
Süreyya Paşa Konser ve Opera Binası Mimar: Cafer Bozkurt
Proje Yılı: 2008
Proje Yeri: Kadıköy, İstanbul
Yayın Tarihi: Ocak 2008
New MuseumMimar: SANAA
Proje Yılı: 2007
Proje Yeri: New York
Yayın Tarihi: Ocak 2008
Sonradan sesli okuduğumda entrikalı bir “Arkası Yarın” piyesi ismi hissi bıraksa da başlığı değiştirmedim. Paylaşmaya çalışacağım düşüncelere dair ne varsa zihnimde, bu başlık özetliyor. En azından puslu bir atmosfer yaratıyor.
Bu hisle ilk karşılaştığımda daha önce de karşılaşmış ancak fark etmemiş olduğumu anladım. Bu his, bir bulut şeklinde aklımda belirmiş, gölgesi bende öğrendiklerime, yaptıklarıma, yapacaklarıma dair derin bir tereddüt yaratmıştı. Ne olduğunu, bana ne anlatmak istediğini anlamam epeyce vaktimi almıştı. İçinde bulunduğum durumu her ne kadar her insanın, her meslek sahibinin yaptıkları ve yapacakları hakkında kendisini tabi tutabileceği bir sorgulamaya benzetsem de bir ses, daha da ötesinde gözümün gördükleri bana bu hissi, bu duraksama anını önemsememi söylüyordu.
Geçtiğimiz yılın kışında Yalıkavak’ta, bir proje arsasına karşıdan bakan bir yarımadanın arabayla ulaşılabilen en üst noktasına çıkıp park etmiş, daha sonra zirveye yürümüştüm. Orijinali hayalet izohips çizgilerinden oluşan bu küçük yarımadanın doğal eğrileri şaşırtıcı bir hızla, gözün takip edebildiği sekiler haline getiriliyordu. Altımda duran coğrafi şekil maki örtülü bir yarımadadan, boz-beyaz renkli bir zigurata dönüşmek üzereydi. Tırmandığım zirvede elimde fotoğraf makinesiyle ben, ve bir Komatsu yalnızdık. Parlak sarı renkteki kırıcı çevik hareketlerle, zirveyi işaretleyen irice bir kayayı kırmaya çalışıyordu ki, düzlenen yere bir ev daha koyulabilsin. Üstünde durduğum yarımadanın yamaçlarına serpilmiş turuncu ve sarı renkteki bu çalışkan makineler önce kayaları ufalıyorlar, sonra duvar haline gelmeleri için onları sağa sola taşıyorlar; dağı böyle böyle pikselliyorlar; bu dağ bitince yan dağa geçiyorlardı. Bendeki iç sıkıntısının asıl sebebi, yarımadaların, lagünlerin, dağların yerleşimlere dönüşmesi değildi (bu kabullenmeyi yaşamadan mesleğimi yapamayacağımı, hatta yaşamayacağımı çoktan anlamıştım), asıl sorun bu dönüşmenin ne hızda, kimler tarafından, ne şekilde ve en önemlisi niye yapıldığıydı. Hatta asıl sorun, açık açık itiraf etmesem de kendime: yemek sohbetlerinin dertleşme konusu olan, kısa tatillerde karşılaştığım, doğup büyüdüğüm güney sahillerini vahşice sarıp sarmalayan görüntüleri üreten mekanizmanın bir parçası olup olmama meselesiydi. Şimdiye dek tatillerini sahillerimizde geçiren turistler bir şekilde turistliği bırakıp buralara yerleşmeye karar vermişlerdi. Kararlar en merkezden en yerele dek verilmiş, arsalar el değiştirmiş irili- ufaklı, görgülü-görgüsüz, becerikli-beceriksiz inşaat firmaları hızla evler yapmaya başlamışlardı. Bunun için uzaktaki sanal müşteriler haricinde bir arsa, bir belediye, bir mimar, mühendisler ve inşaat ekipleri gerekliydi. İşin içine dahil olmuştuk. Yalıkavak’tan Gümüşlük’e uzanan kıyı şeridini oluşturan yamaçlara sırtını vermiş Ege’yi seyreden proje arazisini görmek için geldiğim bu tepede, kendimi amaçladığım gibi manzarayı, yönleri, eğimi, yani projeyi düşünmeye veremiyor; çevremi saran faaliyetin fütursuzluğuna ve kabalığına şaşırıyor, her şeyden önce mimar olarak kendimizi bu işin içinde nasıl konumlandırmamız gerektiğini düşünüyordum. Etraftaki genel anlayışı kabullenmek, “bu işler böyle yürür” basmakalıbına sığınmak yerine projeyi gökten önümüze düşmüş, daha önce kimsenin hiçbir yerde karşılaşmadığı yeni bir soru olarak görmek anahtardı galiba.
Dediğim gibi, Yalıkavak’ta turistlerin yerini işçilerin, üstü açık rent a car ciplerinin yerini toprak dolu kamyonların, Bodrum yazlarına hakim rehavetin yeriniyse kesif bir toz bulutunun aldığı bu zamanlar, mevsimlerden inşaattı. Kuzeyde deniz var. Güneye, batıya, doğuya baktım. Karşımda tatlı engebelerle alçalıp yükselen coğrafyayı kaplayan toz duman arasında gözüme parlak renkleriyle makineler çarpıyor hep. Sonra inip Gümüşlük’e gittim. Yol boyu solumdaki harekete bakınca ülkenin tüm kırıcı, taşıyıcı ve delici makinelerinin yarımadayı şekillendirmeleri için buraya sevk edildiklerini düşündüm. Mimarlık hafriyata bu denli komşu muydu?
Gümüşlük’te oturmuş yine beyaz kutularla doldurulmakta olan karşı kıyıya bakarken, on yıllar önce -Bodrum şehrinin karakterini korumak için olsa gerek- İmar yönetmeliklerine koyulmuş maddeleri düşündüm. O zamanlar şehir için dar kapsamlı tutulmuş ve küçük delikli beyaz kutuların tekrarına dayalı bu kısıtlamalar, bütün yarımadaya yayılınca ne sevimsiz bir görüntü oluşturuyorlardı. Ne şehir içinde üst üste binmiş beyaz küpler; ne de Turgut Cansever’in Demir Tatil Köyü’nde birbirinden uzaklaştırıp, ufaltarak manzaraya serptiği taş kutuları idi karşımda duran. Yeni çekme mesafeleriyle tepelerden denizi görmeye çalışan beyaz kutular bir türlü şehirdeki gibi üst üste binip hatırı sayılır bir doku oluşturamıyorlar; öte yandan Demir tatil köyündeki gibi yamaca bir minyatür sahnesi misali serpilemiyorlardı; aralarına aldıkları küçük bahçelere sığdırdıkları toprakla tüm yarımadayı çaresi bilinmez bulaşıcı bir hastalık gibi sarmıştı beyaz prizmalar. Karakteristik maki örtüsü yerini bitmeyen taş duvarlarla vurgulanan boz beyaz bir renge bırakmıştı. “İnsan ölçeği”nde binlerce yapı bir araya gelince böyle plansızca; ortada ölçek falan kalmıyordu. Artırılmış yapı emsalleriyle şiştikçe şişen kütleler denetleme boşluğunda biraz daha şişiyorlardı. Dik yamaçlara yerleşmek için yapılmış vahşi hafriyatlar, taş sekilere dönüştürülmüş tepeler, bu sekilere dizilen oranları çoktan bozulmuş 3 katlı beyaz kutular, on binlerce beyaz kutu arasından sıyrılmak için yapılmış türlü dekoratif numara bu sahil yolunu hınca hınç doldurmuştu. İstanbul’a döndüğümde unutuvermekten korktuğum şu soruları sordum kendime: İnsanı tarifsiz bir hüzne sürükleyen bu kıyı tahribatına katkıda bulunmuş olmaktan üzülmeli mi? Mimarın, kendi doğrusuna ulaşmak için çabalamaktan başka ne çıkar yolu olabilir? Bu durumu kabul etmek, onunla yüzleşmek, ve yine de buradan bir değer çıkarmak mümkün mü? Vahşice gelişen bu tür bölgelerde -ki tüm ülke böyle gelişiyor- proje yapmayı reddetmek neyi çözer? Mimarın bu tür alanlarda, bu tür-tartışmalı diyelim- projelerde çalışması sorumluluğu mudur, sorumsuzluğu mu? Mimar kendisini steril tutabilir mi?
Aslında soru şu da olabilir: Mimar tereddüt eder mi?
Mimar, kendisine verilen proje konusunu, sosyal, doğal, kentsel ilişkilerinden bağımsız düşünemeyeceğine göre bu ilişkilerle ilgili bir sorunu fark ettiğinde ne yapar? Yani proje konusunun doğal çevreyle, kent dokusuyla, alanda yaşayan insanlarla ilgili komplikasyonları varsa ne yapar? 1. Projeyi bırakır, 2. Ben meslek erbabıyım, işime bakarım der, 3. Sorunu görür, ona göre tavır alıp –kendisine göre-en iyiyi yapmaya çalışır, 4. İşinin kapsamı dışına çıkar, işverene uyarılarda bulunur; yani işe bulaşır, vs. Bu maddeler ince ince farklarla çoğaltılabilir. Çoğaltıldıkca işi anlaşılır hale getirmeyen, hatta daha da çetrefilleştiren bu şıklar arasında tek ve değişmez bir doğru aramaktır yapılabilecek en önemli yanlış: Mimarlar şöyle davransın! Şunu yapmasın, bunu yapsın. Halbuki mimarın neyi yaptığından önemlisi, nasıl yaptığı değil midir? Tasarım problemine mimar sayısı kadar çeşitli yaklaşım olduğu kabul ediliyorsa, projenin çevreyle girdiği karmaşık ilişkilere karşı mimarın takınabileceği tavır da çeşitli olacaktır. Herkes kendi doğrusuyla yüzleşir.
Mimar doğal olarak karar verici, kural koyucu mekanizmaların içinde değildir. Politik kararlar, spekülatif hareketler, ranta dayalı ilişkiler, emlak bombaları, hayali gelecek senaryolarına dayanan furyalar vs. onun sonradan dahil olduğu proje süreçlerinin öncül yapısını kurmaktadır. O, projeci olarak uygulayıcı mekanizmaların sondan bir öncesidir. Günümüzde kentler, kıyılar ve ormanlar belediyelerin devamlı tadil ederek, bakanlıkların üstüne çıkarak, imtiyazlı kişi ve kuruluşların delerek tanınmaz hale getirdikleri imar planlarıyla yamru yumru şekillenirken; neredeyse her tür kentleşme, yapılaşma kararı tartışılmakta ve eleştirilmekteyken; Mimar tüm bu faaliyetler dizisinin tam ortasında, kararların alınmasında çoğu kez edilgen, öte yandan onların uygulanmasında ve nihayetinde ortaya çıkan resimde hayli etken bir figür olarak ne yapmalıdır? Yapabilecekleri bir yana, karar süreçlerinin dışında olması tabii ki mimarın en azından bir şehirli, vatandaş, dünyalı olarak proje konusunu tüm etkileriyle düşünmesine, eleştirmesine engel teşkil etmez. O kendisini işveren tarafından kiralanmış ve objektifliğini kapıda bırakmış bir akıl olarak da görmemelidir. Öte yandan kural koyucu mekanizmalara dahil olmak, enstitü, dernek, parti ve benzeri kurumlarda, veya en azından bireysel olarak fikirlerini beyan etmek dışında ofisine kapalı projeci olarak yapabilecekleri aslında sınırlıdır; kuralları, kanun ve yönetmelikleri, yatırımcıların kararlarını, insanların eğilimlerini, beğenileri, kabulleri ve en önemlisi hayatın seyrini değiştiremez. Yerel yönetimlerin bilinçsizce kullandıkları gücü kıramaz. Ama perspektifi değiştirebilir. (Hem fiziksel-görsel hem de fikirsel anlamda söylüyorum.) Bunu da ancak önüne konan soruya daha önce verilen cevapları bilerek ama başka cevaplar olabileceğini düşünerek, daha önceki duruşları bilip başka duruşlar olabileceğini hayal ederek ve yavaş yavaş yapabilir. Mimar -bazen farkında olmadığı- özel bir gücü: fiziksel çevreyi kurma, perspektifi-usulca-değiştirme gücünü elinde tutmaktadır. Bu gücü, işverenlerin, kanunların ve yönetimlerin gücüyle birleştirmesi ve uzmanlık kılıfına sığınması, çoğu kez fiziksel çevre için iyi sonuçlar doğurmaz. Mimar aksine bu gücü, perspektifi değiştirme gücünü, onu devamlı kontrol altında tutan bir tereddüt hissiyle birlikte taşımalıdır. Projeye dahil olurken geçtiği duraksama safhaları, projeyi geliştirirken de onun yakasını bırakmaz. Kendinden emin olmak ile kendinden emin gözükmek arasında ince ayarlar yapıp durur mimar. Kendinden “fazla” eminse bu, kentler ve doğa için zararlı olabilir. Mimar ancak, projeyle ilgili her olasılığı tarttıktan, her türlü geleceği tasavvur ettikten, tüm referansları gördükten ve fazlasını ayıkladıktan sonra; her deliği tıkadıktan sonra; ilk günden beri tepesinde dolaşan tereddüt bulutu çekilip gittikten sonra kendinden emin olabilir. Ama O, bu bulutu belirdiğinde de, yok olduğunda da sever, hatta uzun süre yok olursa onu çağırır.
Yalıkavak’taki proje bitti. Başkaları başladı, diğerleri yolda. Gazetelerde, dergilerde uzmanlar ve meslek adamları şehirlerde, ormanlarda ve kıyılardaki başka başka projelerin doğruluğunu, büyüklüğünü, etkilerini tartışadursun ülkeyi saran inşaat fetişi tartışmaları, kararları ve dava sonuçlarını beklemiyor. Belediyelerin planlayabileceğinden daha büyük bir hızda gelişiyor kentler. İnşaat ve gayrimenkul sektörleri asıl kaynakları olan kent dokularının, tarihi ve doğal çevrenin geleceğinden çok mortgage mevzuatı veya benzin zammıyla ilgileniyor. İmkansız takvimlere mecbur tutulmuş proje süreçleri bile tamamlanmadan inşaatlar başlıyor, bitiyor. Ben şimdi İstanbul’da, Yalıkavak’tan bir mevsim uzakta, sorularımı unutmadan kendime tekrarlıyorum. Mimarın kendisini steril tutmasının imkansız, hatta mesleğine ihanet olacağını düşünüyorum. Mimarlık mesleğinin kentsel veya doğal çevreyle bu hesaplaşmaya mecbur olduğunu görüyorum. Bir projenin az veya çok, bulunduğu alanla, dokuyla ilişkiye girmesi sonucunda komplikasyonlar yaratmasının doğal olacağını aklımdan geçiriyorum. Önemli olan bu karşılaşmaya kafa yormak, bu çarpışmaları tahmin edebilmek, bazı önlemleri alabilmek, kaçınılmaz durumların hangi şartlarda kabul edileceğini bilmek, projenin risklerini öngörebilmektir diye düşünüyorum.
Okullar mimarlara emin olmayı değil mütereddit olmayı öğretmeliler. Mimar tereddüdünü, içgüdülerine komşu bir yerde yaşatmalı, onu devamlı canlı tutmalı, sorumluluğuna bekçilik ederken yaratıcılığını besleyecek en önemli kaynağı olarak
http://www.ambungalow.com/AmBungalow/home.htm
İlk Binde Türkiye'den Dört Mimarlık Ofisi Merkez'in ağızları sulandıran arsası Çekmeköy'ün kalitesi AB Invest'le yükseliyor En iyi 10 alışveriş merkezi 2010 kapıda, kültür merkezleri ortada Loft'a 22 katlı kardeş geliyor Her yeni bina rüzgâra yön değiştirtiyor TH & İDİL Mimarlık Bürosu 25. Yıl Sergisi Kamu binalarının kalitesi... 16 Milyon Dolarlık Bütçeyi Eleştirdim, Gelin Durumu Görün Dediler, Gittim Çankaya'yı Gördüm Duvarın Kendisi Olma Hali Beylikdüzü’nün silüetini değiştirecek rezidans Ev Anlayışına Yeni Bir Renk Geliyor AKM'nin simge değeri tescil edildi Ev anlayışına yeni bir renk geliyor 35 milyon dolarlık SkyPort 5 yıldızı rezidansa takacak AKM'de yıkımdan vazgeçildi AKM'nin akıbeti Koruma Kurulu'nda S.O.S İstanbul – AKM Gezisi’nin Ardından Çeşme’nin akıllı evleri anında ısınacak Süreyya Operası nihayet açılıyor
Mülkiyeliler Birliği Vakfı Mülkiye Sitesi Merkez Binası Yarışması (2007) Eskişehir Ticaret Odası Hizmet Binası, Fuar - Sergi ve Kongre Merkezi, Sosyal Tesisleri Ulusal Mimari Proje Yarışması (2007) Başakşehir Kent Merkezi II Kademeli - Ulusal Kentsel Tasarım Proje Yarışması (2007) Antalya Büyükşehir Belediyesi Konyaaltı Doğa ve Kültür Parkı Alanı Mimari ve Çevre Düzenleme Proje Yarışması (2007) TC Berlin Büyükelçiliği Kançılarya Binası Uluslararası Mimari Proje Yarışması (2007) Kemal Türkler Anıt Mezarı Ulusal ve Tek Aşamalı Proje Yarışması (2007) MİMED 2007 (2007) Çocuk ve Mimarlık Çalışmaları Merkezi Logo Yarışması (2007) Ytong Stand Tasarım Yarışması (2007) Maltepe Bölge Parkı Fikir Projesi Yarışması (2006) Dicle Vadisi Peyzaj Planlama Kentsel Tasarım ve Mimari Proje Yarışması (2007) KLINKER Ulusal Tasarım Yarışması (2007) Kent Düşleri - I Ulucanlar Merkez Kapalı Cezaevi Ulusal Fikir Yarışması (2007) İçindeki Çocuğu Uyandır (2006) PROSteel 2007 Çelik Yapı Tasarımı Yarışması (2006) Çuhadaroğlu Aluminyum 2006 Öğrenci Proje Yarışması (2006) Kahramanmaraş Belediye Başkanlığı Hizmet Binasi Ulusal Mimari Proje Yarışması (2006) TBMM Kütüphane-Araştırma Merkezi Arşiv Binası ve Genel Sekreterlik Hizmet Binası Yapı Kompleksi ve Ziyaretçi Kabul Binası Mimari Proje Yarışması (2006) Bursa Kızyakup Kent Parkı Kentsel Tasarım ve Mimari Yarışma Projesi (2006) Serik Belediyesi Hizmet Binası ve Kültür Merkezi Bölgesel Mimari Yarışma Projesi (2006) İzmir Konak Belediyesi Uzundere Rekreasyon Vadisi Proje Yarışması (2006) Uluslararası Gyeonggi-do Jeongok Müzesi Tasarım Yarışması (2006) Avrupa Kamusal Mekan Ödülleri (2006) Manisa Belediye Hizmet Binası Ticaret Merkezi ve Kentsel Mekan Düzenlemesi Ulusal Mimari Proje Yarışması (2005) 4 Köşe Tasarım Yarışması (2006) Burdur Şehirlerarası Otobüs Terminal Kompleksi Kentsel Tasarım ve Mimari Proje Yarışması (2006) ECA Serel & MSGSÜ Su Dostu Tasarımlar Yarışması (2006) İSMD İstanbul Liman Bölgelerinin Dönüştürülmesi Sürecinde Alternatif Öneriler Proje Yarışması (2006) TC MSB Savunma Sanayii Müsteşarlığı Hizmet Binası Mimari Proje Yarışması (2006) Can Alüminyum Öğrenci Proje Yarışması (2006) Silverline 2006 Mutfak Tasarım Yarışması (2006) Europan 1 to 4 Implementation Prize Yarışması (2006) İzmir Yapı Fuarı Stand Tasarım Yarışması (2006) Beylikdüzü Cumhuriyet Caddesi ve Yakın Çevresi Kentsel Tasarım Yarışması (2005) İstanbul Deniz Müzesi Ulusal Mimari Proje Yarışması (2005) Bursa Yıldırım Belediyesi Kaplıkaya Rekreasyon Vadisi Kentsel Tasarım ve Mimari Proje Yarışması (2005) Bolvadin–Horan Parkı Kentsel Tasarım Öğrenci Proje yarışması (2005) Karabük Belediyesi Hizmet Binası Ulusal Mimari Proje Yarışması (2005) Antalya Kent Merkezi Doğu Garajı ve Halk Pazarı Alanı Düzenlenmesi Mimari Proje Yarışması (2005) Van Beşyol Meydanı ve Çevresi Kentsel Tasarım Yarışması (2005)
A&B İnşaat Ofis Binası (Gül Güven) A. Fansa Evi (Ataman Demir, Utarit İzgi, Ali Muslubaş) A. Kunt Evi (Utarit İzgi, Asım Mutlu, Esad Suher) A.A Evi (Haydar Karabey) A.O.S. İş Merkezi Genel Danışmanlığı İç Mekan Düzenlemesi (Belde Batum Aysel, Utarit İzgi) A.Ö.D Tevfik Fikret Lisesi (M. Turhan Kayasü, Mert Kayasü) Abay Alışveriş Merkezi (Enis Öncüoğlu) Abbasoğlu Apartmanı (Levent Aksüt, Yaşar Marulyalı) Abdi İpekçi Spor Salonu (Ragıp Buluç, Ziya Tanalı, Ercan Yener) Abha Konferans Merkezi (Metin Hepgüler) ABS Alçı ve Blok Sanayi Büro Binası (Cem Altun, Deniz Aslan, Sevim Aslan, Arda İnceoğlu, İpek Yürekli) Açı İlköğretim Okulu (Hasan Çalışlar, Kerem Erginoğlu) Ada Otel (Ahmet İğdirligil) Adaland Aquapark - Kuşadası (Ali Çiçek) Adana Belediye Sarayı Yarışma Projesi (Ratip Erhan, Kemali Söylemezoğlu, Orhan Tolun) Adana Belediye Sarayı Yarışması Projesi (Sedad Hakkı Eldem, Demirtaş Kamçıl, Samim Oktay) Adana Devlet Hastanesi (Şevki Vanlı) Adana Katlı Mağaza (Adnan Kazmaoğlu) Adana Ucuz Evler Mahallesi (Seyfi Arkan) Adana Vakıf İş Hanı Ulusal Mimari Yarışma Projesi (Orhan Şahinler, Hamdi Şensoy, Muhlis Türkmen) Adana’da Alışveriş Merkezi (Begüm Terim Yazgan, Kerem Yazgan) Adapazarı Alışveriş Merkezi (Enis Öncüoğlu) Adatepe Anıtı (Metin Hepgüler) Adco Büroları Peyzaj Tasarımı (Deniz Aslan, Sevim Aslan) Addres İstanbul Alışveriş Merkezi (Emre Arolat, Çağrı Yılmaz) Adidas Carrefour Mağazası (Selçuk Erdoğmuş, Seda Bildik Erdoğmuş) Aegean Dream Resort Oteli (Kerem Oral) Afet Bölgeleri için Taşınabilir Okul Yapıları (Köksal Anadol, Vedat Tokyay) AFM İdealtepe Sinema Salonları (Selim Cengiç) AFM Sinema Salonları Konsept Projesi (Gökhan Avcıoğlu) Afyon İkbal Termal Otel Çevre Düzenlemesi Fikir Projesi (Sunay Erdem, Günay Erdem) Afyon Ticaret Borsası Termal Otel ve İş Merkezleri (Yavuz Selim Sepin) Ağaçkakan Genel Müdürlük Binası (Hasan Çalışlar, Kerem Erginoğlu) Ağaçkakan Paşabahçe Evleri (Hasan Çalışlar, Sibel Dalokay Bozer, Kerem Erginoğlu) Ahmed Ağaoğlu Evi (Sedad Hakkı Eldem) Ahmet Dedehayır Bürosu (Murat Arif Suyabatmaz, Brigitte Weber) Ahmet Gökşin Evi (Salih Zeki Pekin) Ahmet Hulusi Efendi Külliyesi (Cengiz Bektaş) Ahmet İğdirligil Evi (Ahmet İğdirligil) Ahmet Taner Kışlalı Mezarı (Can Çinici, Zeynep Mennan
Addmission Information
Graduate Study Program for Foreign Students
The Department of Urban Engineering, Graduate School of Engineering, the University of Tokyo, offers graduate study program with governmental scholarship for foreign student. The field of study in the Department is environmental engineering or urban and regional planning. The education and the research supervision are conducted either in English or Japanese. You can download information on matriculation of 2008 program. (Adobe PDF format)
For the matriculation of 2008 program which starts in October 2008, the deadline for the application is Oct.31, 2007.
Download Forms in Microsoft-word format.
Please note that we accept only applications sent by air-mails, and we do not accept on-line applications. We would like you to use international A4 or US letter sized sheets for the submission of the documents.
Download Applicaiton Form for 2008 matriculation. (Microsoft-word format, 48KB)
Download Recommendation Form for 2008 matriculation. (Microsoft-word format, 36KB)
All correspondence and requests for printed application forms can be addressed to
the Foreign Student Officer
In the end, however, the house’s most delicious feature may be the way it playfully mocks our cultural pretensions. In a society driven by rampant careerism and painfully averse to risk — especially the risk of being labeled gauche — the house is a monument to what can happen when you let go of inhibitions. It proves that the slickness of the computer age does not necessarily have to lead us to a world sanitized of sensual charms.” NY TIMES
| Sen benim gökyüzümdün, denizim, toprağımdın,
Şimdi bir hatıra olamazsın belirsiz, uzak
Biliyorsun bazı şeyler vardır elimizde olmayan
İşte öyle imkansız birşey seni unutmak. |
| Zannetme ki herşey bitti sevdiğim;
Birgün yeşerecek şu sararmış yapraklar.
Ve bundan sonra kim severse dünyada;
Seni ve beni hatırlayacaklar |
| İnan ki! Kırılmış bir ayna gibi
Paramparça, kırık dökük aşkımız
Çaresizliğin, ümitsizliğin türküsü
Türkülerin en içlisi, en hüzünlüsü
Büyük aşkımız |
| Unut benden kalan ne varsa
Unutmak tesellidir yalnızlığın
Güneşi bir kadeh şarap gibi içip
Delicesine sarhoş olmak
En güzel tarafı imkansızlığın |
| Hep böyle çocuksu mu bakar senin gözlerin?
Hep böyle içinde uzak bir ışık mı yanar?
Bakışlarında beni dinlendiren bir şey var;
Kıyısındaymış gibi en sakin denizlerin... |
| Ne olurdu saadetlerin en büyüğü
İşte ellerimde al, diyebilseydim
Anlardın ve hiç gitmezdin, değil mi
Bir gün olduğun gibi kal diyebilseydim. |
| Ne zaman seni düşünsem yaşamak güzel
Bir bahar bahçesi olur güz bahçeleri
En karanlıklarda bile uzanır bir el
Kendiliğinden açar sabaha perdeleri |
Herkese merhabalar
Bilindiği üzere artık bir okul bitirmek tek başına pek bir şey ifade edememektedir. Bunun yanında yabancı dil bilgisi ve mesleki programları da öğrenmek gerekmektedir. AutoCAD proğramı da bu programlardan birisi olup kendi dalında ki en popüler program olma özelliğini taşımaktadır
Mimarlik-insanlarin yaşayışı ve fealiyyeti icin müvafiq muhit yaradan bina ve tikililer sistemidir.Mimarlik uzak zamanlardan binalarda meqsede-uygunluk ve gözellik meyarlarini birleşdirerek,tikmek,yaratmaq seneti kimi qebul edilmişdir.En qedim memarlik senetinin müellifi Vitruviy(b.e.e.1esr) bele yazmistir:
"Mimarlikta möhkemlik,semerelik nezere alinmalidir"
Mimarlik sözünün anlamı olan "arkhitektura" qedim yunan dilinden götürülmüş ve menası "baş inşatçı" demekdir.
Ama artık memarlık başka anlamdadır
Mimarlık seneti texnika ve incesenetin sintezidir,hem de insanların heyat ve fealiyyeti için nezerde tutulan mekan mühütünü formalaşdırır.
Bura teşkil olunmuş daxili mekanı özünde yerleşdiren binalarla beraber,iri açıq fezanı teşkil eden bina ve qurğu kompleksleri dahildir.
Her tarihi dövrün öz mimarlık üslubu olmuştur:
<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Qedim Roma mimarlığı
<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Qotika
<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Borokko
<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Rokokko
<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Klassik
<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Ampir
<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Modern.
Bunlar her birinin mimarlığın inkişafinda önemli rolu olmuştur.
Mimarlık hem de insanın gözellik,estetik telebatlarının temini meqsedine de hidmet edit.
Mimar Hayreddin(15.-16.yy.):II.Mehmet ve II.Bayezit dönemleri arasında yaşadı.Edirne’deki II.Bayezit külliyesinin mimarı,klasik Osmanlı Mimari geleneğinin öncüsüdür.Sinan’ın ustasıdır.
Mimar Sinan:Kayserili Hıristiyan bir ailenin çocuğudur.Devşirme yolu ile yeniçeri ocağına alınmış ,yeteneğiyle dikkat çekmiş ve 48 yaşındayken mimarbaşılığa getirilmiştir.
Davut Ağa:Sinan’ın öğrencisidir.Onun ölümünden sonra mimar başı oldu,III.Murat ve III.Mehmet dönemleri boyunca bu görevde kaldı.Eserlerinden en önemlileri Sarayburnu’ndaki Sepetçiler Kasrı ve İncili köşk ile Sultanahmet Külliyesi içindeki III:Murat Türbesi’dir.Yeni Camii’nin inşasına başladıktan bir ay sonra vebadan ölmüştür.
Osmanlı‘nın en ünlü mimarı Mimar Sinan’dır.Oysa Sinan herhangi bir buluşa imza atmamıştır.Misal,klasik anlayışın ortaya çıktığı ilk yapı olan II.Bayezit Camii onun eseri değildir.Ayrıca Sinan’ın yapılarında kullandığı kubbe,yarım kubbe,birkaç şerefeli minareler, kemerler, tonozlar ondan önce defalarca uygulanmıştır.Sinan’ın büyüklüğü mimari geleneğin zengin birikimini yeniden ele alıp yeni boyutlar ve oranlarla farklı bir estetiğe ulaşmak için çabalarken elde ettiği başarıdan kaynaklanır.O,ölçü ve oranlar üzerinde çalışarak klasik mimarinin temel doğrularını ortaya koymuş ,böylece “Sinan Okulu denen kavram ortaya çıkmıştır
